Piet en Cela Arntz zijn sinds maart vrijwel volledig op elkaar aangewezen.

Coronavirus

Voor kwetsbaren voelt het komende najaar extra schraal

Piet en Cela Arntz zijn sinds maart vrijwel volledig op elkaar aangewezen.Beeld Koen Verheijden

Kwetsbare Nederlanders hebben hun leven om moeten gooien. Daarom gaat het niet zo goed met hen.

Meer dan anderen zien ouderen en kwetsbaren op tegen de herfst en winter. Terwijl de wereld voor gezonde Nederlanders zich afgelopen maanden opende, blijft die van kwetsbare mensen stilstaan. Het omstreden idee om kwetsbaren af te schermen zodat de weerbaren zoveel mogelijk hun gang kunnen gaan, is helemaal niet nodig, zei de voorzitter van de ouderbond Anbo Liane den Haan vorige week. Ouderen beschermen zichzelf al. Alsof er onbedoeld toch twee samenlevingen zijn ontstaan, de ‘gewone’ en die van de kwetsbaren.

De wegen van beide samenlevingen lopen verder uiteen nu meer Nederlanders met het coronavirus rondlopen. In juni was 1 op de 5000 mensen besmettelijk, nu is de kans om een besmet persoon tegen te komen ongeveer 1 op de 400. De ander, die is voor de kwetsbare vooral een potentiële besmettingsbron, net als in maart en april. Dat besef leidt tot voorzichtigheid, zelfisolatie en daarmee tot eenzaamheid en somberheid, laten de onderzoeken zien die de afgelopen weken zijn gepubliceerd.

Iedereen die zichzelf tot een risicogroep rekent, heeft het leven aangepast aan de dreiging die hij of zij ervaart, met een grotere kans op somberheid, laat het onderzoek zien dat het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) deze week publiceerde. Wie angst heeft voor besmetting, is voorzichtig en mijdt het openbaar vervoer. Onderzoek van de Anbo bevestigt dat. Volgens de ouderenbond stapt 61 procent van de senioren de bus of trein niet meer in.

Jongeren en volwassenen met een zwakke gezondheid

In datzelfde onderzoek, uitgevoerd tussen 28 augustus en 1 september, zegt twee derde van de ouderen minder vaak de supermarkt binnen te lopen en niet langer naar activiteiten en verenigingen te gaan. Een op de drie bezoekt geen familie of vrienden meer. Een uitje naar café of restaurant doet nog maar de helft van de ouderen en bijna 70 procent mijdt het museum, theater of bioscoop.

Nu is kwetsbaar niet automatisch een synoniem voor oud. Al is de ernst van Covid-19 wel sterk afhankelijk van leeftijd. Zo is de helft van de opgenomen patiënten 68 jaar of ouder. Van patiënten die overleden, was de helft 83 jaar of ouder. Toch zijn er ook fitte 70-plussers die het leven weer hebben opgepakt, zij het op anderhalve meter. Kwetsbaarder dan fitte senioren zijn de jongeren en volwassenen met een zwakke gezondheid. Vooral met hart- en vaatziekten en longaandoeningen is het oppassen. Deze groep Nederlanders met chronische aandoeningen zit nog volop in het werkende leven, wat voor extra spanningen zorgt. Denk aan docenten met een zwakke gezondheid. Als het even kan, mijdt de werknemer met een zwakke gezondheid het fysieke contact met collega’s of klanten.

In alle onderzoeken geven kwetsbare mensen aan dat zij het meest lijden onder eenzaamheid. De SCP-onderzoekers zien een toename van ‘emotionele eenzaamheid’, vooral bij 75-plussers. Emotionele eenzaamheid is het missen van een hechte, intieme band met een ander. De toename zou kunnen komen ‘doordat mensen meer digitaal en weinig fysiek contact hadden, maar ook door een grotere behoefte aan hecht emotioneel contact ten tijde van een externe dreiging’.

Juist toen de externe dreiging op zijn hoogst was, gold het advies geen kwetsbare personen te bezoeken. Eind mei is dat advies opgeheven, maar de boodschap werkt nog altijd door. Zeker nu de cijfers weer oplopen, zijn kwetsbare mensen voorzichtig en afhoudend. Daarnaast raadt de overheid nog altijd fysiek contact buiten het gezin af, terwijl juist aanraking zo belangrijk is voor een hechte relatie die emotionele eenzaamheid kan tegengaan, stelt het SCP. Het planbureau is niet de eerste die stelt dat kwetsbare personen voor een dilemma staan. Ontmoetingen en uitjes leiden tot een grotere kans op besmettingen, maar dat soort contacten vermijden kan leiden tot een eenzaam bestaan.

Cela (73) en Piet (74) Arntz, Sint Anthonis

Cela en Piet Arntz zijn sinds maart vrijwel volledig op elkaar aangewezen. “Het gaat ons goed af, maar je mist de gesprekken met anderen.”

Een rijk en gevuld leven. Met mooie reizen binnen en buiten ­Europa, verschillende hobbyclubs en activiteiten en bijna dagelijks contact met de kinderen en kleinkinderen. Zo zag het leven van Cela (73) en Piet (74) Arntz er voor de coronacrisis uit. Piet ging drie keer in de week bridgen. Dat kan nu ­alleen nog maar online. De hobbyclub waar Cela graag gaat handwerken, is voorlopig gestopt. Net als het koor. “Samen zingen is ­natuurlijk helemaal uit den ­boze”, vertelt Cela Arntz.

Dat al deze activiteiten tot nader orde stilliggen, is tot daaraan toe. Veel moeilijker vinden ze het om hun kinderen en kleinkinderen alleen op afstand te kunnen zien. Piet Arntz: “We hebben een nieuwe bungalow en onze woonkamer is groot genoeg voor alle acht volwassenen en acht kleinkinderen, maar toch kunnen we daar nu niet samenzijn. We zien ­elkaar zo veel mogelijk buiten.” 

Normaal gesproken gaan ze elk jaar naar de Verenigde Staten om te overwinteren. Ze doen dat ­samen met Amerikaanse vrienden. “Prachtig is het daar, we ­genieten er enorm van. Maar dit jaar kunnen we helaas niet gaan”, zegt Cela Arntz. Het feit dat hun wereld zoveel kleiner is geworden, vinden ze best lastig. “We houden ons aan de maatregelen. Onze vrienden en kennissen zijn van dezelfde generatie, dus die zijn net zo goed voorzichtig. Het betekent dat we veel minder mensen zien dan eerst. Toen had je nog eens andere praat. We zijn meer op elkaar aangewezen en we missen het contact met anderen.” 

Om de tijd zo goed mogelijk door te komen, wandelen ze dagelijks 10.000 stappen en gaan ze als het maar even kan op pad met hun ­caravan, naar kleine campings in Nederland. Piet Arntz: “Ook daar is het anders dan anders, maar met z’n tweeën toch heel fijn om te doen.”

Jan Broeke.Beeld Koen Verheijden

Jan Broeke (79), Boxmeer

Menig 70-plusser is met pensioen, maar roert zich actief in besturen, activiteitenclubs en ander vrijwilligerswerk. “Alles is nu tot stilstand gekomen”, zegt Jan Broeke.

Het bloed kruipt waar het niet gaan kan bij Broeke (79). En dus zat hij kort nadat hij drie jaar geleden naar Boxmeer verhuisde in de ­adviesraad Sociaal Domein, in de activiteitencommissie van de ­sociëteit en werd hij vrijwilliger bij cultureel centrum De Weijer. “Ik wil graag actief zijn in de ­gemeenschap waar ik woon.” Dat lukte uitstekend, tot half maart ­alles van de ene op de andere dag stopte. “Ik ben alleen en verveel me niet snel, maar ik voel me toch wel erg beperkt in mijn vrijheden. Desondanks houd ik me aan de ­regels, want ik behoor ook tot de risicogroep.

 Mijn kinderen zie ik sinds een tijdje weer, zij maakten zich ­zorgen over hoe het met mij ging, nu ik zoveel alleen thuis ben.

De kleinkinderen zijn allemaal ­tieners en bij hen let ik extra goed op. Zij zien natuurlijk veel andere mensen op school en bij het sporten. Ik ben niet zo knuffelig aangelegd, maar zo langzamerhand mis ik het wel degelijk. Het duurt te lang zo.” 

Met een vriendengroep kwam hij normaal wekelijks in de kroeg. “Onder het genot van een wijntje bespreken wat zich zoal in Boxmeer en de rest van de wereld ­afspeelt.” Ook dat stopte abrupt, al vinden sinds juli hun bijeenkomsten op het terras plaats, op ­afstand.

“We vrezen het moment dat het winter wordt. Ik denk dat we allemaal maar een dikke jas aan moeten trekken, want die middagen wil ik echt niet missen.” 

Want er is al zoveel leuks ingeleverd. Eind november wordt Jan Broeke 80 jaar. “Ik zou het samen met mijn tweelingzus groots ­vieren, maar we hebben eer­gisteren besloten om het feest ­definitief af te blazen. Nu vieren we het hopelijk volgend jaar, dit jaar ­moeten we maar snel vergeten.”

Ingrid Bakker.Beeld Koen Verheijden

Ingrid Bakker (41), Helmond

Mensen met een chronische ziekte of beperking proberen zo goed als dat gaat een besmetting met corona te voorkomen. “Ik kom amper buiten”, zegt Ingrid Bakker.

Bakker (41) is chronisch ziek. Ze heeft het Ehlers-Danlos Syndroom (EDS), een aangeboren aandoening van het bindweefsel. Pas vijf jaar geleden werd die ­diagnose gesteld. “Mijn bindweefsel is extreem rekbaar en flexibel en dat heeft invloed op alle gewrichten, organen, mijn huid maar bijvoorbeeld ook op mijn longen”, legt zij uit.

Het kostte jaren om de juiste hulpmiddelen te regelen, noodzakelijk voor een zelfstandig ­leven. “Ik was blij dat ik sinds ­begin dit jaar een rolstoel en een Canta-wagen had, waardoor ik mijn leven op kon gaan pakken.” Vrijwilligerswerk voor ‘Helmond Toegankelijker’ en weer eens een concert bezoeken.

Die blijdschap duurde tot maart. “Ik moet echt geen corona krijgen. Als ik aan de beademing kom, dan kom ik er nooit meer vanaf. Dus ik ben heel voorzichtig.” 

Bakker brengt veel tijd thuis door. “Ik ben vrijgezel en heb een kleine kring mensen om me heen. Mijn ouders wonen ver weg en horen zelf ook tot de risicogroep, ik heb hen maanden niet gezien. Ik kom alleen buiten om mijn hond Harry uit te laten en maak dan soms een praatje. ­Verder volg ik het nieuws en ­debatten en probeer ik online ­zoveel mogelijk te betekenen voor anderen die in dezelfde situatie zitten.” 

Bakker ziet dat veel mensen het leven weer redelijk ‘normaal’ ­oppakken. “Dat is voor mensen met een ziekte of beperking nog lang niet aan de orde. Juist nu er meer mensen de straat op gaan, blijven wij noodgedwongen nog meer thuis. Eén keer per week ga ik naar de supermarkt. Ik draag dan een mondkapje, desinfecteer mijn handen voortdurend en als ik thuiskom maak ik alle boodschappen schoon voordat ik ze in de kast zet. De politiek lijkt ons te vergeten, terwijl we hard worden geraakt door deze crisis.”

Lees ook:

Met het versoepelen van coronamaatregelen verdwijnt het gevoel van solidariteit

Kwetsbare ouderen en mensen in instellingen ervaren de versoepelingen van de coronamaatregelen niet altijd als een opluchting. De ‘rare verbondenheid, op 1,5 meter afstand’ valt weg en veel regels leiden tot onbegrip.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden