In Memoriam Jan Kuijk

Voormalig Trouw-adjunct en ‘journalistiek leider’ Jan Kuijk (1931-2019) overleden

Jan Kuijk in 1994 Beeld Mark Kohn

Voormalig adjunct-hoofdredacteur van Trouw Jan Kuijk is vorige week zaterdag op 88-jarige leeftijd overleden. Vandaag werd hij begraven in kleine kring in zijn woonplaats Castricum.

Kuijk, die in 1954 als verslaggever in Utrecht bij Trouw in dienst trad, maakte van 1980 tot zijn vervroegde terugtreden in 1992 deel uit van de hoofdredactie. In de jaren zestig en zeventig gaf hij leiding aan de verslaggeverij en was hij leermeester van veel aankomende journalisten, onder wie de latere Opzij-hoofdredacteur Cisca Dresselhuys en de schrijvers Jan Brokken en Piet Hagen. Begin jaren tachtig was hij een kleine twee jaar waarnemend hoofdredacteur.

Hoewel niet zo bekend bij de lezers, had hij met zijn talrijke ideeën, zijn brede culturele, historische en politieke belangstelling en eigenzinnige opvattingen een grote invloed op het gezicht en de koers van Trouw. ‘Sinds het vertrek van Bruins Slot in 1971 was hij feitelijk journalistiek leider van de krant’, constateerde Jan Greven, hoofdredacteur van 1985 tot 1998, in de biografie van de krant ‘75 jaar tegen de stroom in’, die vorig jaar verscheen.

Bijzonder staaltje journalistieke scherpzinnigheid

Van de talloze hoofdartikelen die Kuijk schreef, getuigde vooral zijn eerste commentaar over de affaire-Aantjes in 1978 van die geest. Al meteen zette hij vraagtekens achter de brisante bewering van de historicus Loe de Jong dat Aantjes zich in het najaar van 1944 had aangemeld bij de Waffen-SS. Kuijk betwijfelde dat sterk. Aantjes werkte in die tijd in het kader van de Arbeitseinsatz als postbode in het oosten van Duitsland, het Russische leger was in aantocht.

Kuijk zei daarover naderhand: “Als je je toen, in het zicht van de Duitse nederlaag, bij de Waffen-SS aanmeldde, moest je ofwel een verblinde nazi zijn, ofwel heel onnozel. Ik hield Aantjes voor het een noch het ander. Er moest een ander motief zijn.” In het commentaar gaf hij blijk van die twijfel en schortte hij het politieke en morele oordeel over de zaak op. Daarmee tartte hij het bijna onaantastbare gezag van de oorlogshistoricus De Jong en riep hij op de redactie en onder de lezers achterdocht op. Hield Trouw niet de geestverwante CDA-fractieleider de hand boven het hoofd? Maar de commentator kreeg spoedig gelijk en leverde daarmee een bijzonder staaltje van journalistieke scherpzinnigheid en standvastigheid.

Voor Kuijk, die na zijn vertrek bij Trouw geschiedenis ging studeren aan de Universiteit van Amsterdam, waren de feiten heilig. Van de waan van de dag trok hij zich weinig aan. Op de avond van 27 april 1967 toen kroonprinses Beatrix beviel van Willem-Alexander, zette hij boven de kop ‘EEN PRINSJE’ als chapeau ‘Voor het eerst in 116 jaar’. Tot zijn verontwaardiging veranderde een eindredacteur dat te elfder ure in ‘Heel Nederland één juichkreet’. Kuijk achtte het de taak van de journalistiek op basis van inzicht, kennis en ervaring nieuwsfeiten in perspectief te plaatsen. Het interview vond hij een luie vorm van journalistiek. Hij wilde in het pluriforme Nederland geen (belijdende) christelijke krant maken, wel een krant die de grote invloed van het protestantisme en rooms-katholicisme op onze cultuur en politiek op waarde wist te schatten. Voor details had hij een scherp oog, net als voor eigenaardigheden. 

In 1989 introduceerde Trouw op zijn voorstel een aparte pagina met ‘nutteloze kennis’, waarin hij samen met de redacteuren Ruud Verdonck (die op dezelfde dag is overleden) en Rob Schouten antwoord zocht op vragen als waarom het bergstaatje Liechtenstein een admiraal had en het zeevarende Nederland niet. In de jaren tachtig had Trouw dankzij hem de primeur van een pagina Parlement, die drie keer per week verscheen. Hij wilde daarmee het belang van de parlementaire democratie tot uitdrukking brengen.

Na zijn terugtreden bleef Kuijk de redacteuren die hij nog kende met ideeën voor verhalen bestoken en besprak hij, onvermoeibaar en scherp van geest, met hen de dingen van de dag. Op zaterdag 2 november is hij thuis in zijn slaap overleden. Zijn familie besloot dit na de begrafenis pas bekend te maken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden