Aardgaswinning

Waarom lukt het Wiebes wél de gaskraan dicht te draaien?

Beeld ANP/Trouw

Veel sneller dan verwacht stopt de gaswinning in Groningen. Terwijl dit volgens de vorige minister Henk Kamp onmogelijk was. Hoe kan dat?

Wie drie jaar geleden in Den Haag had voorspeld dat er in 2022 geen gas meer in Groningen wordt opgepompt, was meewarig aangekeken. Het credo van toenmalig minister Henk Kamp van economische zaken was: als we de gaskraan snel dichtdraaien, loopt de ‘leveringszekerheid’ gevaar. Dan zit Nederland in de winter in de kou.

Hoe anders is dat nu. Nadat Kamps opvolger Eric Wiebes begin vorig jaar had besloten dat de gaswinning in Groningen per 2030 moet stoppen, maakte hij gisteren bekend dat dit al in 2022 gaat gebeuren. Kamp bouwde, daartoe gedwongen door de Raad van State, de winning weliswaar af van zo’n 48 miljard naar 21,6 miljard kuub, maar er zit veel licht tussen die moeizame teruggang en de resolute stappen van Wiebes. Hoe kan het dat de gaskraan nu binnen drie jaar wordt afgesloten én dat de verwarming het blijft doen?

Tot 2012, toen bij Huizinge de zwaarste aardbeving tot nu toe plaatsvond, was er in Den Haag nauwelijks discussie over de risico’s van het oppompen van gas. En zo voerden de aardbevingen bij Zeerijp (2018) en Westerwijtwerd (2019) de druk op om de winning volledig te stoppen. Eerst in 2030, nu per 2022. Het nieuwe besluit is overigens afhankelijk van het weer: op zeer koude winterdagen moet na 2022 mogelijk nog Gronings gas opgepompt worden.

Opgevuld met ‘pseudo-Groningengas’

Toch bleef Wiebes lang herhalen dat het zeer lastig zou worden om eerder dan 2030 van het Gronings gas af te gaan. Dat kwam vooral door technische onzekerheden. In 2022 opent bij het Groningse dorp Zuidbroek een stikstoffabriek. Die voegt stikstof toe aan hoogcalorisch gas uit het buitenland. Gronings gas is namelijk een scheikundig buitenbeentje, omdat het laagcalorisch is. Nederlandse gasfornuizen en cv-ketels zijn ongeschikt voor hoogcalorisch gas, daarom moet het omgezet worden.

Die nieuwe fabriek alleen is onvoldoende om de Nederlandse gasvraag op te vangen. Daarom is de afgelopen tijd ook onderzocht of de al bestaande stikstofinstallaties harder kunnen draaien, zonder dat het risico ontstaat dat Nederland in de kou zit als een fabriek uitvalt. Dat bleek te kunnen.

Minister Eric Wiebes van economische zaken geeft een reactie op het nieuws dat het kabinet al in 2022 wil stoppen met de gaswinning in Groningen. Beeld ANP

Daarnaast heeft het kabinet besloten dat het voormalige gasveld bij Norg wordt uitgebreid en wordt gevuld met het ‘pseudo-Groningengas’ afkomstig uit de stikstofinstallaties. En Wiebes voerde de afgelopen tijd pittige gesprekken om negen grootverbruikers van Gronings gas, waaronder mestproducent Yara, Campina en de Suiker Unie te dwingen over te schakelen op geïmporteerd gas. Ook Duitsland wordt gedwongen zijn gasafhankelijkheid versneld af te bouwen, omdat de oosterburen Gronings gas importeren.

70 miljard euro ondergronds

Toch waren voor het kabinet niet de technische moeilijkheden het grootste obstakel om de gaswinning te stoppen. Dat waren vooral de financi-ele consequenties. Ga maar na. Door per 2022 te stoppen met het oppompen van gas, blijft er zo’n 70 miljard euro aan gasopbrengsten onder de grond. Door de verlaging van de gaswinning komend jaar al te versnellen, loopt de schatkist 400 miljoen euro mis. Eerder kostte het stoppen met de gaswinning per 2030 al 1,7 miljard euro. En wat te denken van het bouwen van een stikstoffabriek voor een half miljard, terwijl je weet dat die op zijn laatst in 2050 toch weer moet sluiten, omdat Nederland dan helemaal van het gas af wil.

Inmiddels is Nederland per saldo al gasimporteur, na decennia waarin vooral gas naar het buitenland ging. Ook het inkopen van het gas van andere landen gaat de overheid geld kosten. Daarmee gaat Nederland ook verplichtingen aan met Noorwegen en Rusland, die via Europese buizenstelsels gas over het continent vervoeren. De Verenigde Staten en het Midden-Oosten leveren vloeibaar gas aan Europa. Er volgen ongetwijfeld debatten over de wenselijkheid van het afnemen van Russisch gas, zeker nu er nog sancties lopen tegen Rusland.

Wiebes kiest meer dan zijn voorganger voor de veiligheid van de Groningers, boven leveringszekerheid. Waarom het versneld afbouwen van de winning volgens Kamp onmogelijk was, wordt een van de belangrijkste vragen van de aangekondigde parlementaire enquête over de gaswinning.

Inez Witjes, 58 jaar, Appingedam

“Is het gas op dan? Dat is eigenlijk het eerste wat ik dacht toen ik het hoorde. Weet je, ik ben gewoon heel cynisch. Ik geloof echt niet dat Den Haag dit voor de Groningers doet. Ja, ze willen het zo doen voorkomen. Maar het kwaad is al geschied. Ondertussen staat de Nicolaïkerk hier in Appingedam nog steeds op instorten. Ondertussen zijn er duizenden mensen ziek geworden van de aardbevingsschade aan hun huis. Ik zelf ook. Hyperventilatie, angsten, spastische darmen. Allemaal door de stress. Mensen hier hebben gewoon geen vertrouwen meer in Den Haag. Dat draaien ze hiermee echt niet terug. Ik heb jarenlang gestreden, gedemonstreerd. Maar nu denk ik: laat maar zitten. Het enige wat je met al die boosheid bereikt, is dat je jezelf over de limit pusht.”

Henk Gerritsen, 49 jaar, Losdorp

“Om heel eerlijk te zijn, ben ik er niet zo mee bezig. Ik heb heel andere dingen aan mijn hoofd”, zegt Henk Gerritsen. Sinds hun huis in het Groningse Losdorp fikse schade opliep, is de gezondheid van zijn vrouw Alison Meldrum enorm achteruitgegaan. “Vanochtend was het weer zover. Ze is weer flauwgevallen.”

Daar komt nog eens bij dat de twee hun huis laten opkopen. “We zitten nu al een half jaar in een noodwoning omdat ons eigen huis total loss is. Hier moeten we in december weg. Of ik al een nieuw huis heb? Nee, ik hoor pas in oktober voor hoeveel ons huis wordt opgekocht. Dan hebben we tweeënhalve maand om iets te vinden. ­Anders staan we op straat.”

Lees ook:

De gaskraan gaat opeens veel sneller dicht dan verwacht

Sneller dan alle betrokkenen verwacht hadden, draait het kabinet de gaskraan in Groningen dicht. Per 2022 is Nederland niet langer afhankelijk van gas uit het Groningenveld. Dat is veel sneller dan de eerder door het kabinet voorgenomen stopdatum in 2030.

De klap na de klap, díe doet Groningers pas pijn

Twee weken lang liep Trouw rond in Noordoost-Groningen en sprak met bewoners, ondernemers, makelaars, hypotheekadviseurs, onderzoekers en schade-experts. Vijf dagen later vond de beving in Westerwijtwerd plaats. Een verslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden