Jeugdzorg

Waarheen na de 18de verjaardag? Voor Mika, uit huis geplaatst, was het een bron van paniek

Voor Mika (20), die sinds zijn 15de in verschillende vormen van jeugdzorginstellingen verbleef, lonkte aanvankelijk de vrijheid van volwassenheid. Maar naarmate de verjaardag dichterbij kwam sloeg de paniek toe.   Beeld
Voor Mika (20), die sinds zijn 15de in verschillende vormen van jeugdzorginstellingen verbleef, lonkte aanvankelijk de vrijheid van volwassenheid. Maar naarmate de verjaardag dichterbij kwam sloeg de paniek toe.

Slechts iets meer dan de helft van de uit huis geplaatste jongeren vindt volgens hulpverleners na hun 18de een goede plek om te wonen, leert een enquête van stichting Het Vergeten Kind.

Laura van Baars en Merijn van Nuland

Het was voor een enkeling een opluchting om achttien jaar te worden en de jeugdzorg de rug te kunnen toekeren. Maar van de 176 uit huis geplaatste jongeren die Het Vergeten Kind recentelijk ondervroeg, zag twee derde er ook als een berg tegenop om achttien te worden. Het volwassen worden brengt veel onzekerheid met zich mee: moet je je pleeggezin, jeugdinstelling of gezinshuis echt verlaten? En waar kun je dan terecht? Een kwart van de jongeren wist het een maand voor de verjaardag nog steeds niet, blijkt uit de enquête.

Dat gold ook voor Mika (20). Toen hij een jaar of zestien was, droomde hij vaak hoe het was om eindelijk volwassen te zijn. Hij zat sinds zijn vijftiende in verschillende vormen van jeugdzorg, en vooral de eerste jaren na de uithuisplaatsing waren erg moeilijk. “Met name in de jeugd-ggz heb ik het zwaar gehad, want daar werd nog gebruik gemaakt van isolatie en fixatie. Ik kwam er slechter uit dan dat ik er in ging.”

En dus lonkte de vrijheid. Vanaf dat moment zou hij zijn eigen beslissingen mogen nemen, en had de overheid weinig meer over hem te zeggen. “Ik wist dat ik dan eindelijk kon gaan en staan waar ik wilde.”

Dat gevoel veranderde toen de datum dichterbij kwam. Mika voelde zich met de dag onzekerder over het aanstaande leven als volwassene, zonder de beschermende omgeving van de zorginstelling waar hij verbleef. “Ik besefte dat vanaf die datum mijn hele support system zou wegvallen. Belastingaangifte, zorgverzekeringen en mijn psychische hulp moest ik voortaan zelf uitzoeken, maar niemand legde me uit hoe dat moest. Ik was eraan gewend geraakt dat alles voor me werd geregeld, van avondeten tot geldzaken.”

Mika vreesde voor dakloosheid

Jongeren in ‘gewone’ gezinssituaties gaan gemiddeld op 23,7 jarige leeftijd de deur uit, maar een groot deel van de jaarlijks 3300 uit huis geplaatste jongeren die volwassen worden moeten al meteen zelfstandig zijn. Dat leidt volgens de enquête van Het Vergeten Kind bij 92 procent van de jongeren tot paniek, stress en angst.

Mika huilde in aanloop naar zijn achttiende verjaardag veel, was regelmatig in paniek, en vreesde hij zelfs voor dakloosheid. Hulpverleners wisten hem bovendien niet goed voor te bereiden op die overgang, zegt Mika. “Ik kreeg een to-dolijst met zaken die ik moest regelen, maar weinig begeleiding.”

Een jeugdinstelling in het Brabantse Veldhoven waar meisjes tussen de 12 en 18 jaar oud wonen.  Beeld Trouw
Een jeugdinstelling in het Brabantse Veldhoven waar meisjes tussen de 12 en 18 jaar oud wonen.Beeld Trouw

Niet alle vormen van jeugdzorg met verblijf moeten jongeren op hun achttiende gedwongen verlaten. Van de ondervraagde jongeren meldt 65 procent dat zij uit hun leef-, crisis- of behandelgroep moesten vertrekken. Van de kinderen in pleeggezinnen was dat de helft, en bij begeleid wonen 37 procent. Voor jongeren die niet toe zijn aan zelfstandig wonen kan verlengde jeugdhulp worden aangevraagd tot 21 of 23 jaar. Maar de procedure hiervoor is ingewikkeld en onzeker. Gemeenten gaan heel wisselend om met het toewijzen ervan. Het kan voorkomen dat in een instelling de ene jongere wel tot 21 of 23 mag blijven, en de ander niet omdat die uit een andere gemeente afkomstig is.

Jeugdhulp tot 21 of 23

Om de kans op succes te vergroten, melden ruim honderd ondervraagde jeugdhulpverleners in de enquête per jongere gemiddeld bij drie gemeenten een aanvraag te doen. Het zou voor de jongeren beter zijn, vinden zowel hulpverleners als de jongeren zelf, als de jeugdhulp automatisch zou doorlopen tot 21 of 23 jaar. Dan kan meer gekeken worden wanneer het kind op eigen benen kan staan.

Van de jongeren die geen jeugdhulp meer krijgen, komt slechts 55 procent op een goede alternatieve plek terecht, schatten de ondervraagde zorgverleners in. 15 procent van de ondervraagde jongeren meldt dakloos te zijn geworden, en 7 procent verbleef op verschillende logeeradressen. 17 procent keerde terug naar de ouders. De overige jongeren vonden zelf een huis, of een plek in een begeleid wonen- huis of kamertrainingshuis.

Uiteindelijk heeft Mika in Roermond een plek gevonden in een begeleide woonvorm voor jongvolwassenen, waardoor hij voorlopig nog begeleid kan blijven wonen. Dat geeft rust.

Lees meer:

Schandalig dat die visie op jeugdhulp maar uitblijft

Om uit de crisis in de jeugdzorg te komen, is een visie nodig. Onbegrijpelijk dat die steeds maar uitblijft, briest Coen Dresen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden