CoronacrisisAstraZeneca

Waarom er vertraging dreigt voor het Oxfordvaccin

Beeld REUTERS

Er is twijfel over de effectiviteit van het Oxfordvaccin. De producent voert een extra studie uit. 

De komst van het Oxfordvaccin dreigt vertraging op te lopen. Nu er onduidelijkheid is gerezen over de effectiviteit van het vaccin, heeft producent AstraZeneca een extra studie aangekondigd. Volgens de topman van het bedrijf, Pascal Soriot, hoeft dat onderzoek de aanvraagprocedure niet in de weg te staan, maar dat is de vraag. Het duurt zeker twee maanden voordat de eerste resultaten van de extra studie bekend worden.

Vorige week maakte AstraZeneca bekend dat het Oxfordvaccin, waarvan Nederland bijna twaalf miljoen doses heeft besteld, voor 70 procent beschermt. Dat was een mooie score, maar het stak bleekjes af bij de concurrentie. Eerder deze maand hadden Moderna en Pfizer laten weten dat hun vaccins bij 95 procent van de gevaccineerden Covid-19 voorkwam.

Foutje

Die 70 procent is een gemiddelde, voegde AstraZeneca er in het persbericht aan toe. Alle proefpersonen hadden, met een maand tussentijd, twee vaccinaties gekregen, maar door een foutje was bij ongeveer een kwart de eerste keer slechts een halve dosis toegediend. In deze subgroep was de effectiviteit van het vaccin veel hoger: 90 procent.

In de loop van de week rezen de twijfels. Hoe moesten de verschillende resultaten worden geïnterpreteerd? Feit is dat aan dit deel van het onderzoek 23.000 mensen uit het Verenigd Koninkrijk en Brazilië deelnamen. Een derde tak van de studie, in de VS, loopt nog. De helft van de deelnemers kreeg het vaccin, de andere helft een placebo. Een deel van de Britten kreeg door een foutje in de procedure in de eerste ronde een halve dosis toegediend.

Zieke deelnemers

Bij een geplande, tussentijdse inspectie bleken 131 mensen Covid-19 te hebben gehad. Als het vaccin honderd procent bescherming bood, hadden al die zieken in de placebogroep moeten zitten. Uit het gegeven dat enkele mensen met vaccin toch ziek werden, berekende AstraZeneca dat beschermingspercentage van 70 procent. De farmaceut vermeldde niet om hoeveel zieken het ging in de groep met de halve dosis. Waren het er voldoende om een statistisch harde conclusie te trekken dat in die groep 90 procent door het vaccin was beschermd? 

Het Oxfordvaccin maakt gebruik van een virus dat chimpansees verkouden maakt. Dat zogeheten adenovirus is onschadelijk gemaakt en voorzien van de genetische code voor een eiwit van het coronavirus. Zo wordt het immuunsysteem geleerd waartegen het in actie moet komen (de vaccins van Pfizer en Moderna brengen die code direct in). Maar het immuunsysteem ageert ook tegen dat adenovirus zelf. Een verklaring voor het gunstige effect van een eerste halve dosis is dat het immuunsysteem bij de tweede inenting nog niet zo alert is en de tweede dosis niet meteen opruimt.

Incomplete berichten

Dat zou kunnen, reageert Cécile van Els, hoogleraar vaccinologie aan de Universiteit Utrecht en tevens verbonden aan het RIVM. “Maar het kan ook zijn dat die eerste volle dosis een te harde klap geeft waardoor je niet de goede immuunrespons krijgt. Of er speelt een andere storende factor waar nog voor gecorrigeerd moet worden.”

Het blijft giswerk, zegt ze. “De berichtgeving is nu verwarrend en incompleet. Ze moeten eerst, volgens een goed protocol, uitzoeken wat het effect is van die halve dosis.”

Precies dat kondigt AstraZeneca nu aan te gaan doen. Tegen persbureau Bloomberg zegt topman Soriot dat hij nog steeds verwacht dat het vaccin in ieder geval in een aantal landen nog dit jaar kan worden goedgekeurd. Maar volgens het protocol duurt het eerst een maand voordat iedereen in deze nieuwe studie is ingeënt en vervolgens zes weken voordat het vaccin werkzaam is en de eerste gevallen binnendruppelen. Van Els denkt dan ook niet dat AstraZeneca dit onderzoek vóór 1 februari kan afronden.

Lees ook:

Het vaccin van AstraZeneca heeft voordelen die zijn concurrenten niet hebben

Het voor Nederland zo belangrijke Oxfordvaccin laat zich moeilijk vergelijken met de vaccins van Pfizer en Moderna

Hoe goed is het coronavaccin als dat er eindelijk is?

Vijf vragen over hun veiligheid en de bescherming die ze bieden

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden