Wyb Jan Groendijk harkt begraafplaats Vredenhof aan.

Vooruitblik 2020Viering 75 jaar vrijheid

Voor Wyb Jan Groendijk is 2020 het jaar waarin hij het verhaal achter ‘zijn’ oorlogsgraven vertelt

Wyb Jan Groendijk harkt begraafplaats Vredenhof aan.Beeld Reyer Boxem

Wyb Jan Groendijk verzorgt de oorlogsgraven op begraafplaats Vredenhof op Schiermonnikoog. In de serie ‘Vooruitblik 2020' blikt hij vooruit naar 4 mei, als hij over een van de doden iets vertelt. ‘De dodenherdenking op Schier maakt de waanzin van oorlog duidelijk.’ 

Hij maait het gras en steekt zorgvuldig de randjes rond de ongeveer honderd graven van begraafplaats Vredenhof op Schiermonnikoog af. “Ik ben, zeg maar, de onderhoudsman”, zegt Wyb Jan Groendijk (62) bescheiden.

Hij is veel meer dan alleen een tuinman, weet iedereen op het Waddeneiland. Hij kent van bijna elk graf het verhaal van degene die erin ligt. In een bijgebouw liggen foto’s van de doden die hij verzamelde. Die zet hij bij de graven tijdens de Dodenherdenking, jaarlijks op 4 mei, als de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog worden herdacht.

Groendijk, in het dagelijks leven beheerder van een complex vakantiewoningen op het eiland, zal in 2020 begin mei een kort levensverhaal voorlezen van een van de hier begraven mensen. Al vanaf 1980 verzamelt hij hun geschiedenissen. “Mijn zolder ligt vol met allerlei documenten, boeken en brieven.” Van bijna alle graven heeft hij ook een nabestaande weten op te speuren. “Nog twee ontbreken, maar ik weet zeker dat ik die ooit ook zal vinden.”

Ieder jaar honderden zwijgende herdenkers

Na een stille tocht vanuit de kerk in het nabijgelegen dorp, slechts begeleid door een monotone slag op een trom, belanden ieder jaar honderden zwijgende herdenkers bij de begraafplaats in het bos, achter de duinen. De acht nationaliteiten van de omgekomenen worden herdacht door het spelen van het volkslied.

Er liggen ook enkele Duitsers tussen, dertien uit de Eerste, vier uit de Tweede Wereldoorlog. Dus ook het Duitse volkslied ontbreekt niet. Is dat niet vreemd, het lied van de daders? “Er zal misschien ooit wel­eens iemand een wenkbrauw hebben gefronst bij het Duitse volkslied. Maar ik vind: als je je daaraan stoort, dan loop je toch gewoon niet mee?” reageert Groendijk.

Aanloop naar 5 mei: overal stilstaan bij 75 jaar vrijheid

“Wij willen dat ook in 2020 tot in de kleinste haarvaten van onze samenleving wordt stil­gestaan bij 75 jaar vrijheid”, zegt de woord­voerder van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Dat comité coördineert de tal­loze her­denkingen en bevrij­dings­vieringen die ook komend jaar het land, drie­kwart eeuw na het einde van de Tweede Wereldoorlog, zullen over­spoelen. De aftrap van alle festiviteiten was afgelopen augustus in Zeeland.

Hoogtepunt wordt de ‘Maand van de Vrijheid’, de periode tussen 4 april en 5 mei 2020. In iedere provincie rijdt daarvoor vanaf begin april een trailer met de naam Vrijheid-express ‘om verhalen over oorlog en vrijheid op te halen en te brengen’, stelt de website van het comité. ‘Burgemeesters, wethouders, scholen, verzorgingshuizen, musea en bedrijven verwelkomen de trailers. De Vrijheid-express fungeert als ontmoetingsplaats, expositieruimte en evenementenplatform.’ De twaalf trailers eindigen hun tour op Bevrijdingsdag op een provinciaal bevrijdingsfestival. 

Op die vijfde mei 2020 worden ook in het hele land zo’n duizend Vrijheidsmaaltijden georganiseerd. Dit initiatief ontstond in Amsterdam, en verspreidt zich over andere gemeenten. Samen brengen al deze inwoners ‘een toost uit op de vrijheid’, zegt het comité.

De herdenking op Schier maakt de waanzin van de oorlog duidelijk, is zijn overtuiging. “Er is een Engelse bom op het eiland gevallen, die heeft ook levens gekost. Er was een Duitse malloot aan de macht gekomen, die bepaalde dat je moest vechten. Deed je niet mee, dan kreeg je misschien wel de kogel. Deze doden hier zijn daarom allemaal slachtoffers.”

Zeker vijftien nabestaanden, afkomstig uit Canada en Groot-Brittannië, hebben zich al bij hem gemeld voor de herdenking van komende 4 mei. Het is dan tenslotte 75 jaar geleden dat de oorlog tot een einde kwam. Maar niet helemaal, want op dit Waddeneiland werd de bevrijding pas op 11 juni gevierd. Dit is het laatste stukje bevrijd Nederland.

Groendijk: “Dat is een bijzonder verhaal. Een stuk of honderd SS’ers waren aan het einde van de oorlog naar een afgelegen boerderij op het eiland gevlucht. Ze konden niet meer wegkomen. Na de capitulatie van Duitsland is het bestuur in het dorp hier in Nederlandse handen gekomen. Met de andere Duitse militairen, die hier ook zaten, is toen afgesproken dat zij die SS’ers onder schot zouden houden. Pas op 11 juni kwam aan die situatie een einde en zijn ze afgevoerd. En dát gaat hier op die datum dit jaar dan ook uitgebreid herdacht én gevierd worden.”

Lees ook:

Voor de geallieerden was de bevrijding van Nederland nooit meer dan bijzaak

Liefst acht maanden duurde de bevrijding van Nederland, 75 jaar geleden. Militair historicus Wim Klinkert verklaart drie keerpunten in de strijd tegen de Duitsers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden