AnalyseHuisartsendemonstratie

Waarom een ‘blik extra huisartsen’ opentrekken het tekort niet oplost

Huisartsen hielden vrijdag op het malieveld een demonstratie voor een lagere werkdruk en betere zorg. Beeld Phil Nijhuis
Huisartsen hielden vrijdag op het malieveld een demonstratie voor een lagere werkdruk en betere zorg.Beeld Phil Nijhuis

Meer huisartsen opleiden is maar een deel van het antwoord op de problemen in de huisartsenzorg. Demonstrerende huisartsen vragen aandacht voor iets anders: zorgen dat hun jonge collega's ook willen blijven.

Marten van de Wier

Huisartsen laten hun praktijk niet graag in de steek – hun laatste demonstratie is meer dan tien jaar geleden. Maar gisteren waren er naar schatting van beroepsvereniging LHV zo’n 12.000 huisartsen, medewerkers van praktijken en patiënten naar het Malieveld gekomen. Een paar honderd van hen trokken ook nog naar het Binnenhof, omdat minister Kuipers verstek liet gaan bij het protest. Hij kon niet komen omdat de ministerraad uit liep. Na waarschuwingen van de politie verlieten de artsen in polonaise het Binnenhof.

Volgens de huisartsen staat de toegankelijkheid van de huisartsenzorg op het spel. Er zijn te weinig huisartsen, en dat tekort loopt op.

Een kwestie van meer huisartsen opleiden, zou je denken. Maar daar zit volgens de actievoerende artsen hooguit een deel van de oplossing. Wat maakt het oplossen van het huisartsentekort zo ingewikkeld?

Allereerst dat extra opleiden: dat gebeurt. Het aantal nieuwe opleidingsplekken voor huisartsen lag rond 2015 op 720 per jaar. Dit jaar zijn er 850 plekken. Dat is ongeveer het aantal dat nodig is, volgens berekeningen van het Capaciteitsorgaan, de overheidsorganisatie die daarover gaat. Het houdt daarbij rekening met maatschappelijke ontwikkelingen zoals de vergrijzing, waardoor er meer huisartsen nodig zijn. Maar bijvoorbeeld ook met een verwachte verdere toename van het aantal mensen dat met psychische problemen bij de huisarts terecht komt, omdat de maatschappij steeds complexer wordt. Het een een voorspelling met veel onzekerheden, die er in het verleden ook wel naast zat.

Buiten de Randstad bleven opleidingsplekken leeg

Bij de opleiding stromen twee keer per jaar studenten in, voor het laatst afgelopen maart. Toen kwamen rond de zestig kandidaten niet door de selectie. Vierhonderd mochten wel meedoen aan een loting. Van hen werden er 36 uitgeloot. Tegelijkertijd bleven er ook 18 minder gewilde opleidingsplekken leeg. De reden? Studenten solliciteerden vooral op opleidingsplekken in de Randstad.

Stel dat het ministerie van volksgezondheid de opleidingen zou vragen om voor alle zekerheid meer studenten op te leiden. Dan nog is het aantal kandidaten dat belangstelling heeft, geschikt is en op de juiste locatie wil studeren, waarschijnlijk beperkt.

Ook de spreiding van die eenmaal opgeleide huisartsen over het land is niet gelijkmatig. In Zuid-Holland en het midden van het land zijn de voorziene tekorten kleiner. Vooral in het noorden en in Zeeland zijn ze groot. In die laatste provincie zijn volgens de Landelijke Huisartsenvereniging in 2028 mogelijk dubbel zoveel huisartsen nodig als beschikbaar op dat moment.

Liever waarnemer in plaats van een eigen praktijk

Pijnlijk is dat huisartsen vroegtijdig, voor hun vijftigste, het vak verlaten. Landelijk zijn dat er volgens artsenfederatie KNMG elk jaar rond de 45. Maar vorig jaar was het aantal plotseling veel hoger: 138. Een groot deel van de huisartsen twijfelt of ze wel door wil gaan, zo bleek eerder uit een enquête van journalistiek collectief Spit.

Bovendien blijven jonge artsen vaker waarnemer. Ze zien er geen brood in een eigen praktijk te beginnen, vanwege de zware werkdruk en de onregelmatige werktijden. Ook kunnen ze als waarnemer hogere tarieven rekenen, die ten laste komen van de vaste huisarts. Vanuit de sector klinkt de waarschuwing dat de eigen vaste huisarts dreigt te verdwijnen.

Het vak van praktijkhoudend huisarts moet aantrekkelijk blijven, zo vinden de huisartsenclubs achter de demonstratie . Ze willen daarom het aantal avond-, nacht- en weekenddiensten terugdringen. Alleen echte spoedgevallen moeten nog terecht kunnen op de huisartsenspoedpost.

Kanarie in de kolenmijn

Ook willen ze meer tijd per patiënt: een kwartier voor een standaardconsult, in plaats van tien minuten. Die tijd moet vrijkomen door minder administratieve lasten. Huisartsen hebben bovendien grote moeite om praktijkruimte te vinden. Gemeenten moeten hen daarbij helpen, zo vinden ze.

Maar het probleem van de huisartsen is ook een probleem van de hele zorg – waarbij de huisarts fungeert als de kanarie in de kolenmijn. Als het elders in de zorg vastloopt, neemt de druk op de huisartsen toe. De huisartsen noemen de geestelijke gezondheidszorg: de wachttijden daar zijn lang, en in de tussentijd blijven ze vaak aankloppen bij de huisarts. Hetzelfde geldt voor mensen die op de wachtlijst staan voor andere zorg, of bij een ander type hulpverlener in het sociale domein.

Op veel plekken in de zorg zijn tekorten en de verwachting is dat die de komende jaren alleen maar oplopen. Dat alles maakt dat het oplossen van het huisartsentekort een strijd die op meerdere fronten moet worden uitgevochten.

Op naar het Malieveld

Patiënten ingelicht, vervangend waarnemer geregeld, witte jas of het witte actieshirt - met daarop het patiëntenaantal - aan en naar Den Haag. Huisartsen, doktersassistenten en praktijkondersteuners in het hele land togen gisteren massaal naar het Malieveld om aandacht te vragen voor de overbelaste huisartsenzorg vanwege vele extra taken.

Noor van Wissen is huisarts bij een huisartsenpraktijk in IJsselstein en ze geeft les aan het Utrechtse UMC

Noor van Wissen Beeld Phil Nijhuis
Noor van WissenBeeld Phil Nijhuis

“We willen ‘ja’ zeggen tegen alle patiënten en ‘nee’ tegen alles wat erbij komt, zoals de enorme hoeveelheid extra werk. Zo zijn er lange wachttijden in de tweedelijnszorg, hoe ga je dat met je patiënt overbruggen? Het is enorm druk op de huisartsenpost vanwege een tekort aan assistenten, die onder meer de eerste selectie doen. Daardoor moeten dokters tijdens hun dienst ook die rol vervullen. En mensen komen echt met van alles aan op de huisartsenpost: van een muggenbult, tot verkoudheid, een wratje of iemand die al drie maanden pijn heeft aan de linkerknie.

Ook is er heel veel papieren rompslomp. Als ik bijvoorbeeld een katheter wil aanvragen moet ik zo’n duizend formulieren invullen. Nu heb ik geen eigen praktijk, maar praktijkhouders komen om in de administratie.

Ik geef nu vijf jaar les aan jonge huisartsen in opleiding en merk bij hen dat ze meedenkend zijn en een houding hebben van: dat gaan we veranderen, schouders eronder. De sfeer is nog constructief, maar in vergelijking met vijf jaar geleden wel minder onbevangen, omdat veel van de thema’s waarvoor we deze manifestatie houden nog niet zo speelden. Ik hoop vooral dat deze jonge dokters plezier houden in het patiëntencontact, want dat is zo mooi en fijn, daar doen we het voor. Daarom moet het ook tot een werkbare oplossing komen, zodat het niet zo schuurt.”

Yvonne Roijen is al achttien jaar huisarts in Culemborg, sinds vier jaar heeft ze een eigen praktijk

Yvonne Roijen  Beeld Phil Nijhuis
Yvonne RoijenBeeld Phil Nijhuis

“Mijn praktijk wil ik bewust kleiner houden: de standaard voor een praktijk is 2000 patiënten, ik heb er 1527. Anders is het gewoon niet te doen. Ik begon vier jaar geleden met nul patiënten maar zat binnen no time vol. Sinds twee jaar hebben we dan ook een patiëntenstop. Ik zie het bij collega’s met een grotere praktijk, die lopen op hun tandvlees. Zij zijn hier ook niet, want ze hebben het gewoon te druk of konden geen waarnemer vinden.

Ik sta hier op het Malieveld omdat ik af wil van die paarse krokodil. Een voorbeeld van die bureaucratie: ik moet voor verzekeraars elk jaar nieuwe briefjes schrijven voor chronische ziekten, zoals mensen met een glazen oog of geamputeerd been. Dat groeit niet ineens weer aan, dan hoef je dat toch ook niet elke keer opnieuw te doen?

Ik was jaren geleden ook bij het vorige huisartsenprotest in de Amsterdamse Rai, maar de situatie is nu veel urgenter. Lange wachttijden in ziekenhuizen, het personeelstekort is nog nooit zo nijpend geweest. Ik zou willen dat er iets aan de nachtdiensten op de huisartsenpost wordt gedaan, want na zo’n nacht moet je de dag erna vaak gewoon werken in je eigen praktijk. Dat is niet verantwoord, maar zie maar eens een waarnemer te vinden. Ook voor je vakantie trouwens; een dienst op de huisartsenpost, die verplicht is anders verlies je je huisartsenregistratie, raak je niet zomaar kwijt. Je moet in de herfst al een vervanger zoeken als in de zomer op vakantie wil.”

Lees ook:

Ruim helft van de huisartsen weet niet of ze hun vak willen blijven uitoefenen

De huisartsenzorg staat onder grote druk, blijkt uit een enquête onder ruim 600 huisartsen. Huisartsen twijfelen of ze hun vak willen voortzetten en moeten zorgtaken uitvoeren waarvoor zij onvoldoende zijn toegerust.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden