Vaccins

Waarom is het Janssen-vaccin wel voor alle leeftijden, en AstraZeneca niet? ‘Kabinet weegt het risico nu zelf’

Huisarts Sylvia van den Berg van GGZ Rivierduinen dient onder het toeziend oog van demissionair minister Hugo de Jonge in Rijksmuseum Boerhaave in Leiden een van de eerste prikken met het Janssen-vaccin toe aan een medewerker van de ggz.  Beeld ANP
Huisarts Sylvia van den Berg van GGZ Rivierduinen dient onder het toeziend oog van demissionair minister Hugo de Jonge in Rijksmuseum Boerhaave in Leiden een van de eerste prikken met het Janssen-vaccin toe aan een medewerker van de ggz.Beeld ANP

Nederland schiet uit de startblokken met het vaccin van Janssen. De Gezondheidsraad wordt dit keer overgeslagen. Waarom?

Klaar? Prikken maar. Het jongste Europese oordeel over het vaccin van Janssen was nog warm van het printen, maar demissionair minister Hugo de Jonge wist genoeg. Het aantal gemelde gevallen van een bijwerking is extreem laag, vatte De Jonge het oordeel samen tijdens de persconferentie dinsdagavond, nauwelijks twee uur na ontvangst van het advies. “Daarmee is het vaccin van Janssen in te zetten zoals gepland. En daar starten we morgen mee”, aldus De Jonge.

En zo gebeurde er woensdagochtend iets bijzonders. Voor het eerst tijdens deze pandemie liep Nederland op vaccinatiegebied voor op de rest van Europa. In het Rijksmuseum Boerhaave in Leiden werd woensdagochtend met gevoel voor ceremonie en onder toeziend oog van een trotse minister en burgemeester de eerste dosis Janssen-vaccin toegediend.

Ondertussen keken andere EU-landen woensdagochtend nog naar elkaar of nog eens goed naar het oordeel van het Europees Geneesmiddelenagentschap (Ema). In Italië krijgen vooralsnog alleen zestigplussers het Janssen-vaccin. Duitsland en Frankrijk beginnen eerst met de distributie van de doses. In België en Denemarken wacht de regering wel op aanvullend onderzoek.

Oordelen Ema eensluidend

Wie de oordelen van het Ema over de vaccins van AstraZeneca en Janssen naast elkaar legt, ziet op het eerste oog weinig verschillen. Beide vaccins kampen met een zeer zeldzame bijwerking, die het Ema erkent. De bijwerkingen lijken op elkaar. Slachtoffers zijn meestal vrouwen jonger dan zestig. Niettemin gaf het Ema beide vaccins zijn zegen: de voordelen wegen veel zwaarder dan de risico’s.

Toch wordt het vaccin van AstraZeneca hier na een advies van de Gezondheidsraad niet meer toegediend aan mensen onder de zestig, terwijl het Janssen-vaccin vanaf woensdag in iedere willige arm verdwijnt. Zonder nieuw advies – dat overigens ook niet vereist is.

Kabinet neemt enige afstand van adviesraden

Hoogleraar risicocommunicatie en volksgezondheid Daniëlle Timmermans (Amsterdam UMC) verbaast zich over deze gang van zaken. “Het lijkt erop dat er enige afstand wordt genomen van adviesraden. In plaats daarvan maakt het kabinet nu meer eigen risico-afwegingen. Dat zien we zowel bij de versoepelingen als bij de keuze om gewoon in te enten met Janssen.”

Timmermans kan zich wel vinden in die manier van besturen. “Het vorige advies van de Gezondheidsraad vond ik niet helemaal goed. Goed was dat er bij de verdeling van vaccins naar de risico’s voor verschillende groepen werd gekeken. Niet goed dat het risico boven de 60 acceptabel werd genoemd maar onder die leeftijd niet. Dat is geen wetenschappelijke afweging. De aanvaardbaarheid van zo’n risico is aan een individu of de politiek. Nu kon het ministerie niet om het Gezondheidsraadadvies over AstraZeneca heen. Dat heeft dinsdag misschien meegespeeld.”

‘Communicatie niet helder genoeg’

In een verklaring aan de Tweede Kamer schrijft minister De Jonge dat op basis van het geringe aantal gemelde gevallen van bijwerkingen van het Janssen-vaccin in de Verenigde Staten (namelijk acht) niet veel meer valt te zeggen dan het Ema al heeft gedaan. Wel hield De Jonge voor zijn besluit kort ruggespraak met het RIVM, de voorzitter van de Gezondheidsraad en de directeur van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.

Volgens Timmermans is die denkwijze van de minister niet zo verkeerd, maar ontbreekt het aan heldere communicatie aan de mensen thuis. “Die begrijpen niet alle verschillen tussen de vaccins van Janssen en AstraZeneca. De minister had tijdens de persconferentie heel expliciet moeten zeggen dat er aan vaccinatie altijd risico’s kleven. Dat niets gratis is”, aldus de hoogleraar. “In plaats daarvan hoor ik de minister zeggen dat het vaccin veilig is. Maar dat is nou juist een tegenstrijdige boodschap. Een vaccin is nooit honderd procent veilig, dat zien we nu juist gebeuren. Maar het vaccin is wel veilig genoeg.”

Lees ook:

Waarom Rusland het Spoetnik-vaccin ook in Nederland op Twitter promoot

Met gesponsorde posts en desinformatie promoot Rusland het Spoetnik-vaccin bij Europese twitteraars. Ook in Nederland zien twitteraars reclame voor de prik.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden