RIVM

Voor het eerst sinds vijf jaar méér vaccinaties: ‘Verschuiving van maatschappelijk debat’

Vorig jaar werden in de Rai 16.000 jongeren ingëent tegen meningokokken.Beeld ANP

Voor het eerst in jaren stijgt het aantal kinderen dat wordt ingeënt. Met name de baarmoederhalskankerprik voor meisjes zit in de lift. RIVM-woordvoerder Hans van Vliet: ‘We komen van de rand van de afgrond.’

De afgelopen vijf jaar daalde de landelijke vaccinatiegraad maar die daling is eindelijk voorbij. Het aandeel kinderen dat het afgelopen jaar een prik kreeg, nam zelfs licht toe ten opzichte van 2018. Van kinderen tot twee jaar werd 0,7 procent meer ingeënt tegen de bof, mazelen en rodehond (BMR). 0,6 procent meer kinderen kwam voor een prik tegen meningokokken. Zowel voor BMR als meningokokken kwam in totaal ruim 93 procent van jonge kinderen opdraven.

De grote uitschieter in de cijfers is de baarmoederhalskankerprik, waarvoor maar liefst 7,5 procent meer jonge vrouwen zich meldden – wat betekent dat voor het eerst sinds jaren meer dan de helft van de meisjes in Nederland is komen opdagen voor die prik. Dat meldt het RIVM in een jaarverslag van het Rijksvaccinatieprogramma in 2019.

Kinkhoest, polio en mazelen

De gunstige cijfers geven hoop, zegt Hans van Vliet, programmamanager van het Rijksvaccinatieprogramma bij het RIVM. “Het heeft nog lang genoeg geduurd.” Hij doelt op het jaar 2017, toen de landelijke vaccinatiegraad voor het derde jaar op rij voor een dalende lijn zorgde. Destijds schreef staatssecretaris Paul Blokhuis van volksgezondheid een bezorgde brief naar de Tweede Kamer. Van Vliet: “Een kleine schommeling van jaar tot jaar is niet ongewoon. Maar toen de daling aanhield, maakten we ons ernstig zorgen. Die jarenlange daling is nu ten einde.”

Dat is vooral het resultaat van een verschuiving in het publieke debat, volgens Van Vliet. “Er is sindsdien veel media-aandacht geweest voor het belang van vaccineren. Neem bijvoorbeeld een kritische uitzending van ‘Zondag met Lubach’ in 2016. Daarnaast hebben jeugdartsen meer van zich laten horen op sociale media, en zijn bedrijven zoals YouTube en Facebook meer gaan letten op desinformatie op hun platformen.”

Er is ook meer aandacht voor informatie over vaccinaties op scholen en in spreekkamers, zegt Astrid Nielen, jeugdarts en voorzitter van Jeugdartsen Nederland (AJN). Middelbare scholieren krijgen bijvoorbeeld speciale voorlichting, en op het consultatiebureau is meer tijd gereserveerd voor prangende vragen van ouders. “Ziekten zoals de mazelen en polio zien we tegenwoordig bijna niet meer. Daarom vragen ouders zich af of vaccineren wel nodig is, en of het middel niet erger is dan de kwaal.” Die zorgen wil Nielen graag de wereld uit helpen: “Dan leg ik ze uit dat kinkhoest krijgen veel ernstiger is dan de bijwerkingen van een vaccin, die vaak mild en kortdurend zijn.”

Na Covid-19

De fors gestegen opkomst voor de baarmoederhalskankerprik is deels te danken aan tieners die hun vaccinatie later inhalen, legt Van Vliet uit. “Meiden van een jaar of vijftien die zich laten inenten tegen meningokokken, vragen vaak of zij alsnog de baarmoederhalskankerprik kunnen krijgen. Daardoor is er sprake van een inhaaleffect.”

Voor oudere vaccinaties, zoals de prik tegen de bof en de inenting tegen difterie, tetanus en polio, is dit effect veel minder aan de orde. Van Vliet: “We denken dat als iemand deze prik nog nooit heeft gehad, hij of zij deze ook niet meer gaat inhalen. Dit kan bijvoorbeeld omdat iemand zich niet wil laten vaccineren vanuit een religieuze overtuiging.”

Van Vliet verwacht dat de trend doorzet: “De volgende lichting van meisjes voor de baarmoederhalskankerprik laat nu al een opkomst van 59 procent zien, dus dat is heel gunstig. Naar verwachting neemt dit verder toe gedurende het jaar.”

De toename in vaccinaties dateert nog van voor het coronatijdperk. Het Rijksvaccinatieprogramma kon ook tijdens de lockdown gewoon doorgaan. Desondanks zal de coronacrisis een stempel drukken op de cijfers van volgend jaar, zegt van Vliet. “Infectieziekten zoals difterie en polio waren altijd een ver-van-mijn-bedshow. Covid-19 laat zien wat een ziekte teweeg kan brengen.”

Lees ook:

Een coronavaccin komt er. Maar wat te doen met de anti-vaccineerders?

Er zijn zeventig vaccins in de maak tegen het nieuwe corona-virus. Als het goed is, volgt straks massale inenting. Obstakel: de anti-vaccineerders. Catharina Bakker belicht hun historische wortels. Krijgt de overheid hen wel zo ver om toch mee te doen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden