Tabakverslaving

Waarom het aantal jongvolwassen rokers maar niet wil dalen

Het aantal rokers tussen 20 en 24 jaar blijft onverminderd groot.Beeld ShutterStock

Paffen verliest aan populariteit. Maar één groep rookt consistent door: 20 en 24-jarigen. Hoe komt dat? Vijf vragen aan Marc Willemsen van het Trimbos-instituut.

Het aantal rokers tussen 20 en 24 jaar blijft onverminderd groot. Hoewel de populariteit van paffen in andere leeftijdsgroepen afneemt, blijkt uit cijfers van het RIVM en het Centraal Bureau voor de Statistiek dat vorig jaar bijna een op de drie begin-twintigers rookte. Vijf vragen aan Marc Willemsen, bijzonder hoogleraar tabaksontmoediging aan de Universiteit Maastricht en onderzoeker bij het Trimbos-instituut.

Roken was toch op zijn retour?

“Inderdaad. Het totaal aantal volwassen rokers daalde de afgelopen vijf jaar van 26 naar 22 procent en er zijn bijna geen minderjarigen meer die dagelijks een sigaret opsteken. Ook de groep minderjarige gelegenheidsrokers werd kleiner.

“Roken wordt naar de marges verbannen. Dat komt onder meer omdat sigaretten steeds duurder worden. Ze worden niet meer zichtbaar aangeboden in de winkel, vanaf augustus is roken op schoolpleinen en campussen verboden en na oktober worden de verpakkingen neutraal, dus zonder kleurtjes en grote merknamen. Het hippe gaat er langzaam maar zeker vanaf.”

Hoe komt het dan dat 20 tot 24-jarigen stug door blijven paffen? De afgelopen vijf jaar veranderde het percentage in die groep amper.

“Het is een consistentie die ik met lede ogen aanzie. Juist voor begin twintigers is het belangrijk om te stoppen met roken, we zien namelijk dat de tabaksverslaving er rond die leeftijd insluipt. Van gelegenheidsroker steek je ongemerkt plots elke dag een sigaret op en voor je het weet kom je er niet meer vanaf. Hoe langer je rookt, hoe moeilijker het is om te stoppen.

“Er zijn verschillende redenen voor het hoge aantal rokers in die leeftijdsgroep. 20 tot 24-jarigen zijn jong, ze hebben geen gezondheidsklachten en denken dat ze altijd nog kunnen stoppen. Een deel doet dat uiteindelijk ook, maar de meeste stoppers zitten in de groep middelbare leeftijd. Mensen wachten er doorgaans veel te lang mee. Ondanks alle anti-tabakmaatregelen zijn we er niet goed in geslaagd jongeren te verleiden hulp te zoeken voor het stoppen met roken. Om te erkennen dat ze verslaafd zijn, een van de ‘stop met roken’-apps te downloaden of naar de huisarts te stappen.

“Een andere, misschien nog wel belangrijkere verklaring voor het opvallend hoge percentage rokers onder deze leeftijdsgroep is marketing. De tabaksindustrie trekt alles uit de kast om juist jongvolwassenen aan te moedigen om te roken. Zij zijn makkelijker te verleiden dan volwassenen en die leeftijdsgroep is de toekomst, de volgende generatie rokers.”

Jong geleerd, is oud gedaan. Welke trucs trekt de tabaksindustrie uit de kast voor deze groep?

“Onder andere sociale media. Zo benadert ze beroemde influencers in, die op Instagram, Facebook en YouTube enorm veel volgers hebben. Die betalen ze om foto’s te plaatsten waarop ze een bepaald product roken, zoals een elektronische sigaret.”

Willemsen verwijst naar een recent onderzoek van VPRO-radioprogramma ‘Argos’ en Stichting De Onderzoeksredactie, waaruit bleek dat tabaksfabrikant British American Tobacco internationale influencers liet invliegen voor een festival in Kroatië, waar de Instagramsterren subtiel reclame maakten voor het alternatieve tabaksproduct Glo. Ook de Nederlands-Italiaanse Giaro Giarratana, die op Instagram een fanschare van bijna een half miljoen volgers heeft, was van de partij.

Verschillende buitenlandse onderzoekers kwamen gelijksoortige ontdekkingen. Tabaksproducten promoten is toch verboden?

“Het lastige is dat in de Europese en Nederlandse richtlijnen maar weinig over reclame op internet staat. En op internet, maar ook in films en series, worden de sigaretten subtiel in beeld gebracht. Het merk wordt niet expliciet getoond, het publiek ziet alleen dat iemand rookt. Het is dus geen échte reclame, geen duidelijke ‘product placement’. Maar het normaliseert roken natuurlijk wel.

U wilt juist dat tabak wordt gedenormaliseerd, dat roken uit het zicht verdwijnt. Hoe krijgt de maatschappij dat voor elkaar?

“De eerste stap is om influencers en filmproducenten bewust te maken van het feit dat ze moreel niet goed bezig zijn. Met de wapenindustrie willen ze toch ook niet worden geassocieerd? Ingewikkeld is dat het moeilijk te achterhalen is of, wie en wat de tabaksindustrie betaalt aan invloedrijke mensen. Tabaksfabrikanten gaan geniepig te werk, je stuit al gauw op dichte deuren.”

“Ook jongeren zelf moeten we zien wakker te schudden. We moeten ze beter doen inzien dat roken écht verslavend is, dat wordt gebagatelliseerd in deze groep. Het zou helpen als we de prijzen voor pakjes nóg verder omhoog gooien en de verkoop van sigaretten op internet, waar je zelf je leeftijd kunt invullen, zou verbieden. Met een combinatie van maatregelen moet het lukken die percentages omlaag te krijgen. Ik ben hoopvol.”

Lees ook:

Sigaretten zijn vanaf vandaag onzichtbaar in de supermarkten

Nieuwe anti-rookmaatregelen zijn van kracht: sigaretten zijn niet meer zichtbaar in supermarkten en voor de e-sigaret geldt het rookverbod. 

Klokkenluider Jeffrey Wigand over de tabaksindustrie: ‘Het zijn schoften, werkelijk’

Jeffrey Wigand is biochemicus, maar vooral bekend als de klokkenluider die de Amerikaanse tabaksindustrie aanpakte. Sinds zijn onthullingen staat de sector te boek als een smoezelige bedrijfstak, die over lijken gaat. Een gesprek over de langste adem van Big Tobacco.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden