Catherine Keyl leerde pas na diens dood in 1988 haar vader echt kennen.

InterviewCatherine Keyl

Waarom Catherine Keyl nu vertelt over het oorlogsverleden van haar vader. ‘Mijn belangrijkste reden was Thierry Baudet’

Catherine Keyl leerde pas na diens dood in 1988 haar vader echt kennen.Beeld Bram Petraeus

Presentatrice Catherine Keyl spreekt vrijdag bij de Sachsenhausenherdenking in Vught. Haar verhaal zal gaan over haar vader, die zelf vooral zweeg.

“Ik wist helemaal niets van hem”, zo eindigt Catherine Keyl haar eerder dit jaar verschenen boek Oorlogsvader. Aan die slotzin gaat een even nuchter als aangrijpend relaas vooraf. Over een man die zijn gezin terroriseert. En die haar op zijn sterfbed vraagt: “Weet je trouwens dat ik van je houd?”

Pas nadat haar vader in 1988 is gestorven leert Keyl stukje bij beetje meer over hem. De grootste onthulling komt als ze denkt dat haar manuscript zo’n beetje klaar is.

De Amsterdamse historisch onderzoeker Lion Tokkie is voor haar in de archieven gedoken en ontdekt dat de Haagse, Joodse Eddy (Eliazar) Keyl zich in 1942 met vals persoonsbewijs bij een gewapende verzetsgroep in Hengelo heeft aangesloten. De groep steelt bij overvallen op de burgerlijke stand gegevens van Joden en andere vervolgden.

Tijdens een vergadering doen de Duitsers een inval. Keyls vader ontkomt als enige van de acht aanwezigen en schiet een Duitse officier dood met diens eigen pistool. De Duitsers pakken hem toevallig op in Rotterdam en komen erachter dat hij die Duitse officier heeft doodgeschoten.

Voor haar boek bezocht Keyl de voormalige gevangenis in Scheveningen. Daar zat haar vader voordat hij naar Vught werd gestuurd en vandaar naar Sachsenhausen. Na enig zoekwerk – hij had niet één maar twee valse persoonsbewijzen – vindt ze zijn naam. ‘Ter dood veroordeeld’ staat erachter.

Edelgermaan

Nadere details ontbreken. Waarom werd het doodvonnis niet uitgevoerd? Keyl: “Ik denk niet dat we daar ooit achter zullen komen. Het is absurd.” Hoe kon het dat de Duitsers niet ontdekten dat hij Joods was – reden waarom ze hem naar gevangenenkamp Sachsenhausen stuurden en niet naar een vernietigingskamp? Keyl: “Sterker, mijn vader heeft me verteld dat hij in het kamp vaak werd aangezien voor edelgermaan.”

Haar vader beschouwde zichzelf ook niet als Jood. “Integendeel. Dat jodendom bracht voor hem alleen maar ellende.” Hij was anarchist. “Zo rolde hij in het verzet. In Amsterdam reden we eens over de Henk Sneevlietbrug (genoemd naar de gefusilleerde communistische verzetsman). ‘Met hem heb ik nog in de verzetsgroep gezeten’, zei hij.” Hij had Mein Kampf gelezen. “Hij nam het bloedserieus toen iedereen het nog weglachte.”

Volgevreten

Over het kamp vertelde hij zelden, behalve als de verjaarvisite een gebakje op schoot had. “Heb je wel enig idee hoe volgevreten jullie zijn, wat wij hebben afgeleden in de kampen?“

Keyl bezoekt Sachsenhausen in 1996. Haar vader had haar eens verteld dat daar elke dag iemand werd opgehangen. “Ik dacht echt: gelul. Willekeurig, georganiseerd elke dag iemand ophangen?”

Ze ziet de galg, en leest de uitleg. En beseft: anderhalf jaar, 550 dagen, zat haar vader daar. “550 keer moet hij hier hebben gestaan, 550 keer heeft hij gezien dat er iemand werd opgehangen die hij misschien diezelfde dag nog voor het appel had gesproken.”

Thierry Baudet

“Belangrijkste reden om dit boek te schrijven was Thierry Baudet”, vertelt Keyl. In 2020 getuigden diens partijgenoten dat Baudet rumoer over antisemitisme in FvD wegwoof met het argument ‘ik ken niemand die niet antisemitisch is’. “Dat was voor mij zo’n shock. Iemand die hersens heeft, want hij heeft toch gestudeerd, en die dat zegt? Ik dacht: dan moet ik de wereld de gevolgen laten weten van dat antisemitisme, waarvan ik mijn hele leven last heb gehad.”

Keyls boek leest als een getuigenis over de doorwerking van de oorlogstrauma’s. Nooit kon zij iets goed doen. Haar vader hardde zijn kinderen immers voor de volgende oorlog.

De emotionele verwaarlozing maakt Keyl als 11-jarige kwetsbaar. Een bovenmeester erkent haar talent voor het schrijven van opstellen. Hij helpt haar. En misbruikt haar. “Iemand vindt mij lief, hoe kan dat?” dacht ze niettemin.

Het misbruik stopt pas als ze aan haar moeder vertelt dat ze denkt zwanger te zijn. “Ik denk nog steeds dat ik het zonder hem misschien niet gered had”, vertelt Keyl. “Als je de hele dag thuis wordt afgezeken en er is niks goed aan je, denk je: wat doe ik hier eigenlijk nog?”

Altijd een goede mop klaar

Ten slotte is er toch toenadering tussen vader en dochter. “Als je meer weet, begin je zo’n vader meer te snappen. Op het laatst lachte ik me kapot met hem, hij had altijd een goeie mop klaar. Ik vraag me af: hoe zou hij dat gedaan hebben? Hoe krijg je het voor elkaar, dat als je hele familie is uitgemoord, dat je dan toch nog vrolijk kunt zijn?”

Tienduizenden van de 200.000 gevangen in Sachsenhausen stierven: vermoord, verhongerd, bezweken aan ziekte en uitputting. Van de 3700 Nederlandse gevangenen keerden 1400 niet terug. Ed Keyl wel.

Bij de herdenking, vrijdag, zijn ook schoolkinderen. Hoe maak je Sachsenhausen voor hen behapbaar? Keyl: “Ik heb ervaring, voor Nadeoorlog.nl heb ik een paar keer lessen gegeven in groep 8. Ik vertel gewoon in heel kinderlijke bewoordingen wat mijn vader is overkomen.”

Catherine Keyl, Oorlogsvader. Een herinnering. Just Publishers; 168 blz. €17,50

Lees ook:

Oud-bewaker (100) van concentratiekamp Sachsenhausen alsnog voor de rechter

Een voormalige bewaker van een concentratiekamp moet in Duitsland 76 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog alsnog voor de rechter verschijnen. Het proces tegen de 100-jarige man begint in het najaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden