Reportage Veteranendag

Waardering van de samenleving? Veel veteranen zien het niet zo

Chris Planje bij het veteranen clubhuis De Ouwestomp in Den Bosch. Beeld Maikel Samuels

Aan de vooravond van de Nederlandse veteranendag waarschuwen verschillende inloophuizen voor oud-militairen dat hun werk dreigt te verdwijnen.

“De burgemeester vond dat wij maar moesten verhuizen naar een wijkcentrum”, zegt Chris Planje in het ontmoetingscentrum voor veteranen in Den Bosch. De vrijwilliger kreeg gedaan dat de gemeenteraad een motie aannam: als de veteranen het oude sportclubhuis moesten verlaten, dienden ze een ander apart gebouw te krijgen. Essentieel voor een praatje, voor contact en voor informatie, zegt pensionaris Planje, voor wie een oude dienstplichtreünie uitgroeide tot een volle werkweek voor het inloophuis.

Negenduizend bezoeken registreerde hij vorig jaar. Niet alleen van veteranen zelf. “We hadden een vrouw uit Indonesië die antwoord wilde op de vraag waarom haar vader, oud-militair en inmiddels overleden, zo hard was tijdens haar jeugd. Toen we haar vertelden wat hij mogelijk heeft meegemaakt, kon ze meer begrip opbrengen en had ze er hopelijk meer vrede mee.”

Ook komen er scholieren langs of families van militairen. En uiteraard de veteranen zelf. “Voor een praatje, maar ook om te vertellen hoe het gaat. De nazorg is vaak goed, maar de plaatjes van de uitzending blijven ook na de behandeling hangen.”

Voortbestaan is onzeker

Nederland kent voor de ruim honderdduizend geregistreerde veteranen twintig van deze inloophuizen – inclusief een ontmoetingsplaats op Curaçao. Maar hun voortbestaan is onzeker. In Arnhem is er op dit moment zelfs helemaal geen dak voor deze ontmoetingsplek. Marcus Groot, twee keer op missie geweest en woordvoerder van dit inloophuis, zegt dat de vorige plek veranderde in een voltijds opvang. “Er is goede zorg voor veteranen aanwezig. Maar je moet het zelf regelen en er zijn wachttijden.”

Wie het niet aankan, riskeert baanverlies, schuldenproblematiek en huisuitzetting. En zo werd de ontmoetingsplek gevuld door acht oud-militairen van verschillende missies, van Libanon tot Afghanistan. In zeven jaar tijd heeft het inloophuis in Arnhem vier locaties versleten. Groot wijt het aan de beslissing om deze hulp over te laten aan gemeentes. “Wij krijgen te horen dat veteranen niet de prioriteit zijn. Zo zijn gemeentes verplicht opvang te zoeken voor vluchtelingen, daar gaat veel energie naartoe. Onze inloophuizen zijn niet verplicht.”

Er is in de samenleving veel waardering voor de veteranen die vandaag in Den Haag hun landelijke dag vieren. Maar zelf zijn de oud-militairen daar iets minder van overtuigd dan eerder, blijkt uit een peiling vorig jaar door het Veteraneninstituut. “De sfeer in Nederland is toch nog vaak: hou er nu maar over op, je hebt er destijds zelf voor gekozen en ga nu door met je leven”, zegt Groot. Of juist het tegenovergestelde. “Men denkt vaak automatisch: ben je veteraan, dan zul je wel zielig zijn. Als iemand doordraait en hij was veteraan, zal het wel door de missie komen.”

Chris Planje. Beeld Maikel Samuels

Nationaal Ombudsman Reinier van Zutphen waarschuwde vorige week in zijn rol van veteranenombudsman voor de teloorgang van de inloophuizen. “Als er niets gebeurt, gaat per 1 januari 2020 de stekker eruit”, aldus Van Zutphen. Hij pleit voor een vaste bijdrage vanuit het rijk. De inloophuizen besparen de overheid aardig wat kosten en dragen bij aan het gevoel van erkenning bij veteranen. Defensieminister Ank Bijleveld overlegt na de zomer over de inloophuizen. Ze ziet geen directe taak voor het ministerie, dan zouden de lokale initiatieven die onderling sterk verschillen ineens moeten voldoen aan allerlei aanvullende eisen zoals toezicht en hygiëne. Wel stelt ze subsidie beschikbaar voor concrete activiteiten.

Hendrik-Jan van Tilburg, voorzitter van de koepel voor veteranenonmoetingscentra, zoekt de oplossing bij de organisatie zelf. “Structurele financiering is belangrijk, maar de inloophuizen kunnen ook vragen wat de veteranen en andere bezoekers zelf ervoor over hebben. Moet een kop koffie gratis zijn of kan die ook 50 cent kosten? Het moet van twee kanten komen.”

Hij zegt dat in Hoensbroek en Amsterdam de inloop goed functioneert, en nodigt anderen uit daar te gaan kijken. Ook Van Tilburg bestrijdt het beeld dat veteranen het altijd moeilijk hebben. Met de meesten gaat het jaren na de missies juist goed, blijkt uit onderzoek van het Veteraneninstituut. En ze hebben iets geleerd, voegt Van Tilburg toe. “Veteranen hebben vaak tijdens een missie een half jaar hun weg gevonden in onherbergzame gebieden. Ze hoeven nu niet als bedelaars te wachten tot de overheid een inloophuis aanbiedt.”

Lees ook:

Veteranen gaan terug naar Libanon

Hoe lang de gevolgen van een missie voor militairen zijn, blijkt ook nu veertig jaar na dato veteranen teruggaan naar Libanon waar ze destijds actief waren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden