null

ReportageDen Haag

Vrijwel elke stad heeft zijn eigen Moerwijk, waar de coronaklappen harder aankomen dan elders

Beeld Phil Nijhuis

Vijftien burgemeesters van Nederlandse gemeenten roepen het kabinet op gezamenlijk te werken aan een actieplan voor kwetsbare wijken. Den Haag wil het extra geld onder meer uitgeven aan Moerwijk.

Het is routine geworden voor ­Fatima Esshasha en Ashana Pal van Bij Betje, een buurtorganisatie in het Haagse Moerwijk. Met twee tegelijk pakken ze de gedoneerde boodschappenpakketten op en wandelen van de keuken, waar de koffie altijd klaarstaat, naar de hal vol kleding en kinderspeelgoed. Bij de voordeur maken ze een nieuwe stapel. Vanaf daar kan vrijwilliger Rutger de dozen gemakkelijk in zijn auto laden. Over de beperkte ruimte van die auto maken ze zich geen zorgen. Al ruim een jaar worden maaltijden, boodschappen en andere benodigdheden rondgebracht om buurtbewoners door de coronacrisis te helpen. Niet zelden in de Mini van Rutger.

Totdat de gebruikelijke activiteiten van Bij Betje van de ene op de andere dag kwamen stil te liggen, vertelt Pal, coördinator van de organisatie. De buurtdiners, de knutselmiddagen, de computerlessen: overal ging vorig jaar maart direct een streep door. Een klein groepje vrijwilligers werkte intussen toch door, harder dan ooit. “Op vrijdag gingen we dicht, op maandag waren we weer aan het koken om maaltijden rond te brengen”, zegt Pal trots. “Toen de schappen in de supermarkten door het hamsteren leeg raakten, en mensen daardoor duurdere boodschappen moesten doen, brachten wij pakketten rond. Eten, maar bijvoorbeeld ook schoonmaakmiddelen. Want niet iedereen hier kan als de schappen leeg zijn, uitwijken naar een duurdere winkel.”

Ashana Pal en Fatima Esshassah van buurtvereniging Bij Betje. Beeld Phil Nijhuis
Ashana Pal en Fatima Esshassah van buurtvereniging Bij Betje.Beeld Phil Nijhuis

Landelijk actieplan

Vrijwel elke Nederlandse stad heeft wel zo’n wijk waar de klappen van de corona­crisis harder aankwamen dan elders. Omdat toch al veel gezinnen kampten met schulden bijvoorbeeld, omdat basisschoolkinderen er al achterliepen, of omdat alleenstaanden zich ook voor de pandemie al eenzaam voelden.

Het is mede daarom dat vijftien Nederlandse burgemeesters van steden als Amsterdam, Breda en Leeuwarden de handen ineenslaan. Samen vragen zij het nieuw te vormen kabinet om een landelijk actieplan voor kwetsbare wijken. Met een structurele investering van 400 miljoen per jaar moet de landelijke overheid wat hen betreft bijdragen aan het verbeteren van de leefbaarheid en de veiligheid van zestien achtergestelde stedelijke gebieden.

Oh oh Den Haag

Den Haag nomineert voor dit actieplan het zuidwesten van de stad, waar onder meer Moerwijk onder valt. De naoorlogse wijk, gedomineerd door appartementencomplexen van vier of vijf verdiepingen, met witgepleisterde muren en stalen balkons, is bekend uit het couplet van Oh Oh Den Haag, van Harrie Jekkers. De eerste zin van dat lied prijkt op de zijkant van een van de flatgebouwen: ‘Ik zou best nog wel een keertje net als vroeger in Moerwijk willen wonen’.

null Beeld Phil Nijhuis
Beeld Phil Nijhuis

Maar ‘net als vroeger’ is Moerwijk niet meer, vinden bewoners als de 73-jarige Marja Nijhuis. Zij kwam ruim 45 jaar geleden met man en zoon naar de wijk. Vanuit haar leren stoel in haar woonkamer wijst ze naar buiten. “Vroeger waren de voortuintjes allemaal zó netjes. Nu staan sommige balkons vol met troep, gooien jongens blikjes uit de auto’s en zijn sommige ramen helemaal afgeplakt met kranten.” Ze mist de tijd dat ze alle buren kende, omdat hun kinderen met elkaar speelden en er tuinfeesten werden georganiseerd. “Nu zeggen mensen elkaar nauwelijks nog gedag.”

Ondermijnende criminaliteit

De nostalgische gevoelens van Nijhuis laten zich moeilijk in cijfers vatten. Maar ook uit de statistieken blijkt dat er iets aan de hand is in dit deel van de stad. Moerwijk is wat inkomens betreft de armste wijk in Den Haag. Een derde van de kinderen groeit er op in een zogenoemd minimagezin, een ­gezin met een laag besteedbaar inkomen en weinig eigen vermogen. Ter vergelijking: voor de gehele gemeente Den Haag is dat nog geen 20 procent.

Ongeveer een kwart van de bewoners is bovendien eenzaam, en pakweg 20 procent heeft een verhoogd risico op angst of depressie. Kinderen en jongeren verlaten daarnaast vaker vroegtijdig hun school dan elders, en scoren slechter op de Cito-toets, hoewel zij in intelligentie niet onderdoen voor hun stadsgenootjes. Ook wordt er vaker dan in de rest van Den Haag melding gemaakt van drugshandel, en volgens gemeente en politie is er sprake van ondermijnende criminaliteit, zoals witwassen.

15 miljoen euro voor vier wijken

De problemen zijn niet nieuw. Al een paar jaar staat Den Haag Zuidwest dan ook hoog op het prioriteitenlijstje van de gemeente. Zo trokken Rijk en gemeente vanaf 2019 gezamenlijk ongeveer 15 miljoen euro uit voor de wijken Moerwijk, Morgenstond, Bouwlust en Vrederust, onder de noemer Regiodeal Den Haag Zuidwest. Dat potje is gebruikt voor projecten die zich bijvoorbeeld richten op het verbeteren van de sociale cohesie, de fysieke gezondheid, het onderwijs of de werkgelegenheid.

Ook Bij Betje kreeg geld om de activiteiten uit te breiden. Maar om van Moerwijk en de rest van Den Haag Zuidwest weer een aantrekkelijk woongebied te maken, is meer nodig, vindt de gemeente. Plannen voor de lange termijn vragen om structurele investeringen, en daar wil burgemeester Jan van Zanen hulp bij van het Rijk.

null Beeld Sander Soewargana
Beeld Sander Soewargana

Als het aan coördinator Pal ligt, gaat in elk geval een deel van dat eventuele extra geld naar eerste hulp bij psychische problemen. “Eenzaamheid, depressies, maar ook verslavingen zijn hier een groot probleem. Verwarde personen zorgen soms voor overlast. Maar voor sommige mensen is de drempel om hulp te gaan zoeken gewoon te hoog”, legt ze uit. Omdat buurtbewoners soms wél aankloppen bij Bij Betje, volgde Pal zelf onlangs een training Mental Health First Aid. Daar leerde ze belangrijke signalen te herkennen, en kreeg ze instructies over welke vragen ze kan stellen als ze zich zorgen maakt om iemand. “Het zou goed zijn als meer buurtbewoners deze training kunnen volgen.”

Veel problemen in de wijk hangen namelijk samen met de mentale gesteldheid van de inwoners, denkt Pal. Zo zou de buurvrouw die financieel wordt leeggetrokken door haar verslaafde kleinzoon hem misschien niet meer binnenlaten als ze niet zo bang was dat ze dan niemand meer zou zien, legt ze uit. “En mensen denken soms dat het je eigen schuld is als je in de schulden ­terechtkomt. Had je je post maar open moeten maken. Maar als je depressief bent, kán je dat misschien gewoon niet.”

Concurreren met flitsende auto’s

Problemen of niet, aan mensen die de handen uit de mouwen willen steken ontbreekt het niet in Moerwijk. In een net geopend buurthuis aan de Jan Luykenlaan, op een paar honderd meter afstand van Bij Betje, zit een deel van hen op vrijdagmiddag uit te puffen na een drukke week. Zoals jongerenwerker Karim el Boujjaouf, die vertelt hoe hij poogt de groepjes jongens die soms overlast veroorzaken van de straat te halen door ze uit te nodigen voor een spelletje op de Playstation in de kelder van het buurthuis. Door ze een plek om ‘te hangen’ te bieden, hoopt hij langzaam hun vertrouwen te vinden. Hij voert een ongelijke strijd om hun aandacht, concurrerend met drugscriminelen in flitsende auto’s.

Ook pastor Bettelies Westerbeek is in het buurthuis te vinden. Zeven jaar geleden kwam ze als pionier namens de PKN naar Moerwijk, met als opdracht er een nieuwe geloofsgemeenschap te stichten. Inmiddels woont ze er ook, en gaan haar werkzaam­heden stukken verder. Zo is ze onder meer bestuurslid van de bewonersorganisatie De Moerwijk Coörporatie en werkt ze een paar dagen per week namens de gemeente in het nieuwe buurthuis.

Niet iedereen in Moerwijk gelooft dat er echt iets zal veranderen, zelfs als een nieuw kabinet met geld over de brug komt, weet Westerbeek. Ron Boon van Dierenspeciaalzaak Moerwijk heeft bijvoorbeeld weinig vertrouwen in de nieuwe plannen: “Ach, ik hoor sinds de jaren tachtig al dat ze het ­winkelgebied hier gaan opknappen, ik heb er weinig van gemerkt”. Zo’n reactie komt ergens vandaan, denkt Westerbeek: “De problemen hier zijn lange tijd onderbelicht gebleven. Bewoners kregen te horen: we gaan hier iets aan doen, maar vervolgens bleven investeringen uit en werden bewoners niet op de hoogte gehouden.”

Pastor Bettelies Westerbeek in gesprek met een bewoner.  Beeld Phil Nijhuis
Pastor Bettelies Westerbeek in gesprek met een bewoner.Beeld Phil Nijhuis

Herstel van vertrouwen

Allereerst is het dus belangrijk om te werken aan het herstel van vertrouwen vindt ze. Bewoners moeten bij de projecten worden betrokken. “Er is hier echt veel eigen initiatief. Maar juist de projecten van bewoners krijgen vaak weinig budget. De gemeente kiest vaak nog voor een partij van buiten. Ondertussen wordt hier veel vrijwilligerswerk verricht door buurtbewoners als Ashana Pal van Bij Betje: werk dat eigenlijk gewoon betaald werk zou moeten zijn.”

Dat de burgemeesters inzetten op structurele investeringen vindt Westerbeek een goede zaak. “Het is belangrijk dat er ruimte komt om te experimenteren en dat projecten langer kunnen doorlopen. Dat niet binnen een jaar moet worden bewezen dat iets werkt.” Nu gebeurt het te vaak dat plannen alweer worden stopgezet voor ze goed en wel op gang zijn gekomen, vindt de pastor. “Dan is de buurtsportcoach net een beetje ingewerkt, en houdt de subsidie alweer op.”

Het stemt Westerbeek hoopvol dat er nu volop aandacht is voor Den Haag Zuidwest. “Dat is echt anders dan zes, zeven jaar geleden, toen ik hier voor het eerst kwam. Het voelt echt als een positief kantelpunt. Ja, ­corona heeft de wijk achteruit gezet, maar het is ook mooi om te zien hoeveel hulp er uit de wijk is ontstaan.”

Lees ook:

Burgemeesters vragen een half miljard euro voor zestien kwetsbare gebieden

De burgemeesters van vijftien grote steden willen meer geld voorde aanpak van problemen in kwetsbare wijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden