Vijf vragenVaccins

Wat doen we met alle vaccins Janssen en AstraZeneca die we overhouden?

Een medewerkster van HMC Westeinde werd in april nog gevaccineerd met het Janssen-vaccin. Het kabinet besloot deze week het vaccin bij jongere groepen in principe niet meer te gebruiken. Dat betekent dat Nederland miljoenen doses overhoudt. Beeld ANP
Een medewerkster van HMC Westeinde werd in april nog gevaccineerd met het Janssen-vaccin. Het kabinet besloot deze week het vaccin bij jongere groepen in principe niet meer te gebruiken. Dat betekent dat Nederland miljoenen doses overhoudt.Beeld ANP

Het kabinet heeft besloten Janssen en AstraZeneca niet meer in te zetten voor jonge leeftijdsgroepen, terwijl er nog miljoenen doses onze kant op komen. Wat doen we daarmee?

Hoeveel AstraZeneca en Janssen komen er nog binnen?

Nederland heeft nu ruim 340.000 vaccins van AstraZeneca op voorraad en er komen er deze maand 909.000 bij. Later dit jaar volgen volgens schema nog eens 6,2 miljoen. Van Janssen liggen er 244.000 doses op voorraad. Daar komen er deze maand nog 358.000 bij en later dit jaar 8,3 miljoen, als beide bedrijven hun afspraken nakomen.

Hoeveel hebben we nog nodig?

AstraZeneca is in elk geval nog nodig voor alle tweede prikken aan mensen die eerder met dit vaccin zijn geprikt. Dat zijn 60- tot en met 64-jarigen en jongere mensen die het vaccin kregen voordat besloten werd het alleen nog bij 60-plussers in te zetten. Volgens de Gezondheidsraad is het beter hun de tweede prik ook met AstraZeneca te geven, omdat onvoldoende duidelijk is wat het effect is van het combineren van vaccins. Voor die tweede prikken zijn 900.000 vaccins nodig.

Het kabinet wil Janssen nog wel gebruiken voor specifieke groepen die lastiger twee keer zijn op te roepen, zoals daklozen, militairen en scheepvaartpersoneel. Ook laat minister Hugo de Jonge van volksgezondheid uitzoeken of Janssen een keuze-optie kan blijven voor jonge Nederlanders die een voorkeur hebben voor één prik. In elk geval is duidelijk dat er van beide vaccins vele miljoenen doses overblijven.

Vanwege de beperkte houdbaarheid heeft het weinig zin om, bijvoorbeeld met het oog op eventuele extra prikken in de toekomst, een grote voorraad achter de hand te houden.

Kunnen we die weggeven?

Doneren aan lagelonenlanden is een optie. Volgens de stichting Farma ter Verantwoording, die streeft naar gelijke toegang tot medicijnen, heeft de Europese Unie 2,5 keer het aantal doses besteld dat nodig is om de hele bevolking in te enten. De inkoopwoede van rijke landen zorgde dat veel armere landen te weinig konden bestellen om hun bevolking te beschermen.

Nederland wil volgende week in elk geval 40.000 doses AstraZeneca naar Suriname sturen. Dat land zucht onder een grote uitbraak. Afgelopen vrijdag zouden al ruim 10.000 vaccins naar dat land gaan, meldde de NOS donderdag, maar volgens de omroep lijken er problemen met ‘exportvergunningen en kwaliteitscontroles’.

De vraag is of Nederland niet al veel meer kan weggeven. We houden een flinke buffer aan om eventuele leveringsproblemen op te vangen, zodat het uitdelen van de tweede prik geen vertraging oploopt. Volgens de NOS is die buffer wel heel royaal, en is er ruimte voor een donatie van zeker 100.000 doses.

Met zo’n gift kunnen in Suriname alle mensen van vijftig jaar en ouder een eerste prik krijgen. “We moeten precies genoeg overhouden om de tweede prik voor mensen in Nederland zeker te stellen, maar niet te veel voorraad achterhouden”, zegt veldepidemioloog Amrish Baidjoe. “Hier is de acute stress van de zorg af, Suriname zit nu in crisis.”

De vaccins die wij niet meer willen, sturen we naar lagelonenlanden. Kunnen we dat wel maken?

Het lijkt cru: Nederland kan uit luxe beslissen om vooral Pfizer en Moderna te gebruiken. Vaccins met een betere effectiviteit (ruim 90 procent in plaats van 60 à 70 procent) en zonder de gevaarlijke, zeldzame bijwerking van trombose in combinatie met een te laag gehalte aan bloedplaatjes.

Geven we onze afdankertjes weg? “Ik kan me heel goed voorstellen dat ze dat ik lagelonenlanden zo zien”, zegt Marjolein van Egmond, hoogleraar immunologie aan het Amsterdam UMC. Maar ook de vaccins van Janssen en AstraZeneca zijn veilig en behoorlijk effectief. Ze waren bovendien sowieso al beter geschikt voor gebruik in lagelonenlanden, zegt Van Egmond.

Van Janssen is maar één prik nodig: handig in landen waar het vanwege slechte infrastructuur lastig is de bevolking te bereiken. Janssen en AstraZeneca hebben ook het voordeel dat ze niet ingevroren bewaard hoeven te worden.

Wil de bevolking in die landen de vaccins nog wel?

Dat is een reëel probleem. Trouw schreef eerder dat in Senegal het animo voor vaccinatie met AstraZeneca is ingestort, nadat rijke landen stopten met het vaccin, of besloten het alleen bij ouderen in te zetten. Mediawetenschapper Mirjam Vossen waarschuwde in april in een opiniestuk in Trouw voor deze ‘schadelijke bijwerking’ van het voorzichtige vaccinatiebeleid van onder andere Nederland. Volgens haar voedt die de ‘overtuiging dat het Westen vaccins in Afrika dumpt die het niet geschikt acht voor de eigen bevolking’.

De landen moeten bovendien nog voldoende tijd hebben om de prikken te zetten. Volgens Baidjoe moesten Malawi en Zuid-Sudan recent 60.000 vaccins van AstraZeneca vernietigen. Ze kregen die van rijkere landen, twee weken voordat ze over de houdbaarheidsdatum zouden gaan.

Lees ook:

De Senegalese vaccinatiecampagne is de dupe van de Europese afkeer van het AstraZenecavaccin

AstraZeneca moest de reddingsboei zijn voor het West-Afrikaanse Senegal, maar mede door de wereldwijde onrust rond het vaccin durven de meeste Senegalezen zich niet te laten inenten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden