Palestina-conflict

Waar ligt de sympathie van Nederlanders? ‘De steun aan Israël is verbrokkeld’

Pro-Palestina-demonstratie in Amsterdam, zondag 16 mei. Beeld Fouad Hallak
Pro-Palestina-demonstratie in Amsterdam, zondag 16 mei.Beeld Fouad Hallak

Veel meer dan andere internationale conflicten beroert het conflict tussen Israël en Palestijnen de gemoederen in Nederland. Verschuift de sympathie langzaam van Israël naar de Palestijnen?

Pro-Palestina-demonstraties zoals die van afgelopen weekend in diverse Nederlandse steden, roepen het beeld op van groeiende steun voor de Palestijnen in Nederland. Maar of dat zo is, is lastig vast te stellen, zegt onderzoeker Peter Malcontent van de Universiteit Utrecht, auteur van Een open zenuw. Nederland, Israël en Palestina. Er wordt nauwelijks onderzoek gedaan naar het onderwerp.

De laatste opiniepeiling onder Nederlanders over het onderwerp dateert van 2013, en werd gedaan door het Centrum voor informatie en documentatie Israël (Cidi), dat ijvert voor de bestrijding van antisemitisme. De Cidi-cijfers lieten destijds zien dat ongeveer de helft van de 4200 respondenten beide partijen even verantwoordelijk hield voor het conflict. Minder dan een kwart hield Israël verantwoordelijk, 15 procent de Palestijnen.

Malcontent en Bart Wallet, onderzoeker aan de faculteit Semitische talen en culturen aan de Universiteit van Amsterdam, baseren zich dan ook vooral op kwalitatief onderzoek als ze zeggen dat er wel degelijk een verschuiving gaande is. Tot in de jaren tachtig was solidariteit met Israël voor veel Nederlanders vanzelfsprekend. “Na de oprichting van de staat Israël in 1948 steunden liberalen Israël als baken van Westerse democratie, socialisten omdat zij Israël als een arbeidersparadijs zagen, en confessionelen omdat zij de oprichting van de staat Israël als een vervulling van bijbelse profetieën beschouwden”, zegt Wallet.

‘1989 was het kanteljaar’

Wallet wijst het einde van de Koude Oorlog in 1989 aan als een kanteljaar, toen Israël relevantie als bondgenoot van het Westen verloor en het land politiek gezien steeds minder socialistisch werd. De steun voor Israël is sindsdien verbrokkeld, ziet hij: “Israël heeft steeds meer afstand genomen van de socialistische begintijd, waardoor de Nederlandse politieke steun aan progressieve kant afnam. Ook in confessionele kring ontstond wat meer diversiteit, hoewel solidariteit de boventoon bleef voeren. Na de aanslagen van 11 september 2001, die de schijnwerper zetten op de islamitische kant van het Israëlische conflict, werd het thema Israël onderdeel van de links-rechts-tweedeling in de Europese politiek. Israël is steeds meer een ‘rechtse hobby’ geworden, linkse partijen zijn steeds meer voor de Palestijnen op gaan komen.”

Afnemende sympathie voor Israël betekent niet dat de sympathie voor Palestijnen automatisch toeneemt. Wallet: “De aaibaarheid van de Palestijnen is niet erg hoog, wat onder meer komt door het gebrek aan aansprekende leiders, door de grote rol van extreme organisaties als Hamas en corrupte leiders als Abbas. Een flink deel van de Nederlandse bevolking is naar een middenpositie opgeschoven, waarbij iets van gelatenheid en het idee dat waar twee partijen strijden, twee evenzeer schuldig zijn, dominant zijn.”

Blijft het feit dat de pro-Palestijnse demonstraties in het oog springen, ook bij de huidige geweldscyclus. Sinds 2002, ten tijde van de tweede intifada, heeft Malcontent niet meer gezien dat Nederlanders zich zo breed uitspraken tegen het Israëlische geweld. “Er liepen dit weekend honderden mensen mee, dat is misschien niet zo veel, maar er gelden ook nog steeds coronamaatregelen. Je ziet veel mensen met een migratieachtergrond of moslims, maar ook andere, vaak jonge Nederlanders die zich gewoon afvragen: hoe is het mogelijk dat 2 miljoen mensen op deze manier in Gaza moeten leven? De Tweede Wereldoorlog weerhoudt hen er niet langer van om kritisch te spreken over Israël.”

Actieve lobby

Dat het conflict tussen Israël en Palestijnen zo speelt in Nederland, heeft mede te maken met de actieve lobby die voor beide groepen gevoerd wordt. Ook daarin is een ontwikkeling te zien. “Tussen 1970 en 1980 ontstond een duidelijke organisatie op dit vlak, met enerzijds pro-Israël-organisaties als het Israël Comité Nederland, Werkgroep Israël, Cidi, Christenen voor Israël, en anderzijds pro-Palestina-organisaties als het Palestina Komitee Nederland”, zegt Bart Wallet. “Opvallend is dat aanvankelijk het aantal pro-Israël-organisaties groter was, maar dat een deel daarvan inmiddels is verdwenen. Er zijn wel enkele grote, sterke spelers overgebleven, Cidi en Christenen voor Israël. Anderzijds is het aantal pro-Palestina-organisaties verder gegroeid, neem Stop de Bezetting, Een Ander Joods Geluid, Sabeel, of Rights Forum. De zichtbaarheid van het Palestijnse thema is zo sterk toegenomen.”

Lees ook:

Groepje predikanten wil excuses van de PKN aan Palestijnen

De Palestijnen zouden van de Protestantse Kerk in Nederland excuses moeten krijgen voor het leed en onrecht dat hen is aangedaan, stellen vijf PKN-predikanten in een open brief aan het landelijke kerkbestuur om een schuldbelijdenis.

Palestinaprotesten op de Dam: ‘Samen moeten ze er iets van zien te maken’

Na het Utrechtse Jaarbeursplein op vrijdag stroomde de Amsterdamse Dam zondag vol met demonstranten die zich verzetten tegen het geweld van Israël tegen de Palestijnen. Ook in andere binnensteden waren Palestina-protesten.

Peter Malcontent: ‘Iedere historicus die beweert objectief te zijn over Israël en Palestina, die liegt’

Na een schuchter begin kan de staat Israël al zeventig jaar rekenen op warme gevoelens vanuit Nederland. Maar de sympathie is tanende, zegt historicus Peter Malcontent.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden