ReportageArchitectuur

Waarom de lockdown een feest is voor architectuurliefhebbers: ‘Ik zie dingen die me normaal niet opvallen’

Floor van Spaendonck is directeur van architectenplatform Bureau Europa in Maastricht. Beeld Simon Lenskens
Floor van Spaendonck is directeur van architectenplatform Bureau Europa in Maastricht.Beeld Simon Lenskens

Voor wie van mooie en bijzondere gebouwen houdt, zijn de lege winkelstraten tijdens de lockdown een genot. Floor van Spaendonck ervaart Maastricht ‘zonder ruis’ tijdens haar wandelingen.

I love it”, zegt Floor van Spaendonck (49) terwijl ze op de markt van Maastricht naar onregelmatige dakpartijen boven de oude cafés wijst. Het anders zo drukke marktplein is door de lockdown vrijwel leeg, met alleen een verdwaalde toerist die met mondkapje op voor het stadhuis poseert terwijl het lawaai van werkzaamheden klinkt.

Een ongemakkelijk beeld voor sommige stadsbewoners, zo’n uitgestorven markt, maar niet voor de directeur van het Maastrichtse architectenplatform Van Spaendonck, die haar ogen uitkijkt. “Fantastisch toch, elk gebouw een ander dak? Zulke hoge daken kom je in Nederland zelden tegen.”

Sinds de tweede lockdown loopt Van Spaendonck, directeur van het Maastrichtse archtitectuurplatform Bureau Europa, door de wijken van de vrijwel lege stad. Voor winkeleigenaren en cafébazen is de rust een ramp, maar architectuurliefhebbers als Van Speandonck vinden de rust om hun stille stad te ervaren.

De Stokstraat is normaal gesproken een drukke Maastrichtse winkelstraat. Beeld Simon Lenskens
De Stokstraat is normaal gesproken een drukke Maastrichtse winkelstraat.Beeld Simon Lenskens

Ze is niet de enige. Op de toeristenwebsite van Den Haag wordt meer gekeken naar historische standswandelingen, laat The Hague & Partners weten. VisitBrabant ziet meer interesse in cultuurroutes nu alle musea dicht zijn. In Zwolle zijn audiotours door de binnenstad tijdens deze lockdown populairder dan normaal.

“Wandelen is het het enige uitje dat nog mag”, zegt de Amsterdamse cultuurwetenschapper Wendeline Dijkman, die normaal architectuurrondleidingen voor groepen organiseert. “Rond mijn huis op de Wallen zie ik meer inwoners, die zelf rustig naar gebouwen kijken, nu de mensenmassa’s van toeristen weg zijn. Voor mij is het een feest om alleen rond te lopen.”

Bokken en draken

Wat ziet architectuurliefhebber Van Spaendonck allemaal tijdens een wandeling in Maastricht, een van de oudste steden van Nederland? Al lopend door de kronkelende straatjes, waar Franse en Hollandsche architectuur elkaar vaak per pand afwisselen, wijst ze naar zeventiende- en achttiende-eeuwse gevelstenen boven de deuren van gesloten kledingwinkels en cocktailbars. Soms is een bok of draak te zien, vaak het wapen van Maastricht: een ster, waarvan elk van de punten een eigenschap van de stad verbeeldt. Van Spaendonck stopt in de lege Grote Straat – normaal tjokvol met koopjesjagers – en wijst naar een ongewone wand boven een sieradenzaak van versierde badkamer-achtige tegeltjes. “Normaal word ik zelf ook de winkels ingezogen. Dat kan nu niet, dus zie ik meer dingen die me anders niet zouden opvallen.”

De gemeente Maastricht stimuleert inwoners om tijdens de lockdown toch op pad te gaan in de stad, bijvoorbeeld met een route van kunstwerken in winkeletalages. Ook tijdens de wandeling op maandagochtend zijn enkele geïnteresseerde Limburgers te zien, die rustig naar oude kerkjes in hun stad kijken. “Dit is een Romaanse kerk”, zegt Van Speandonck, wijzend naar het torentje van de basiliek op het Onze Lieve Vrouweplein. “Dat herken je aan de rondingen. Gothische kerken zijn puntiger.”

De voornaamste tip van Van Spaendonck aan mensen die hun woonplaats tijdens deze lockdown beter willen doorgronden, is dat architectuur geen exclusieve liefhebberij is. “Schilderijen of sculpturen zijn niet voor iedereen, maar iedereen woont wel in een gebouw.” En, wat ze zelf ook doet: zoek dingen op met je telefoon. Zoals het bronzen beeld van een vrolijke jongen in de Stokstraat – “de chicste winkelstraat van Nederland”. Dat blijkt Pieke met zijn hond Maoke, uit het boek Sjengske van de Limburgse schrijver Bèr Hollewijn. “Een beetje de Ciske de Rat van Maastricht”, zegt Van Spaendonck lachend.

Gevelsteen van pand in Maastricht. Beeld Simon Lenskens
Gevelsteen van pand in Maastricht.Beeld Simon Lenskens

Voorbij de lege winkel van Kiki Niesten – ‘de modekoningen van Maastricht’ – bekijkt Van Spaendonck korte Franse tekstjes in goud op panden, uit de tijd dat Napoleon hier de scepter zwaaide. Ze wijst naar typerend grijs steen rondom de vensters van oude woonhuizen. “In Amsterdam kom je dit niet tegen, het komt uit de Limburgse steengroeven.” Wandelend langs straatnaambordjes die zowel de Nederlandse als de Limburgse naam vermelden, geeft ze trucs om te bepalen hoe oud een gebouw is. “Kleine raampjes betekenen vaak dat een pand van voor de achttiende eeuw is. Toen konden ze nog moeilijk grote ramen maken.”

Ingeklapte parasols

Een uur lang is de architectuurbaas vooral enthousiast over de nieuwe blik die de leegte in de stad geeft. Maar op het Onze Lieve Vrouweplein, normaal vol terrassen, kijkt ze toch even treurig naar alle ingeklapte parasols. “Gebouwen zijn mooi, maar de gezelligheid mis ik eerlijk gezegd wel. Zeker hier houden mensen van genieten. Lekker eten, een goede borrel.” 

Ze loopt een kapelletje aan het plein in. Het bekendste Mariabeeld van de stad baadt er in het licht van tientallen kaarsen. Het stemt Van Spaendonck enigszins hoopvol. “Laatst was ik hier om zeven uur ’s ochtends, toen brandden er nog maar twee.” Nu is het 11 uur en een vrouw met mondkapje zet een kaars in de kleine zee van licht. “De stad is dus niet helemaal uitgestorven.”

Lees ook:

Hoe maak je van de lockdown geen mentale lockdown?

Wat moeten we doen als we ons daardoor gestrest, eenzaam of verdrietig voelen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden