InterviewKeti Koti

Voor Wintipriesteres Marian Markelo is het geloof een daad van verzet

Winti werd nooit ten kwade gebruikt, zelfs niet tegen de slavenhouders, zegt priesteres Marian Markelo. Beeld Mark Kohn
Winti werd nooit ten kwade gebruikt, zelfs niet tegen de slavenhouders, zegt priesteres Marian Markelo.Beeld Mark Kohn

Wat herdenk je met Keti Koti? In aanloop naar de slavernijherdenking stelt Trouw die vraag aan verschillende personen. Vandaag: wintipriesteres Marian Markelo (66). “De criminele slavenhouders waren bang voor de kracht van winti.”

In een betegelde achtertuin in een Haagse woonwijk is een winti-altaar niet het eerste wat je zou verwachten, en al helemaal niet in een middelgrote, grijze kantoorcontainer. De container biedt uitkomst, vertelt wintipriesteres Marian Markelo (66) terwijl ze de elektrische rolluiken met een afstandsbediening omhoog doet. “Eerst had ik mijn altaar in een kamer boven, maar een aparte ruimte is echt handiger.” Ze komt bij het altaar om te bidden en ‘soms gewoon een beetje te staan’. Ze gaat erheen wanneer ze zin heeft. “Soms ga ik een week niet, en soms drie keer op een dag.”

Winti is een Surinaamse religie die is ontstaan door de samenvoeging van diverse West-Afrikaanse ‘godsconcepten’, meegebracht door de tot slaaf gemaakte Afrikanen, legt Markelo uit. “Het product is Surinaams, de bouwstenen zijn West-Afrikaans.”

Markelo gelooft in een opperwezen, Anana Keduaman Keduampon. Dat opperwezen is nadrukkelijk mannelijk én vrouwelijk, en schiep de winti, natuurgoden, om de mensen bij te staan. Er zijn bos-, aarde, lucht- en waterwinti. “De winti helpen ons mensen”, zegt Markelo. “Maar wij mensen moeten in ruil daarvoor de aarde respecteren. Dat is het allerbelangrijkste. Je mag niet meer van de aarde nemen dan je nodig hebt.” Op het altaar in haar achtertuin worden de winti door verschillende voorwerpen gesymboliseerd: flessen water, veren en stenen zijn te zien.

Ook voorouders spelen een belangrijke rol. “De voorouders zijn de mensen die voor jou kwamen, maar ook het collectief van overleden mensen. Maar ze verlaten ons nooit. Ze leven omdat wij over ze denken en praten.”

Plengoffers en magie

Al jaren brengt Markelo op 1 juli een ritueel plengoffer als onderdeel van de slavernijherdenking bij het nationale monument in het Amsterdamse Oosterpark. “Ik herdenk de voorouders, het leed in de werk- en strafkampen die we nu plantages noemen. En ik zeg dank voor de gaven van de aarde.”

Dat daarbij een winti-ritueel wordt uitgevoerd, is bijzonder; winti was tot 1972 in Suriname verboden. Dat verbod stamt uit de slavernijtijd. “Eerst werd het gedoogd, maar de slavencriminelen waren bang voor winti.”

Wintipriesteres, verpleegkundige

Marian Markelo (66) is geboren in Suriname. In haar pubertijd leerde ze de wintirituelen van tantes. Ze is ook werkzaam geweest als docent verpleegkunde. Markelo woont in Den Haag.

Volgens Markelo hadden de slavenhouders daar behoorlijk wat redenen toe, want bij winti hoort ook een vorm van magie. “De beoefenaars van winti konden bijzondere dingen in die tijd. Ze konden zichzelf tegen vuur en verbranding beschermen, of zich onkwetsbaar maken tegen kogels. Of ze konden met hun kennis van kruiden de plantage-opzichter in slaap brengen.”

Toch werd winti nooit ten kwade gebruikt, zelfs niet tegen de slavenhouders. “Beoefenaars van winti zouden dat niet riskeren. Al het slechte wat jij doet, verdwijnt niet: het blijft terugkomen bij de volgende generaties.” Winti die wordt aangewend om iemand anders kwaad te berokkenen, wordt wisi genoemd; een beoefenaar daarvan is een wisimang. “Als de tot slaafgemaakten het risico hadden genomen om wisimang te worden, was slavernij tweehonderd jaar eerder geëindigd.” Ze zegt het zonder blikken of blozen, voor haar is het evident. “De westerse wereld heeft een enorme achterdocht tegen alles wat spiritueel is.”

Black power

Of ze zelf magische handelingen kan verrichten, houdt Markelo voor zichzelf. Maar door het decennialange verbod op winti is haar geloof wel meer dan een religieuze overtuiging; het is ook een daad van verzet tegen koloniale overheersing. “Toen ik veertien was, trad ik al uit de kerk.” Met een schaterlach: “Ik had te veel vragen. Waarom zou een goede god armoede toestaan, bijvoorbeeld?” Haar wiskundeleraar was Bram Behr, die op 31-jarige leeftijd werd vermoord tijdens de Decembermoorden. Hij bracht haar in contact met werk van Afro-Amerikaanse denkers zoals Angela Davis. Markelo: “Voortaan was ik helemaal black power.” De verboden wintireligie paste daarbij.

En de mensen die slavenhandelaren als voorouders hebben, werken de wandaden uit het verleden in hun leven door? Volgens Markelo heeft het geen zin om te praten over schuld. “Witte mensen van nu zijn niet schuldig aan de daden van de slavencriminelen. Erkenning geven voor het leed wat er is aangedaan, daar gaat het om.”

Lees ook:

Chef Judith Cyrus over het gedeelde koloniale verleden: ‘De Surinaamse keuken barst van de Europese invloeden’

Wat herdenk je met Keti Koti? In aanloop naar 1 juli spreekt Trouw met allerlei mensen over hun band met de feestdag. Deze keer: kok en auteur Judith Cyrus. ‘Het is niet mijn geschiedenis. Het is ónze geschiedenis.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden