Asielbeleid

Waarom mogen hier veel meer asielzoekers blijven dan in de rest van Europa?

Eric van der Burg, staatssecretaris van justitie en veiligheid. Beeld ANP
Eric van der Burg, staatssecretaris van justitie en veiligheid.Beeld ANP

Asielzoekers krijgen in Nederland veel vaker een verblijfsvergunning dan in andere Europese landen. Dat leidt tot kopzorgen bij staatssecretaris Eric van der Burg.

Johan van Heerde

Is Nederland het braafste jongetje van de klas bij de behandeling van asielaanvragen? Zo wil staatssecretaris Eric van der Burg (asiel) het niet noemen. Maar feit is dat van alle aanvragen van asielzoekers hier 85 procent werd goedgekeurd, in het eerste half jaar van 2022. In heel Europa gebeurde dat bij ‘slechts’ 48 procent van alle aanvragen. En ook in omringende landen als België (43 procent) en Duitsland (60 procent) kregen vorig jaar veel minder asielzoekers een verblijfsvergunning.

Feit is ook dat Van der Burg, het kabinet en vooral ook de partij van de staatssecretaris, de VVD, niet te koop lopen met deze koppositie in Europa. Grote verschillen in de manier waarop asielaanvragen worden behandeld kunnen volgens het kabinet juist ‘bijdragen aan secundaire migratiebewegingen.’

Met andere woorden: die hebben mogelijk een aantrekkende werking, en Nederland mag juist niet onnodig aantrekkelijk zijn voor asielzoekers, vindt het kabinet. Verschillende partijen hebben het gevoel dat dit nu wel zo is, met als gevolg dat hier steeds meer asielzoekers komen. Dit jaar verwacht het kabinet 70.000 asielaanvragen, het hoogste aantal in decennia.

Nederland loopt uit de pas, Europees gezien

Om het ‘inwilligingspercentage’, zoals het in jargon heet, omlaag te kunnen duwen richting het Europese gemiddelde, moet eerst een antwoord komen op de vraag waarom hier zoveel meer asielzoekers een groen stempel op hun aanvraag krijgen. Dat liet het kabinet de afgelopen maanden uitzoeken.

Uit dit onderzoek dat vrijdag werd gepubliceerd blijkt dat Nederland sinds 2020 fors uit de Europese pas loopt. In de jaren daarvoor verschilde het percentage asielaanvragen dat hier werd goedgekeurd niet substantieel van het Europese gemiddelde.

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Hiervoor zijn ten minste twee verklaringen gevonden. Op de eerste heeft het kabinet relatief weinig grip: dat is de samenstelling van de populatie mensen die asiel aanvragen en die tussen Europese lidstaten verschilt. Meer dan in andere lidstaten vragen in Nederland mensen met zogenoemde kansrijke nationaliteiten asiel aan, zoals Syriërs, Turken, Afghanen en Jemenieten. Veel van hen hadden in andere landen ook een asielvergunning gekregen.

Op de tweede verklaring heeft het kabinet wel invloed, maar die leidt tegelijk tot kopzorgen bij staatssecretaris Van der Burg. Deze uitleg heeft te maken met de manier waarop de Immigratiedienst (IND) asielaanvragen behandelt.

In 2020 is de manier van beslissen bij de IND tijdelijk vrij onorthodox (in de woorden van de onderzoekers) veranderd om een forse stapel aan openstaande aanvragen weg te werken. Om schoon schip te maken werd een ‘taskforce’ opgericht die in meer zaken dan daarvoor asielzoekers het voordeel van de twijfel gunde. Dat verklaart deels de hoge inwilligingspercentages in 2020 en 2021. En wat blijkt: na het opheffen van deze taskforce werden getroffen maatregelen niet expliciet teruggedraaid.

Asielzoekers worden niet meer mondeling gehoord

Ook nu worden stappen in asielprocedures ingekort of overgeslagen en worden asielzoekers met kansrijke nationaliteiten enkel schriftelijk gehoord, in plaats van mondeling. Daar komt bij dat de IND asielverzoeken steeds vaker groepsgewijs behandelt, in plaats van individueel. Dat is namelijk efficiënt, en iedere minuut telt bij de IND. De dienst kraakt onder al het werk en kan de groei van het aantal asielaanvragen niet aan.

Het gevolg van een versnelde of groepsgewijze benadering is dat die vaker leidt tot een positief oordeel of het voordeel van de twijfel. Juist bij een individuele toets kan de IND vaker op persoonsniveau beargumenteren dat iemand veilig terug kan. Als die motivatie niet sluitend is maakt een rechter er gehakt van, waardoor de IND soms het zekere voor het onzekere neemt.

Ziedaar de kopzorgen van Van der Burg. Hij wil dat er vaker individueel wordt beoordeeld, maar daarmee stijgt de werklast van de IND, die überhaupt niet is ingericht op de huidige aantallen. De dienst probeert momenteel vooral te versnellen, met als risico dat het percentage goedgekeurde asielaanvragen op korte termijn niet daalt.

Lees ook:

Reportage: Cranendonck kan asielopvang missen als kiespijn, maar er klinkt ook tegengeluid

Bewoners van de gemeente Cranendonck zijn de overlast van een asielzoekerscentrum beu, blijkt uit een enquête. ‘Het is schering en inslag.’ Maar gaat het azc ook dicht?

Asielzoekers gaan op de barricades. ‘Ik hoop dat ik deze opvang overleef zonder dat ik gek word’

Asielzoekers gaan de straat op in protest tegen de lange sobere opvang. Ook in Zuidbroek, waar sommigen al zeven maanden leven in een hal zonder daglicht en frisse lucht.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden