null Beeld
Beeld

WeekboekWeekboek formatie

Wat de HJ Schoo-lezingen van Kaag, Rutte en Hoekstra laten zien van hun visie

Inhoud en visie, de HJ Schoo-lezing van Sigrid Kaag liep er volgens haarzelf van over. Toch domineerde die ene minuut van ‘inhoudelijke’ schimpscheuten het nieuws. Wat viel er verder nog op te steken van de lezing?

Toevallig hebben alle drie de hoofdrolspelers van de formatie een HJ Schoo-lezing gehouden: Kaag dit jaar, Wopke Hoekstra in 2019 en Mark Rutte in 2013. Als start van het politieke seizoen maken politici er traditiegetrouw werk van. Dat maakt het interessant om ze te vergelijken. Rutte blijkt niets te zijn veranderd. En Hoekstra staat dichter bij de VVD dan bij D66. Kaag had het kunnen weten.

Rutte begint in 2013 met zijn legendarisch geworden uitspraak dat ‘visie’ zoiets is als ‘de olifant’ die in de weg staat. Het citaat zal hem jarenlang – tot zijn spijt – achtervolgen. Het ligt zelfs aan de basis van de sneer van Kaag, het ‘regelen en ritselen zonder visie’.

Maar Rutte laat in zijn lezing wel degelijk een visie zien, als kind van de jaren tachtig, als jongste in een gezin waar men er ‘zelf het beste van maakte’, zonder meteen een beroep te doen op de overheid. Het is een visie gestoeld op het neoliberale mensbeeld, het geloof in een kleine overheid, in eigen verantwoordelijkheid van iedere burger, in controle en streng straffen en de economie als grote drijvende kracht.

Lastig punt of zelf struikelblok

De titel van de lezing is typerend voor Rutte, die zegt niet van verandering te houden: ‘Nederland bij de tijd brengen: verandering én zekerheid’. In 2013 kampt zijn kabinet met de naweeën van de crisis. De grote nadruk op de economie (geen woord over het klimaat!) ook in de manier waarop hij Europa benadert, is voorspellend voor de wijze waarop de demissionaire premier nu de klimaatproblematiek benadert. Een aanpak die door Kaag schamper wordt omschreven als ‘haalbaar en betaalbaar’, in haar ogen volstrekt onvoldoende. Dit verschil van inzicht zal ook onder leiding van Johan Remkes een zeer lastig punt blijven in de formatie, zo niet een struikelblok.

Demissionair Minister Sigrid Kaag van buitenlandse zaken (D66) bij aankomst op het Binnenhof voor een corona-overleg tussen de betrokken ministers. Beeld ANP
Demissionair Minister Sigrid Kaag van buitenlandse zaken (D66) bij aankomst op het Binnenhof voor een corona-overleg tussen de betrokken ministers.Beeld ANP

Meer overeenkomsten zijn er op het gebied van onderwijs, al ademt Ruttes lezing in 2013 nog het adagium dat iedereen kansen heeft, als-ie z’n best maar doet. Kaag legt de nadruk in haar lezing op een ‘faire kans’, de factoren die maken dat kinderen met een achterstand alleen maar grotere achterstand oplopen in ons onderwijs. Dat past beter bij de PvdA: oud-leider Lodewijk Asscher hield een soortgelijke lezing bij de opening van het academische jaar, onder de titel ‘de meritocratische valkuil’.

Toch zullen VVD en D66 elkaar op het punt van onderwijs wel vinden, gezien de bouwstenen die ze in de zomer met elkaar schreven. Ook Rutte zal als parttime vmbo-docent tot het inzicht zijn gekomen dat ‘formele gelijkheid’ in het onderwijs nog geen gelijke kansen in het leven betekent.

Hoekstra profileerde zich als ‘VVD-light’

Dan Hoekstra, die in 2019 zijn Schoo-lezing ‘Het land van morgen’ uitsprak nog vóórdat het lot hem het CDA-leiderschap in de schoot wierp. Zijn naam als opvolger van Buma werd al genoemd, en hij gebruikte de lezing om zich te profileren als wat sommigen typeren als ‘VVD-light’. Veel aandacht voor economie, met nadruk op de noden van de middenklasse, waar een paar maanden daarvoor ook Klaas Dijkhoff een lans voor had gebroken.

Het CDA-geluid zat hem toen in een pleidooi voor ‘wederkerigheid’; het ging over rechten en plichten van burgers, iets wat door het toeslagenschandaal helaas in een ander licht kwam te staan. Vanwege ferme passages tegen cultuurrelativisme en beperking van migratie is het goed te begrijpen waarom Rutte Hoekstra graag in de buurt houdt. Voor de liefhebber: ook in deze tekst zitten bedekte sneren naar Rutte (weglopen voor leiderschap) en de ‘kosmopolieten’ ter linkerzijde.

Zoals gezegd, in 2019 zat Hoekstra nog niet in het zadel. Hem wacht dit weekend een veel belangrijkere lezing. Op zijn eigen CDA-congres mag hij zaterdag laten zien waar hij staat. Niet eerst ‘das Fressen’ en dan ‘die Moral’, zoals hij in 2019 zelf zei. CDA-leden die ongerust zijn door het vertrek van Pieter Omtzigt willen het nu andersom horen. En zullen hem op de inhoud beoordelen.

Lees ook:

Johan Remkes mag de Haagse politici eens even flink door elkaar rammelen

De nieuwe informateur Johan Remkes moet met zijn Groningse directheid de partijen in de formatie tot praten bewegen.En tot pijnlijke keuzes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden