Gouden Koets

Wanneer is Nederland dan wél klaar voor de Gouden Koets?

De Gouden Koets in het Amsterdam Museum, waar hij na een restauratie van vijf jaar sinds afgelopen juni te zien is. Beeld Brunopress
De Gouden Koets in het Amsterdam Museum, waar hij na een restauratie van vijf jaar sinds afgelopen juni te zien is.Beeld Brunopress

Een dag na de Gouden-Koets-toespraak van de koning zingt de inhoud nog na. Hoezo moet Nederland er ‘klaar voor zijn’? En kan het dat ooit echt zijn? Twee van zijn meest opvallende uitspraken uitgediept.

Rianne Oosterom

Uitspraak 1: “De Gouden Koets zal pas weer kunnen rijden als Nederland daar klaar voor is. Dat is nu niet het geval.”

Niet nooit, maar ooit: met deze uitspraak geeft de koning zowel ruimte aan de groep die de Gouden Koets liever ziet branden, als aan de groep die aan het koninklijke pronkstuk hecht, ziet Pieter Verhoeve, voorzitter van de bond van Oranjeverenigingen. “Als staatshoofd is het zijn taak om te verbinden.”

De koning laat zien dat zijn opvatting van wat Nederland is anders is dan we op de koets verbeeld zien, zegt historicus Karwan Fatah-Black, expert koloniale geschiedenis. “Daar wordt Nederlanderschap raciaal uitgebeeld op het zijpaneel door een witte maagd, met de koloniale inwoners onderdanig en dienend.”

Waarom dan niet helemaal weg? Een definitieve keuze om de koets voor altijd te verbannen zou ‘geïnterpreteerd kunnen worden als een overwinning voor één kant van het debat’, ziet hij, terwijl de koning volgens hem juist wil aanzetten tot een dieper gesprek over de koloniale geschiedenis. Verhoeve: “En als je onderdeel bent van een dynastie, kun je het je ook permitteren om te kijken hoe de vlag er over tien of twintig jaar bij hangt”.

Koning Willem-Alexander in juni 2021 tijdens de opening van de tentoonstelling De Gouden Koets in het Amsterdam Museum. Beeld ANP
Koning Willem-Alexander in juni 2021 tijdens de opening van de tentoonstelling De Gouden Koets in het Amsterdam Museum.Beeld ANP

Maar wanneer is Nederland er dan klaar voor? Als discriminatie met een koloniale oorsprong er niet meer is, leest Fatah-Black in de toespraak terug. Ook Annemarie de Wildt, verantwoordelijk voor de tentoonstelling rond de Gouden Koets in het Amsterdam Museum, denkt dat de koning doelt op ‘een hele ideale situatie waarin gedeald is met het koloniale verleden, waarin racisme is verdwenen’.

“Dus, zo ongeveer het paradijs!”, roept zij uit. “En je kunt je afvragen of je wel door het paradijs moet gaan rijden met zo’n koets. Moet Amalia of haar kleinkind gaan inschatten of dat het geval is, als de monarchie dan überhaupt nog bestaat? Ik heb weleens gezegd: als Amalia nu trouwt met een zwarte vrouw, ja, wellicht zou je er dan wél in rond kunnen rijden.”

Uitspraak 2: “Het heeft geen zin om wat gebeurd is door de bril van onze tijd te veroordelen en te diskwalificeren.”

Met deze uitspraak lijkt de koning zijn eigen verhaal te ondergraven, ziet conservator Annemarie de Wildt. “Hij heeft het over in het reine komen met dit verleden, maar hoe kan er verzoening bestaan als je het verleden niet mag diskwalificeren?”

Ook Karwan Fatah-Black vindt dit ‘niet zo’n sterke uitspraak’, en dan drukt hij zich nog eufemistisch uit. “De koning zegt aan het begin van zijn speech dat onze geschiedenis veel bevat om trots op te zijn. Je kunt niet én trots zijn, én niet willen oordelen over het verleden. Want trots zijn is al een oordeel”, zegt de Leidse historicus.

Waarom dan deze uitspraak? “Dat heeft te maken met het feit dat de koning heel goed weet dat er een luidruchtige groep in de samenleving is die zegt: gewoon de weg op met dat ding en praat me geen schuldgevoel aan”, zegt De Wildt: hij wil iedereen tevreden houden.

Pieter Verhoeve vindt dit juist ‘een heel gepaste en logische uitspraak’. “Want voor je het weet spreek je met morele superioriteit over het verleden. Ik zie geschiedenis als een vorm van naastenliefde. Op het moment dat je de mensen die ons voor zijn gegaan liefhebt als jezelf, maakt dat je milder: je beseft dat ieder mens gekleurd wordt door de omstandigheden waarin hij leeft.”

Lees ook:
Koning gebruikt Gouden Koets voorlopig niet

Koning Willem-Alexander maakt voorlopig nog geen gebruik van de Gouden Koets. Nederland is daar nu nog niet klaar voor, zegt hij in een videoboodschap op sociale media.

De Gouden Koets staat in een museum, maar komt hij daar ooit nog uit?

Iedereen kent haar, velen hebben er een mening over, maar slechts weinigen kennen de geschiedenis ervan: de Gouden Koets. “Ik heb nog nooit over zo’n geweldig object een tentoonstelling gemaakt”, zegt Annemarie de Wildt, conservator van het Amsterdam Museum.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden