AnalyseAsielopvang

Waarom Ter Apel altijd de flessenhals is in de asielopvang

Vluchtelingen in het voormalig Belastingkantoor in Oss. De gemeente vangt tachtig vluchtelingen op die niet meer terechtkunnen in Ter Apel.  Beeld ANP
Vluchtelingen in het voormalig Belastingkantoor in Oss. De gemeente vangt tachtig vluchtelingen op die niet meer terechtkunnen in Ter Apel.Beeld ANP

Opnieuw is de opvang voor asielzoekers in Ter Apel te vol. Zolang er geen tweede aanmeldcentrum van de IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) komt in Nederland, zal de Groningse gemeente altijd de flessenhals van de asielopvang blijven.

Petra Vissers

De gemeente Westerwolde en het Centraal orgaan opvang asielzoekers (Coa) waren bereid hoog spel te spelen. Twee weken geleden moesten de noodtenten bij het asielzoekerscentrum in Ter Apel echt worden afgebroken; waar ruim driehonderd mensen dan de nacht moesten doorbrengen, was niet langer het probleem van Ter Apel.

Het leidde ertoe dat asielzoekers, ook die met kleine kinderen, een hele dag op het beton wachtten op een gemeente die bereid was hen een bed te bieden. Het verlossende woord kwam pas in de avond. Drie gemeenten zegden op de valreep opvang toe.

Een plechtige belofte

Vanaf nu, was plechtig de belofte van het Coa en van staatssecretaris van asiel Eric van der Burg aan de gemeente Westerwolde, zouden er echt maximaal tweeduizend asielzoekers worden opgevangen in het grote complex in Ter Apel. Amper twee weken later wordt het Coa alweer gedwongen die belofte te verbreken: hoewel er dinsdag weer wat minder mensen verbleven, zochten maandagavond iets meer dan tweeduizend asielzoekers opvang in het centrum.

Hoe komt dat, en waarom is het altijd Ter Apel waar de asielopvang veel te vol zit?

De gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, is de flessenhals van de asielopvang. In het Groningse dorp zit het aanmeldcentrum van de IND, wat betekent dat iedere asielzoeker altijd eerst naar Ter Apel moet. Wie zich elders meldt, krijgt een trein- en buskaart om af te reizen naar het noorden.

Dat betekent ook dat, nu de asielopvang in heel Nederland veel te vol zit, de meest schrijnende situaties altijd ontstaan in Ter Apel. Het Coa kan de mensen die zich er melden immers amper doorplaatsen naar andere locaties.

Het stokpaardje van Westerwolde

Die analyse is al jaren bekend. Al bij zijn aantreden in 2018 vroeg Jaap Venema, burgemeester van Westerwolde, om een tweede aanmeldcentrum van de IND. Dat zou zowel de IND als het Coa in Ter Apel ontlasten. Inmiddels noemt hij het ‘zijn stokpaardje’, omdat de burgemeester er inmiddels al vier jaar om vraagt.

In 2021 werd zijn roep gehoord, door toenmalig staatssecretaris Ankie Broekers-Knol van asiel (VVD). Zij beloofde ‘uiterlijk’ in januari 2022 een tweede aanmeldcentrum te openen.

Dat kwam er niet. In februari moest haar opvolger Van der Burg de Kamer melden dat er nog een locatie moet worden gevonden.

In december is wel een tweede aanmeldcentrum geopend in Zevenaar, maar die is exclusief bedoeld voor gezinsleden die later komen. Bovendien mogen in eerste instantie alleen vluchtelingen zich melden die bij een gezinslid kunnen verblijven die al een woning heeft. Dat ontlast de asielopvang dus amper.

Gemeenten moeten bereid zijn

Hoewel de staatssecretaris in maart tegen de Kamer zei dat hij het liefst vier aanmeldcentra van de IND zou zien, in het noorden, oosten, zuiden en westen van het land, zei hij ook dat ‘er dan wel drie gemeentes bereid moeten zijn om een aanmeldcentrum te hebben’.

“Als die gemeentes zich niet melden, dan komt dat dus niet tot stand”, aldus Van der Burg in de Kamer. “Het Coa kletst zich al de blaren op alle denkbare tongen om ervoor te zorgen dat ze die locaties voor reguliere azc’s krijgen, maar het is tot nu toe gewoon niet gelukt om gemeentes bereid te vinden om een aanmeldcentrum (...) te hebben.”

Daarmee legt hij de vinger op de zere plek. Want ondanks smeekbeden van hun collega in Westerwolde, schieten burgemeesters Ter Apel niet te hulp. De staatssecretaris wil gemeenten niet dwingen asielzoekers op te vangen of een aanmeldcentrum te openen, ondanks een dwingende vraag van de Veiligheidsregio’s om dat wel te doen.

Dwang zou ‘een uiterst redmiddel’ moeten zijn, zei Van der Burg in maart nog. “Omdat ik eigenlijk vind dat we geen wet nodig moeten hebben om dit met elkaar te regelen.”

Lees ook:

Aanmeldcentrum zit overvol met asielzoekers: ‘De koek is op’

Bij het aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel is het veel te vol. De situatie is zo nijpend dat de Veiligheidsregio overweegt het centrum tijdelijk te sluiten. ‘Dit is ver onder de norm die wij willen hanteren.’

De crisis in de asielopvang wordt veroorzaakt door de woningmarkt, niet door de toestroom van asielzoekers

Omdat er niet voldoende plekken zijn om asielzoekers op te vangen, worden gemeenten voor het blok gezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden