Jeugdzorg

Waarom het zo moeilijk is om geweld in de zorg te bestraffen

Jeugdzorgwerkers demonstreren tegen het kabinetsbeleid. De actievoerders lopen naar het ministerie van VWS waar zij een fluitconcert houden voor minister Hugo de Jonge. Beeld ANP

Geweld tegen hulpverleners in de jeugdzorg blijft vaak onbestraft. Het probleem speelt ook in andere zorgsectoren. Hoe komt dat? 

Van bijtende verstandelijk beperkten tot psychiatrisch patiënten die met borden gooien, tot ouders van uit huis geplaatste kinderen die jeugdbeschermers met de dood bedreigen: geweld tegen hulpverleners is een veelzijdig probleem. Dit mág niet, klinkt het politieke refrein, maar het gebeurt wel veel. 

Dat bleek afgelopen weekend weer toen zestien instellingen voor jeugdbescherming een alarmerend pamflet verspreidden. Zij zijn de intimidatie door ouders van kinderen die onder toezicht of uit huis geplaatst worden, meer dan zat. Zij tolereren niet langer dat de agressie veelal onbestraft blijft.

De agressie jegens hulpverleners speelt niet alleen in de jeugdzorg. Uit de laatste werknemersenquête zorg & welzijn 2019 blijkt dat in zowel de jeugdzorg, gehandicaptenzorg als de geestelijke gezondheidszorg gemiddeld acht op de tien hulpverleners het afgelopen jaar te maken hadden met verbale of fysieke agressie. 

Niet serieus genomen

Als zorgverleners hiervan aangifte doen, krijgen ze vaak te horen dat justitie niet genoeg capaciteit heeft om alle zaken te behandelen. ‘Het strafrecht lijkt niet voldoende toegerust om bij te dragen aan de bescherming van professionals met een dergelijke publieke taak’, zeggen de instellingen in het pamflet. 

Datzelfde geluid klonk in het onderzoek dat Trouw vorig jaar uitvoerde naar geweld in de geestelijke gezondheidszorg: medewerkers voelen zich niet serieus genomen omdat veel aangiftes geseponeerd worden. Dat werkt ontmoedigend en leidt tot nog minder bereidheid tot aangifte. 

De reden dat veel aangiftes van geweld in de zorg geseponeerd worden, is twijfel aan de toerekeningsvatbaarheid van geweldplegers. Want kan je iemand die in een psychose met spullen gooit vervolgen? Of, ingewikkelder: kun je het een verslaafde of psychisch verwarde ouder van een uit huis geplaatst kind aanrekenen dat hij een hulpverlener op sociale media bedreigt?

Bij de ene geweldpleging is het duidelijker dan bij de andere hoe bewust en weloverwogen die gedaan wordt. Dat zorgt ervoor dat justitie zich niet altijd even graag aan deze zaken waagt. Terwijl zeker ouders die met jeugdbescherming te maken krijgen, bedreiging en geweld met hun volle verstand kunnen inzetten om hun zin te krijgen.

Geweld hoort erbij

Maar dat veel agressie onbestraft blijft, is niet alleen de schuld van justitie. Onder zorgverleners heerst veel schroom om aangifte te doen van agressie door cliënten of familie van. Hulpverleners werken in de zorg om helpen, niet om patiënten of hun naasten aan te geven. Daar zijn ze voorzichtig mee, want het kan de behandel- of samenwerkingsrelatie opblazen die vaak nog jaren moet voortduren.

Uit diverse onderzoeken blijkt daarnaast dat veel zorgverleners denken dat geweld erbij hoort - ook omdat instellingen niet altijd even duidelijke grenzen trekken. Volgens FCB, een platform van de sociale partners in de jeugdzorg, vindt ruim een derde van de jeugdzorgmedewerkers dat agressie simpelweg bij het werk hoort. 

Zo'n cultuur zorgt natuurlijk niet voor meldingsbereidheid. En dat heeft weer tot gevolg dat de urgentie en daadwerkelijke omvang van het probleem niet duidelijk zijn, wat het aanpakken ervan bemoeilijkt. Niet alleen bij justitie, maar ook bij instellingen en hulpverleners ligt daarom een taak.

Lees ook: 

De grens tussen waanzin en woede in de psychiatrie is vaag - maar moet je daarom geen aangifte doen?

Werknemers in de ggz doen zelden aangifte wanneer ze op hun werk slachtoffer worden van geweld. Dat is kwalijk, vindt hoogleraar Joke Harte. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden