Commissie-Donner

Wat gaat het eindrapport over de toeslagenaffaire ons vertellen?

Piet Hein Donner van de adviescommissie bij de presentatie van zijn eerste rapport over de toeslagenaffaire in november. Beeld ANP

De commissie-Donner presenteert vandaag het eindrapport over de toeslagenaffaire. Wat ging vooraf, wat zijn de vragen en wat is er te verwachten?

Na maanden uitstel moet vandaag eindelijk duidelijk worden hoeveel ouders door de Belastingdienst zijn benadeeld in de toeslagenaffaire. Een commissie onder leiding van oud-minister Piet Hein Donner deed daar onderzoek naar. Het rapport had twee maanden geleden al af moeten zijn, maar het drama werd groter en groter, zodat Donner steeds meer werk moest verzetten. Maar nu ligt het er.

Wat is de belangrijkste vraag die Donner moet beantwoorden?

Donner moet zo goed mogelijk in kaart brengen hoe groot het toeslagendebacle is. Hij onderzocht vorig jaar de situatie van ruim driehonderd ouders in Eindhoven. Maar gaandeweg werd duidelijk dat er bij de beoordeling van veel meer ouders iets erg verkeerd is gegaan. Daarom ging de commissie na het eerste rapport verder met het onderzoek.

Er zijn waarschijnlijk nog eens 9500 ouders benadeeld. Donner moet antwoord geven op de vraag om hoeveel ouders het in totaal gaat en of het faliekant mis is gegaan, net als in Eindhoven. De commissie zal opnieuw een uitspraak doen over de manier waarop gedupeerde ouders moeten worden gecompenseerd.

Wat vond Donner van ‘Eindhoven’?

De conclusies van de commissie in het eerste rapport in november waren snoeihard. Menno Snel was toen nog staatssecretaris van financiën. De commissie Donner bekeek, na onthullingen van Trouw en ‘RTL Nieuws’, de manier waarop de Belastingdienst opereerde in een fraudeonderzoek uit 2014 bij een gastouderbureau in Eindhoven. Bij ruim driehonderd ouders werd onrechtmatig en zonder bewijs de kinderopvangtoeslag stopgezet en zij moesten bedragen die zij eerder kregen terugbetalen. Snel bood excuses aan.

De Belastingdienst handelde ‘vooringenomen’ en volgde een ‘Kafka-redenering’, concludeerde Donner. De ouders werden ‘gezien als fraudeur, zonder dat hun persoonlijke situatie werd gecontroleerd’.

Donner stelde ook een regeling voor om de ouders financieel te compenseren. Het kabinet nam dat voorstel over en betaalde voorschotten. Over het bedrag van de definitieve compensatie wordt nog gesproken met ouders.

Zijn er andere gevoelige thema’s?

Gastouderbureaus constateerden eerder dat vooral ouders met een migratieachtergrond te maken kregen met onterechte vermoedens van fraude en stopzetting van de uitkering van toeslagen. In zijn eerste onderzoek zag Donner hiervan geen aanwijzingen. Hij zou letten op dit zogeheten etnisch profileren.

Een vraag is ook of ambtenaren strafbare feiten pleegden door zonder bewijs van fraude de uitkering van toeslagen stop te zetten.

Hoe staat het met de politieke verantwoordelijkheid?

Menno Snel kreeg geen greep op dit drama en hij was terughoudend met het informeren van het parlement. Hij struikelde in december over zwartgelakte pagina’s die ouders kregen toegestuurd. De gedupeerden verzochten al heel lang om inzage in hun dossiers om zelf te constateren waarop de beschuldiging van fraude gebaseerd zou kunnen zijn. Toen deze mappen uiteindelijk in december werden verstuurd, werden de ouders nog niks wijzer, want de Belastingdienst had grote delen van de notities onleesbaar gemaakt.

Snel bood nog een keer excuses aan en trad af. Vanwege de omvang van de klus op het ministerie van financiën besloot het kabinet zijn taak te verdelen over twee nieuwe staatssecretarissen, net als Snel allebei lid van D66. Hans Vijlbrief is sindsdien verantwoordelijk voor de Belastingdienst en Alexandra van Huffelen voor Toeslagen en Douane.

Hoe kijkt de Tweede Kamer naar de conclusies van Donner?

De nieuwe staatssecretarissen zullen de tijd krijgen om orde op zaken te stellen. Los van de ellende van ouders en de schadevergoeding voor de gedupeerden is duidelijk dat er een prijskaartje hangt aan deze kwestie. Het kabinet zal zeker honderden miljoenen euro’s extra moeten uittrekken om deze kwestie op te lossen. Eerder werd al aangekondigd dat staatssecretaris Van Huffelen met haar ambtenaren dit hele jaar nog bezet zal zijn met het in kaart brengen van alle dossiers en de beoordeling van compensatie. 

De toeslagenaffaire is niet het enige probleem van de Belastingdienst. Een ander voorbeeld is de ‘zwarte lijst’. Een paar weken geleden kwam ook via Trouw en ‘RTL Nieuws’ naar buiten dat er twintig jaar lang is gewerkt met een geheime lijst met namen van personen en ‘oncontroleerbare’ vermoedens van fraude. Sommige Kamerleden willen een parlementaire enquête naar het functioneren van de Belastingdienst. Het rapport Donner kan helpen bij het beantwoorden van de vraag of dat nodig is.

Lees ook:

Asscher en Wiebes in 2014 al gewaarschuwd voor de gevolgen van het toeslagenbeleid

De bewindslieden Eric Wiebes (VVD) en Lodewijk Asscher (PvdA) zijn in 2014 al door hun eigen ambtenaren gewaarschuwd voor de gevolgen van het terugvorderen van kinderopvangtoeslagen. Maar een besluit om dat terugvorderingsbeleid bij te stellen kwam er niet.

Vijlbrief ‘al een paar keer heel boos geworden’ op Belastingdienst

Hij zit vijf weken op zijn post, maar staatssecretaris Hans Vijlbrief ergert zich nu al mateloos aan de Belastingdienst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden