ReportageZuidplaspolder

Waarom een dorp neerzetten in de put van Nederland?

Jan Rotmans (60), hoogleraar Transitie en Duurzaamheid aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, aan de rand van het wegzakkende gebied waar het nieuwe dorp moet komen. Beeld Werry Crone
Jan Rotmans (60), hoogleraar Transitie en Duurzaamheid aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, aan de rand van het wegzakkende gebied waar het nieuwe dorp moet komen.Beeld Werry Crone

Tussen Rotterdam en Gouda moet een nieuw dorp verrijzen. Op het bijna laagste punt van Nederland. ‘Maar het is een veilig gebied!’, beweert de gemeente.


Het razende verkeer op de A20 richting Gouda heeft het waarschijnlijk niet in de gaten. Langs de snelweg staat het monument van het laagste punt van Nederland: -6,74 meter NAP. Aan de andere kant van de A20 een typisch Nederlands landschap. Groene weilanden, slootjes, trekkers, kassen. Juist aan deze kant, in de Zuidplaspolder tussen Rotterdam en Gouda, moet het Vijfde Dorp met achtduizend woningen verschijnen.

De laagte maakt dit het kwetsbaarste punt van Nederland, zegt Jan Rotmans (60), hoogleraar Transitie en Duurzaamheid aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij is midden in de Zuidplaspolder, onderdeel van het Groene Hart, op een kruising uitgestapt uit een Tesla met chauffeur. “Ik heb geen rijbewijs.”

De wereld kijkt: Hoe gaan die Nederlanders dit oplossen?

Het nieuwste rapport van het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, waarschuwde deze week voor de gevolgen van klimaatverandering voor Nederland met extreme neerslag en een hogere zeespiegel van één meter in 2100 en wellicht zelfs twee meter. “De hele wereld kijkt sinds maandag naar ons. Hoe gaan die Nederlanders dit oplossen? Maar waarom juist hier een dorp neerzetten?”, vraagt Rotmans zich af, terwijl hij zijn handen ten hemel richt.

De locatie tussen Rotterdam en Gouda. Beeld Louman & Friso
De locatie tussen Rotterdam en Gouda.Beeld Louman & Friso

Nederland heeft behoefte aan extra woningen. Maar huizen bouwen op welhaast het laagste punt is vragen om problemen, als je de hoogleraar beluistert. Extreme regenval van drie tot vier dagen en met windkracht 9 of 10 uit het westen, plus een bulderende kracht vanuit de Maas, Rijn, IJssel, schetst hij als somberste scenario. “Dan kan het hier gaan overstromen en ben je niet veilig.”

Nergens gaat de daling zo hard als op deze plek

Rotmans is inmiddels in de berm gaan staan, om uit te wijken voor vrachtwagens die de bocht nemen. De druk van de infrastructuur en van het bouwen in de Randstad zorgen voor verzakkingen, meent hij. “Nergens gaat de daling zo hard als op deze plek.”

Dijken, pompen om het water af te voeren – we kunnen dit niet blijven volhouden, meent Rotmans. Pompen en bemalen wordt te kostbaar als dit gebied over honderd jaar niet ruim zes meter maar misschien zelfs op acht meter onder NAP komt te liggen, zegt hij. De druk van het water op het land wordt dan te groot en het water zal onder de dijken doorkomen. Je moet meegaan met de natuur, als het krachtverschil te groot wordt. “Je kunt beter terpen bouwen of drijvende wijken aanleggen, voor 2050.”

Loonwerker Piet Roos heeft net zijn koude biertje uit de sloot gevist.  Beeld Werry Crone
Loonwerker Piet Roos heeft net zijn koude biertje uit de sloot gevist.Beeld Werry Crone

De slootjes in de Zuidplaspolder ogen onschuldig, fietsers toeren ontspannen voorbij. “Ik merk niets van extra water in de Zuidplaspolder.” Loonwerker Piet Roos (71) heeft zijn trekker aan de kant gezet en na het werk een flesje bier uit de sloot gevist. Vijftien jaar werkt hij hier al op het land. “Het water staat weleens hoog. We hebben redelijk goede gemalen. Er zijn periodes dat ze dat niet kunnen bijsloffen. Dat hoort erbij.” Een nieuw dorp hoeft van hem niet: Zuid-Holland is al te vol. We zijn te laat om het klimaat te redden, zegt Roos. “We moeten met zijn allen economisch een stapje terugdoen en tevreden zijn met wat minder. Maar dat gaat niet gebeuren, want de mens wil altijd meer.”

Een crisis zoals in Limburg schudt de mensen wakker

Bestuurders kijken naar de korte termijn en ontwikkelaars louter naar het geld, vervolgt Rotmans. Je moet eigenlijk duizend jaar terug in de tijd, stelt de hoogleraar. “Toen was dit land 5,5 meter hoger.” Een crisis zoals in Limburg of extreme temperaturen op Sicilië schudden mensen wakker. “De bewustwording is er. Nu komt het moeilijkste: gedragsverandering.”

Gemeente Zuidplas heeft ervoor gekozen niet te bouwen in bestaande dorpskernen, want dat tast het karakter van die dorpen aan, schrijft de gemeente in een schriftelijke reactie. Het IPCC-rapport verrast Zuidplas niet. “Het is een bevestiging van wat we al weten.” De gemeente komt met maatregelen die rekening houden met het waterpeil, klimaatverandering en de ligging van de polder. Onderzoeken geven aan dat het mogelijk is om in de Zuidplaspolder te bouwen en bodemdaling speelt een minder grote rol. “Het is een veilig gebied, want het ligt binnen een dijkring, die de hele Randstad beschermt.”

Kijk eens vijftig tot honderd jaar vooruit

De gemeente kan het IPCC-rapport niet bestudeerd hebben, reageert Rotmans. “De verwachtingen zijn juist bijgesteld. Maar ze kan moeilijk zeggen dat ze hiermee geen rekening houdt. Bodemdaling is bepalend en speelt wel degelijk een rol. Je gaat een meter zakken in honderd jaar. Je kunt veilig bouwen”, benadrukt Rotmans, “maar doe dat dan ook voor de langere termijn. Kijk eens vijftig tot honderd jaar vooruit.”

Lees ook:

Deze nieuwe studie toont scherper dan ooit aan hoe het is gesteld met het klimaat – en wat ons te wachten staat

Het VN-klimaatpanel IPCC presenteert vandaag een langverwachte nieuwe studie. Ook kantelpunten komen aan bod: wanneer wordt klimaatverandering onomkeerbaar? En op een nieuwe wereldwijde klimaatatlas kan iedereen zien waar welke weer-effecten gaan optreden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden