ReportageWaalwijk

Waalwijk en Westland proberen arbeidsmigranten in te laten schrijven bij de gemeente. ‘In de kassen zijn geen seizoenen’

Marcin, een arbeidsmigrant uit Polen. Beeld Merlin Daleman
Marcin, een arbeidsmigrant uit Polen.Beeld Merlin Daleman

Arbeidsmigranten schrijven zich te weinig in bij de gemeente. Dat maakt hen kwetsbaar, zeker als ze hun werk verliezen. In de gemeente Waalwijk proberen ze daarom de inschrijving te bevorderen.

Agata Karwasz (22) uit Polen zit geduldig te wachten op een van de grote ronde banken in het stadhuis in Waalwijk. Een enorm portret van koning Willem-Alexander en koningin Máxima kijkt op haar neer. Samen met tien collega’s is ze hier door het uitzendbureau waarvoor ze werkt naartoe gebracht om zich in te schrijven bij de gemeente. Ze werkt nu vier maanden in de magazijnen van Ingram Micro, een groot logistiek bedrijf dat onder andere werkt voor Bol.com.

Ze is blij dat ze zich in kan schrijven in Nederland, zegt ze. Ze komt uit een klein dorpje in Oost-Polen waar moeilijk werk te krijgen is en waar ze moeite had met de conservatieve houding ten opzichte van vrouwen en gays. Zelf is ze ook gay, zegt ze, en dat was voor haar een belangrijke reden om naar Nederland te komen. Ze krijgt hier meer rechten, maar welke dat zijn, weet ze niet goed. “Stemmen voor de lokale verkiezingen? Mag dat?” Ze had er niet bij stilgestaan.

‘Je mag je ogen niet sluiten’

Arbeidsmigranten staan vaak niet ingeschreven bij de gemeente en tellen daarom letterlijk en figuurlijk niet mee als inwoner van Nederland. 70 procent van de arbeidsmigranten verblijft langer dan vier maanden in Nederland en zou zich moeten inschrijven bij de gemeente; dat blijkt uit data van uitzendbureau Otto in handen van Platform voor Onderzoeksjournalistiek Investico, Trouw en De Groene Amsterdammer. Een grote meerderheid, vermoedelijk 250.000 mensen, doet dit niet.

De gemeente Waalwijk probeert daar als een van de weinige gemeenten wat aan te veranderen. “Wij hebben hier grootschalige logistiek, bijvoorbeeld voor Bol.com”, zegt wethouder Ronald Bakker van sociale zaken in een vergaderzaal op de tweede verdieping van het stadhuis. “Dan mag je niet je ogen sluiten voor de arbeidsmigranten die daarbij horen.”

Werk te verzetten

De gemeente organiseert samen met grote uitzendbureaus regelmatig momenten waarop tientallen arbeidsmigranten zich tegelijk kunnen inschrijven. “We willen weten wie er allemaal in onze gemeente woont”, zegt de wethouder. “Bovendien gebruiken deze mensen ook voorzieningen als het zwembad en het theater. Mogen ze ook stemmen voor de lokale verkiezingen? O, dat is voor mij ook nieuws.”

Ondanks die extra inzet valt er ook voor Waalwijk nog wat te verbeteren. Op een grote woonlocatie voor Otto-personeel staan iets meer dan honderd mensen ingeschreven, terwijl er volgens de gelekte database van Otto tussen half 2019 en eind 2020 meer dan zevenhonderd mensen langer dan vier maanden verbleven. “We zijn hier nu vijf jaar mee bezig”, zegt de wethouder, “maar blijkbaar hebben we nog wel wat werk te verzetten”.

‘In de kassen zijn geen seizoenen’

In het Westland, de gemeente die iedereen meteen met arbeidsmigranten associeert, zijn de inschrijvingen al langer een prioriteit. “Wij zijn nu ruim tien jaar bezig om onze arbeidsmigranten zo nauwkeurig mogelijk te registreren”, zegt Albert Abee, wethouder economische zaken en arbeidsmigratie. “Wij hebben niet de capaciteit om zelf te controleren hoelang mensen op al die adressen wonen – die heeft geen enkele gemeente. Dus investeren we enorm in de relatie met de uitzendbureaus. Onze ambtenaren kennen de directeuren persoonlijk.”

Dat werpt zijn vruchten af, zegt Abee: “De kwaliteit van de huisvesting is sindsdien enorm verbeterd. Maar je moet met de huidige regels wel varen op de uitzendbureaus.” Westland zou graag zien dat de wet verandert, en dat mensen die naar Nederland komen om te werken meteen worden ingeschreven in de Basisregistratie Personen. “De huidige wetgeving past niet meer bij deze tijd”, zegt Abee. “Dat idee dat migranten hier een seizoen komen werken is allang achterhaald. Hier in de kassen zijn geen seizoenen.”

‘Alsof ik er zo iets meer bij hoor’

Patrycja (28) is al negen jaar in Nederland, maar pas sinds vier jaar officieel inwoner van ons land. Toen kon ze zich inschrijven als inwoner van de gemeente Bodegraven. Ze werkte op korte contracten in voedselfabrieken en distributiecentra en woonde op verschillende plekken in het midden van het land, van Nijkerk tot Waddinxveen. Ze miste vastigheid: een gegarandeerd aantal uren en een contract voor langere tijd. “Dat lukte heel vaak niet en dat was heel teleurstellend.”

Ze werd door landgenoten gewezen op een manier om iets meer controle over haar leven te krijgen: “In de Poolse winkel kwam ik erachter dat je je mag inschrijven bij de gemeente als je ergens woont. Een verkoopster vertelde me hoe dat moest.” In Bodegraven kon ze zich inschrijven in een rijtjeshuis waar ze toen woonde. Prompt trokken vier vrienden die hier ook werken bij haar in. Zij stonden níét ingeschreven bij de gemeente. Om geen problemen te krijgen, wil ze liever niet met haar achternaam in de krant.

Dromen van het mbo

Toen ze zwanger raakte, verhuisde ze samen met haar vriend naar een omgebouwd kantoorpand in Waddinxveen, waar ze nu samen met hun pasgeboren baby wonen. Patrycja is Nederlands aan het leren en droomt van het volgen van een mbo-opleiding. “Het voelt alsof ik er zo iets meer bij hoor in Nederland.”

De volledige naam van Patrycja is bekend bij de hoofdredactie.

Dit onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Marcin, arbeidsmigrant uit Polen. Beeld Merlin Daleman
Marcin, arbeidsmigrant uit Polen.Beeld Merlin Daleman

‘Arbeidsmigranten moeten beter geïnformeerd worden’

“Wat ik zou willen veranderen aan mijn situatie?” Marcin (49) moet lachen om de vraag. “Nou een heleboel.” Hij woont drieënhalf jaar in Nederland. In de eerste zes maanden verhuisde hij zes keer, waarna hij op een voormalig asielzoekerscentrum net buiten Zeewolde belandde. Aanvankelijk had hij het er niet naar zijn zin. “De opzichters kunnen zo binnenlopen. Toen ik ruzie kreeg met iemand die opeens in mijn badkamer stond, kreeg ik een brief dat ik zo spoedig mogelijk moest vertrekken.”

Hij kon gelukkig toch blijven, kreeg hulp van vakbond FNV, en heeft iets meer zekerheid sinds hij zich na een jaar in kon schrijven bij de gemeente als inwoner van het park. “Ik kon bijvoorbeeld eindelijk een Nederlandse auto kopen, dat kan niet zonder inschrijving.” Nu heeft hij de busjes van het uitzendbureau niet meer nodig om naar zijn werk te gaan. “Arbeidsmigranten moeten beter geïnformeerd worden over hun rechten en plichten. Ik had geen idee dat ik überhaupt geregistreerd moest staan en dan weet je dus niet wat je mist.”

Geen controle

Maar nog steeds worden er mensen op straat gezet, zegt Marcin, ook als ze wel zijn ingeschreven. En toen zijn huisgenoot besmet was met het coronavirus, moest hij verplicht in quarantaine. Hij kreeg twee dagen doorbetaald en daarna een toeslag van 9 euro per dag. De wekelijkse huur van 100 euro moest hij voor de helft betalen. Marcin nam vakantie-uren op zodat hij na aftrek van zijn huur niet in de min kwam te staan onderaan zijn loonstrookje. “Registreren helpt een beetje, maar is geen oplossing voor alle problemen. We hebben geen controle over ons leven.”

De volledige naam van Marcin is bekend bij de hoofdredactie.

null Beeld

Lees ook:

Waar arbeidsmigranten wonen, weten uitzendbureaus tot in detail

Analyse van een gelekte database van uitzendbureau Otto laat zien dat veel van hun arbeidsmigranten zich niet bij een gemeente inschrijven. Terwijl dat na vier maanden werken in Nederland wettelijk verplicht is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden