Stikstofcrisis

Wat brengt de dag des oordeels voor de stikstofcrisis?

Beeld Colourbox

Woensdag staat topoverleg over de stikstofcrisis gepland, tussen de boeren en het kabinet. Waartoe kan dat leiden? De verwachtingen op een rij, van de boeren, de politiek en milieuclub MOB.

Wat eisen de boze boeren op ‘judgement day’? 

Boze boeren wijzigden hun strategie. Ze willen eerst zien tot welke toezeggingen ­premier Rutte en minister Schouten van landbouw (ChristenUnie) morgen  bereid zijn. De oproep van het Landbouw Collectief aan de achterban is: blijf toch maar thuis. Tóch, want het ‘grootste boerenprotest ooit’ was al in voorbereiding.

Een kleine delegatie wil naar Den Haag voor het topoverleg. Die afgevaardigden, van het Landbouw Collectief, stellen eisen en hanteren breekpunten. Over generieke krimp van de veestapel willen ze niets horen. Ook mag Den Haag geen masterplan ontvouwen voor uitkoop van veel boeren, zeker niet met dwang.

Het collectief wil niet dat er morgen grote stappen worden gezet. Boeren hopen 20 februari rekenfouten van het RIVM te bewijzen, om hun sector vrij te pleiten. De politiek moet niet de landbouw, maar natuurgebieden aanpassen, klinkt het.

“Overleg staat nu voorop”, zegt Tjitske de Groot namens het Landbouw Collectief. Daarin werken dertien boerenorganisaties samen, waaronder het activistische Farmers Defence Force (FDF).

De Groot: “Mochten er slechte afspraken komen, kan alsnog actie volgen.” Dat alle boeren morgen werkelijk thuisblijven, kan ze niet beloven. “Ik kan niet namens ­iedereen praten, een glazen bol heb ik net zo min als u. ­Afgelopen week zagen we verrassingsacties, met trekkers bij snelwegen. Dat vond ik zelf mooi om te zien.”

Of alle trekkers nu wegblijven of niet, activistische boeren noemen morgen ‘judgement day’. In hun ogen wordt het lot van de sector deels ­beslecht. Alles hangt af van de manier waarop minister Schouten de stikstofcrisis wil aanpakken. Saneert ze in de veestapel, door uitkoop van boeren, om zo structureel de hoge stikstofdepositie bij ­natuurgebieden te verlagen? Of kunnen boeren bij kwetsbare Natura-2000-gebieden blijven, dankzij technische ­ingrepen? Daar mikken de boeren op. Ze willen een deal over eiwitarm veevoer en luchtwassers op stallen. 

Minister Carola SchoutenBeeld ANP

Gaat het kabinet knopen doorhakken?

Met de verlaging van de maximumsnelheid en het door beide Kamers loodsen van de stikstofspoedwet heeft het kabinet even tijd en ruimte gekocht om zich te buigen over verdere maatregelen. Maar niemand twijfelt eraan dat er nog pijnlijke ingrepen zullen volgen.

Niet voor niets houden premier Rutte en minister Schouten een vinger aan de pols bij de boeren, zoals in een gesprek vorige week op de Veluwe. Het idee is nog steeds dat boeren niet gedwongen hoeven te stoppen en dat er een ruimhartige ­tegemoetkoming komt voor boeren die dat wel willen.

Wat dat betreft was het ­bericht dat fors meer varkensboeren dan verwacht zich aanmeldden voor de door het kabinet opgetuigde uitkoopregeling, een opsteker voor de coalitie. De uitkoopregeling was voor boeren in Zuid- en Oost-Nederland, waar de stikstofproblematiek het nijpendst is vanwege de vele stallen daar.

De grote animo voor uitkoop voedt de hoop bij het ­kabinet dat een uitweg uit de stikstofproblematiek mogelijk is zonder al te veel pijn bij boeren en coalitie. Als zo min mogelijk boeren verplaatst hoeven te worden of gedwongen moeten stoppen, dan blijft ook coalitiepartijen CDA, VVD en ChristenUnie veel leed bespaard, is de hoop. Die partijen hebben veel boeren in de achterban.

Toch zal er meer moeten gebeuren dan deze eerste ­regeling, die volgens Haagse bronnen met 200 inschrijvingen is overschreden. Als er een nieuwe regeling komt, zal er ook weer nieuw geld vrijgemaakt moeten worden.

Bovendien broedt het kabinet nog op ingrepen buiten de landbouw. De agrarische sector is weliswaar de grootste veroorzaker van stikstofuitstoot, maar meer dan de helft van de stikstofemissie komt van andere sectoren. Wat bijvoorbeeld te doen met de luchtvaart? De stikstofcommissie van Johan Remkes was vrij duidelijk over die sector: die mag niet groeien zonder de stikstofuitstoot substantieel terug te brengen.

Minister Cora van Nieuwenhuizen van infrastructuur werkt aan een luchtvaartvisie, die al mede vertraagd is door de stikstofcrisis. Haar ministerie denkt na over de vraag hoe het terugbrengen van de stikstofuitstoot kan samen gaan met de groei van de luchtvaart.

Beeld ANP

Zal Mobilisation for the ­Environment tevreden zijn?

Veel verwacht Johan Vollenbroek van Mobilisation for the Environment (MOB) niet van de gesprekken tussen het Landbouwcollectief, premier Rutte en minister Schouten. “De boeren zijn onderling te verdeeld. Ze willen allemaal wat anders. Ik acht de kans op een deal daarom erg klein.”

Maar ook al lukt het morgen niet, de natuurorganisatie hoopt dat er snel een algeheel plan van aanpak komt om het stikstofprobleem op te lossen. Vollenbroek: “Alle waardering voor de commissie-Remkes, maar het duurt allemaal al veel te lang. Er is al veel tijd verloren gegaan.”

MOB hoopt dat een eventueel plan van aanpak voor de stikstofcrisis erin slaagt om in tien jaar tijd de stikstofemissie te halveren. Kleine stappen, zoals het verlagen van de maximumsnelheid, zetten volgens Vollenbroek geen ­zoden aan de dijk. “Zolang er geen overkoepelend plan is, brengen dat soort regelingen te weinig gewicht in de schaal. Dat soort maatregelen lossen het stikstofprobleem niet op en blijven daarom aanvechtbaar.” Daarmee doelt Vollenbroek op de werkwijze van MOB om de overheid in de rechtbank te dwingen tot natuurbescherming, een tactiek die leidde tot herziening van de Programmatische Aanpak Stikstof (Pas).

Op dit moment probeert MOB bij de rechter de namen van grote stikstof uitstotende bedrijven bij natuurgebieden boven tafel te krijgen. Het gaat daarbij om bedrijven die sinds 2015 geen vergunning hoefden aan te vragen voor extra uitstoot, maar die deze uitstoot wel moesten melden.

Mochten de namen worden onthuld, dan wil MOB allereerst om de tafel om te kijken of er minder uitstoot mogelijk is. Juridische stappen tegen bedrijven, niet alleen boeren, overweegt Mob alleen als er “cowboys tussen blijken te zitten”, aldus Vollenbroek.

En mocht de politiek een groots stikstofplan uitrollen, dan is hij helemaal tevreden. “Dan begraven wij de strijdbijl.”

Lees ook:

Boeren gaan nu zelf aan de slag met cijferbrij RIVM

Het RIVM verschafte begin januari data achter stikstofsommen, die wantrouwende boeren afdwongen. Zij sloegen daarmee zelf aan het rekenen.

Minder vee, minder stikstof, minder fosfaat

Nederlandse veehouders produceerden in 2019 minder stikstof dan een jaar eerder. Voor een deel komt dat doordat boeren ander voer zijn gaan gebruiken. Daarnaast nam het aantal dieren af. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden