Angst

Waarom het een probleem is dat mannen verdwijnen uit de kinderopvang

Ivar van Winden is een van de weinige mannen die werkzaam is in de kinderopvang. Hij is daarnaast ook nog lid van de vrijwillige brandweer.Beeld Phil Nijhuis

Het lage percentage mannen in de kinderopvang is verder gezakt. Vooral bij de groep met kinderen van nul tot vier jaar zijn ze uiterst schaars.

In de jongste groepen in de kinderopvang is in Nederland de segregatie tussen vrouwen en mannen het sterkst. Wie in peutergroepen (2 tot 4 jaar) een man zoekt, mag een zaklamp meenemen. Wie in babygroepen (0 tot 2 jaar) een man zoekt, heeft een vergrootglas nodig.

Uit onderzoek van Trouw blijkt dat het aantal mannen in de kinderopvang blijft afnemen. Toch achten deskundigen hun professionele aanwezigheid in kinderlevens zeer gewenst en proberen bedrijven actief mannen te werven. Maar hoewel de vraag naar mannelijke pedagogisch medewerkers groot is, blijft de respons door maatschappelijke weerstand uiterst laag.

Tegen 104.000 vrouwen die vorig jaar als ‘kinderverzorger’ werkten, ziet het CBS 3000 mannen. Het kleine percentage mannen neemt sinds 2013 verder af, aldus de enquête beroepsbevolking van het CBS. Het arbeidsmarktfonds van de branche registreert over 2019 dat 95 procent van de pedagogische medewerkers in de kinderopvang vrouw is. Van de 5 procent mannen werkt de ene helft in het management of administratieve functies, en de andere helft grotendeels in de buitenschoolse opvang, dat wil zeggen kinderen van 4 tot 13 jaar.

Lees ook: Ivar (23) werkt wél in de kinderopvang. Het imago is stoffig ‘maar je kunt het zelf stoerder maken’

Grotere handen, ruwere huid

Is het erg dat baby’s en peuters op de crèche nooit mannen zien? Ja, zegt Ruben Fukkink, bijzonder hoogleraar kinderopvang aan de Universiteit van Amsterdam. “Hun wereld is kleiner, vertekend. De verhouding was al scheef, maar nu zijn we de balans helemaal kwijt.” Ja, zegt ook Rick Ploemen, die adviseert over mannen in de kinderopvang en blogt. Hij somt verschillen op: “Mannen doen actievere, meer risicovolle spelletjes, geven eerder een droog antwoord en zijn vaak concreter in de communicatie. Zelfs baby’s voelen een verschil met grotere handen, ruwere huid, een zwaardere stem of een baardje.”

In Denemarken zag Ploemen in Odense een kinderopvanglocatie waar op elke groep van nul tot vier jaar een vrouw en een man stonden. “Een openbaring! Combinaties van een oudere vrouw met een jongere man en andersom. Het gaf een thuisgevoel, waar je ook opa’s en oma’s tegenkomt.”

Gevoelig

Mag een man in Nederland wel voor baby’s zorgen? “Het blijft ontzettend gevoelig”, zegt Ploemen. De angst voor pedofilie en seksueel misbruik is enorm sinds eind 2010 in Amsterdam kinderopvangmedewerker Robert M. werd gearresteerd. Het bleek dat hij tientallen kinderen in crèche Het Hofnarretje had misbruikt. Het wantrouwen bij ouders resulteerde volgens ingewijden in een leegloop van mannen uit de opvang. Zij voelden de ogen van ouders, vooral vaders, in hun rug prikken en kregen allemaal vragen over de misbruikzaak. “Niet eerlijk”, zegt hoogleraar Fukkink terugblikkend. Cijfers van 2010 zijn overigens door het CBS niet te reproduceren.

BOinK is de belangenvereniging voor ouders van 925.000 kinderen in de opvang. Woordvoerder Gjalt Jellesma wijst op het verschil met buurlanden als Groot-Brittannië, België, Frankrijk, Scandinavië en Duitsland waar het vanzelfsprekender is dat mannen als vakkracht werken. “Hier werken vrouwen uitzonderlijk vaak drie dagen, en gaan kinderen drie dagen naar de opvang. Daar heeft het beroep een hogere status, een hbo-vooropleiding, meer uren en valt er beter van te leven”, verklaart Jellesma. De Europese Unie heeft 20 procent mannen in de kinderopvang als streven, maar Nederland heeft beleid noch streefcijfers. Duitsland voert al tien jaar specifiek op mannen gericht campagne.

Extra voorzichtig

Jellesma voegt toe dat de relatief oudere ouders in Nederland ‘extra voorzichtig’ zijn en sterk focussen op veiligheid. “Dat komt ook omdat ouderschapsverlof hier kort is, en baby’s piepjong naar de opvang gaan.” In Zweden gaan baby’s pas vanaf één jaar naar de crèche, en dan vaak dagelijks. De opvang is er goedkoop en zelfs gratis voor lagere inkomens. Ploemen onderzocht motieven voor mannen om te stoppen met kinderopvang: “Niet genoeg uren kunnen maken om ervan te leven, door willen groeien, lage status als ‘oppas’ en achterdocht van ouders.”

Ondanks de officiële cijfers menen hij, BOinK en hoogleraar Fukkink een lichte opleving van het aantal mannen in de kinderopvang te zien, met name bij de buitenschoolse opvang. Daar komen jongens vaak via een sportopleiding. Splitsen van de opleiding in opvang voor jonge en oudere kinderen, zoals nu bij de deeltijdopleiding van pedagogische academies gebeurt, kan een oplossing zijn om mannen te trekken, denkt Fukkink. Hij adviseert: “Verander het passieve woord kinderopvang zodat het grote belang ervan duidelijk wordt. Maak opvoeding een breder thema voor vaders en jongeren die gaan studeren. Overheid maak beleid en monitor streefcijfers.”

Woordvoerder: We moeten pal voor onze mannen staan

De Stichting Kinderopvang Stad Groningen (SKSG), met zo’n duizend medewerkers en 7000 kinderen de grootste van het Noorden, lukt het als een van de weinige om mannen aan te trekken. Ruim 6 procent is man, tegen een landelijk gemiddelde van 2,5 procent. Het streven is 10 procent, zegt woordvoerder Hannah Waley. “Daar zijn we heel transparant over. Mannen voegen echt iets toe.”

Directeur Raymond Clement van MIK&PIW Groep (6500 kinderen, 650 werknemers onder wie 23 mannen) in Maastricht is niet zo optimistisch. Sinds zijn aantreden in september heeft Clement de wervingscampagne voor mannen die al liep, scherper aangezet. Dat heeft slechts twee man opgeleverd. Volgens de directeur is de realiteit dat ouders soms vinden dat mannen niet thuishoren in de kinderopvang. Mik is net een aangifte te boven, van drie ouderparen die een van die 23 mannen aanklaagden vanwege seksueel getint gedrag. “Dat is door de politie tot op het naadje onderzocht, en het dossier is gesloten. Er is helemaal niets van overeind gebleven. Maar het is heel beschadigend en heeft een heftige indruk op onze mannen gemaakt.”

Clement ziet dezelfde problemen bij sportverenigingen en in het onderwijs met jonge kinderen. “Mannen in de kinderopvang voelen zich dubbel bekeken en gecontroleerd.” Wat er moet veranderen? Volgens Clement is dat zaken bespreekbaar moeten worden gemaakt, en dat elke kinderopvangorganisatie vóór haar mannen gaat staan. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden