Onderwijs

Waar kunnen mbo’ers straks nog stage lopen?

Student hotelmanagement Jason de Zwart (18) loopt stage in hotel QO Amsterdam. Hij moest wel zijn maandelijkse vergoeding van 500 euro inleveren, want de investeerder is failliet.Beeld Maartje Geels

Ruim 20.000 mbo-studenten kunnen door de coronacrisis geen stage vinden. De concurrentie is moordend, en de plekken schaars.

Zestien brieven stuurde Lisa Engering (19) sinds de zomer om straks in februari met een stage te kunnen beginnen. Ze is derdejaarsstudent marketing en communicatie aan het ROC Mondriaan in Den Haag. De stress begint inmiddels op te lopen, zegt ze. “Het is echt een rotjaar. Ik heb al een paar keer een mental breakdown gehad. Het is de stress, het niks kunnen vinden, en de examens die straks ook nog beginnen.”

Wat dat betreft mag student hotelmanagement Jason de Zwart (18) in zijn handen knijpen. Hij heeft wel een stage, maar krijgt daar inmiddels niet meer voor betaald. De investeerder van het hotel waar hij stage loopt, is failliet. Dus krijgt Jason de maandelijkse vergoeding van 500 euro niet meer. Weggaan is geen optie. “Ik blijf om ervaring op te doen, en mijn uren vol te maken. Ik moet voor mijn opleiding 800 uur maken qua stage. Anders haal ik het niet.”

Het mbo kent een groot praktijkgedeelte. Studenten leren hoe ze moeten leidinggeven, of hoe Photoshop werkt. Er zijn twee soorten opleidingen in het mbo: de beroepsopleidende leerweg (bol) en de beroepsbegeleidende leerweg (bbl). Bol-studenten volgen stages en zitten ook veel op school, terwijl bbl-studenten vier dagen werken en slechts één of twee dagen per week naar school gaan.

Het mbo zit behoorlijk klem. Het geven van praktijklessen is via Zoom en Google Hangouts onmogelijk, en de stagetekorten lopen op. Vorige week maakte de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (S-BB), die bijhoudt hoeveel stageplekken er nodig zijn in het mbo, bekend dat er momenteel een tekort is van 20.600 stageplaatsen. Reden voor de MBO Raad om deze week zijn zorg uit te spreken: de onderwijskwaliteit staat te zwaar onder druk. “We zakken door het ijs”, stelde voorzitter Adnan Tekin in deze krant.

Bijkomend probleem is dat studenten alleen stage mogen lopen in een erkend leerbedrijf, gecertificeerd door S-BB. Daardoor is de keus beperkt. Lastig, merkt Lisa, die uit wanhoop “als enige mbo’er zo ongeveer” een oproepje op LinkedIn plaatste. Ze kreeg een handjevol reacties, maar geen van de bedrijven was gecertificeerd. Of ze boden geen vergoeding of zaten niet in de buurt.

Beeld Maartje Geels

Het tekort is volgens S-BB het grootst in de Randstad. “Het is vreselijk”, zegt woordvoerder Marianne Honcoop van het Rotterdamse Hotel New York. “Normaal gesproken liepen hier heel veel mbo-studenten rond. In de keuken alleen al zeven, dat is er nu maar eentje.” Het kan niet anders, zegt Honcoop. “We hebben niet eens werk voor onze eigen mensen. We kunnen de stagiairs dus niets leren, want er gebeurt bijna niets.”

De toekomst ziet er niet rooskleurig uit, vreest Honcoop. “Het is eerder de verwachting dat het erger wordt qua maatregelen dan beter. Zolang we ons personeel geen uren kunnen bieden, kunnen we geen stagiairs aannemen, hoe oneerlijk ook.”

Dat is een schril contrast met vorig jaar, toen Lisa naar eigen zeggen nog ‘keuze zat’ had. “Er waren zat bedrijven die om stagiairs zaten te springen. Nu is het pakken wat je pakken kan.” Jason had dubbel pech. Hij moest in het voorjaar al een keer gedwongen stoppen bij het hotel waar hij momenteel ook stage loopt. Een nieuwe plek was nauwelijks te vinden, dus hij was blij toen hij een appje kreeg met de boodschap dat het hotel nieuwe mensen mocht aannemen. “Ze kregen veel mails binnen van studenten, maar ze wilden liever met bekenden werken. Dus dat was mazzel.”

Toen Jason hoorde dat er nu wéér een gedeeltelijke lockdown zou worden afgekondigd, baalde hij. “Dat betekent minder gasten in het hotel. We hadden afgelopen twee weken een bezetting van maximaal 5 procent. Dus leer je minder en mag je veel minder doen. Een stage is toch bedoeld om ervaring op te doen, dat gaat zo niet.”

Stage in verpleeghuis

Het stagetekort is een reëel probleem, blijkt ook een enquête van de Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (Job) onder bijna 2500 studenten. Een vijfde van de ondervraagde studenten geeft aan geen stage te kunnen vinden. Een even groot percentage (21 procent) is bang achterstanden op te lopen. Het wordt studenten ook niet altijd makkelijk gemaakt, zegt Dick Sentenie. Hij is docent verpleegkunde bij het Regiocollege in Purmerend en stagecoördinator.

“Vorige week deed een verpleeghuis een oproep aan stagiairs om ‘zeer terughoudend’ te zijn met het volgen van lessen. Ze vroegen leerlingen niet naar school te gaan, tenzij noodzakelijk. Hoe meer contacten, hoe gevaarlijker het is om het virus binnen te halen, dat begrijp ik ook.” Zo’n oproep is terug te zien in de les. “Bij een EHBO-cursus vorige week meldde de helft van de leerlingen zich af. Of ze werken met cliënten met corona, of hebben in hun privé-omgeving iemand die in een risicogroep zit. Het is dus aan alle kanten ingewikkeld. Het punt is: we leiden ook nog eens op voor de zorg, waar personeel keihard nodig is.”

Beeld Maartje Geels

Hij merkt bovendien dat de concurrentie om stageplekken groot is. “Studenten gaan ook buiten hun eigen omgeving op zoek naar stageplekken. Ze zitten klem, dus zo gek is dat niet.” Dat ziet ook hotel Post-Plaza in Leeuwarden. Volgens directeur Herman Schreuder komen de aanvragen nu ook uit Groningen en Zwolle. Kortom, zegt Sintenie van de Job: “Het probleem is groot en zeer aanwezig. We zijn hard aan het bedenken hoe we onze studenten toch een flink aantal uren kunnen laten maken, zodat die meetellen voor de overgang naar het volgende studiejaar.”

Naar die oplossing zoekt het ROC Amsterdam ook. De mbo-school telt 36.000 leerlingen. Bij het MBO College Centrum zoeken momenteel 900 studenten een stage. Ze worden opgeleid als bakker, of gaan werken in het toerisme of in de evenementenbranche. “Ongeveer de helft daarvan is door de huidige lockdown zijn of haar stage van de ene dag op de andere kwijtgeraakt”, zegt directievoorzitter Elvire Biegel. Dat terwijl het sinds de zomer eindelijk weer een beetje de goede kant op leek te gaan, verzucht ze.

Toch proberen de opleidingen er het beste van te maken en na te denken over oplossingen. Zo gaat het ROC Amsterdam enkele leegstaande hotels gebruiken om studenten stage te laten lopen, in een soort simulator. Het is de bedoeling dat dit project op 1 november begint, zegt Biegel. Alle afdelingen moeten operationeel zijn, maar dan fictief. Echte gasten komen er niet: er wordt een beroep gedaan op medestudenten, docenten of ouders. “Vergelijk het met een game: er zijn van die spellen waar je je eigen dorp of stad kunt maken. Wij doen zoiets met een hotel. De derdejaars kunnen dan leidinggeven aan de tweede- en eerstejaars, en zo oefenen.” Op die manier hoopt Biegel in elk geval 250 studenten aan een stage te kunnen helpen.

Ook maken studenten op andere manieren best wel wat praktijkuren, zegt Biegel. “Ze hebben allerlei bijbaantjes, als bezorger, bij Albert Heijn. Daar is juist meer werk ontstaan door de coronacrisis. We zouden kunnen kijken of ze op deze manier ook bepaalde vaardigheden onder de knie krijgen. Dat baantjes zouden kunnen dienen als vervanging van de stage-uren. Er is momenteel een iets andere manier van kijken nodig.”

‘Coronastagebonus’

Ook werkgeversorganisaties spreken zich uit. Deze week riepen VNO-NCW en MKB hun achterban nogmaals op stageplaatsen te blijven aanbieden. VVD en GroenLinks kwamen eerder met een plan om bedrijven in sectoren waar het tekort groot is, een zogenoemde ‘coronastagebonus’ te geven. En de gemeente Amsterdam gaat een half miljoen euro extra uittrekken voor mbo-stages in de zorg. Dat moet vanaf 2021 honderd extra stageplekken in zorginstellingen opleveren.

Andere oplossingen: studenten uitstel bieden voor het afstuderen, zoals de MBO Raad deze week voorstelde. De rekening daarvan zou dan niet bij studenten terecht moeten komen, zei voorzitter Adnan Tekin: de overheid zou studenten een handreiking moeten doen. Of zorg voor meer leerbedrijven, suggereert de Job. Als het S-BB meer bedrijven zou certificeren, ontstaat er een groter aanbod. “Dat gebeurt al”, zegt woordvoerder Jenneke Desain van S-BB. “Sinds april zijn er zo’n 4000 leerbedrijven bijgekomen. Helaas vallen er ook weer bedrijven af. Of ze zetten, zoals Hotel New York, zelf een stop op het aantal stagiairs terwijl ze wel gecertificeerd zijn.”

Beeld Maartje Geels

Onderwijsinstellingen moeten ook zelf een verantwoordelijkheid nemen, vindt de Job. “Het is nu zo dat onderwijsinstellingen vaak meer stage-uren verplicht stellen, dan wettelijk wordt gevraagd”, zegt voorzitter Noah Hajji. “Daar zit ruimte. Je zou als opleiding kunnen zeggen, we schroeven die uren terug. Dat geeft studenten al wat meer lucht. Het kan bovendien voor stagebedrijven aantrekkelijk zijn om studenten voor iets minder uren aan te nemen. Dit idee zie ik nog onvoldoende terug.”

Al die onzekerheid trekt ook een grote wissel op studenten. Uit de enquête van de Job blijkt dat driekwart van de ondervraagden het contact met vrienden en klasgenoten mist. “We werden plots zo in het diepe gegooid”, zegt communicatiestudent Lisa. “Een pittig jaar”, noemt hotelmanagementstudent Jason de afgelopen periode. “Ik dacht soms wel, ik weet niet hoe lang ik dit ga volhouden. Hier word ik ook niet gelukkig van, de online lessen, nauwelijks contact. Na de eerste week waren we daar al klaar mee.”Anderzijds, van zo’n crisis worden studenten ook volwassen, denkt Elvire Biegel van ROC Amsterdam. “De zorgen zijn terecht, die wil ik niet onderschatten. Maar we leiden wel een bijzondere groep studenten op. Alleen al het feit dat je door een crisis bent gekomen, levert je al veel op. Dat gedoe over wel of geen mondkapje, al die veranderingen, dat vraagt om flexibiliteit en wendbaarheid. Dat is iets waar je de rest van je leven profijt van kunt hebben.”

Lees ook; 

Het mbo-onderwijs zakt door het ijs, waarschuwt de MBO Raad

De MBO Raad slaakt een noodkreet: de onderwijskwaliteit staat te zwaar onder druk door de coronacrisis. “We zakken door het ijs.” 

Kwart van de eerstejaars mbo-studenten bang voor studievertraging

Een enquête onder 2500 mbo’ers toont de zorgen die studenten hebben over of ze kunnen afstuderen. Bepaalde lessen zijn niet te volgen vanuit huis, zoals het oefenen van verpleegtechnische handelingen”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden