InterviewStrandingsonderzoek

Voor de bruinvis, het verlegen neefje van de dolfijn, dreigt in elke hoek gevaar

Lonneke IJsseldijk: ‘Als ik een bruinvis voor me krijg, voer ik een autopsie uit zoals dokters ook bij mensen doen.’ Beeld Joop Fama, Faculteit Diergeneeskunde Universiteit Utrecht
Lonneke IJsseldijk: ‘Als ik een bruinvis voor me krijg, voer ik een autopsie uit zoals dokters ook bij mensen doen.’Beeld Joop Fama, Faculteit Diergeneeskunde Universiteit Utrecht

Jaarlijks spoelen honderden bruinvissen op het Nederlandse strand aan. Treurig, maar voor Lonneke IJsseldijk biedt dit ook kansen om het schuwe dier te onderzoeken.

Sebastiaan Grosscurt

Al negen jaar lang bestudeert bioloog Lonneke IJsseldijk walvisachtigen die op het strand aanspoelen. Van spitssnuitdolfijnen tot enorme vinvissen, maar vooral heel veel bruinvissen. Vandaag verdedigt IJsseldijk haar proefschrift aan de universiteit van Utrecht, over de gezondheid van de bruinvissen in de Noordzee. Want hoewel maar weinig mensen het dier kennen, heeft het veel last van de drukte in en op de Noordzee.

Strandingsonderzoek heet dit onderzoek naar aangespoelde dieren. IJsseldijk vertelt dat deze onderzoeksmethode geboren is uit noodzaak: “Bruinvissen zijn erg schuwe dieren. Hun biologische neef, de dolfijn, is veel socialer. Onderzoekers kunnen makkelijk met dolfijnen duiken of ze op zee zien om ze zo te bestuderen. Bruinvissen zijn daar veel te schuw voor. Daar komt nog bovenop dat de Noordzee heel troebel is.” De enige manier om goed onderzoek te doen naar de populatie van bruinvissen, is door de aangespoelde dieren onder het mes te laten gaan.

“Als ik een bruinvis voor me krijg, voer ik een autopsie uit zoals dokters ook bij mensen doen. Ik kijk dan of het dier gezond was, wat het dier heeft gegeten, of het misschien zwanger was. Zo probeer ik erachter te komen hoe de bruinvis geleefd heeft en hoe het uiteindelijk gestorven is.” Jaarlijks spoelen er zo’n vijfhonderd bruinvissen op de Nederlandse stranden aan. De meeste daarvan zijn al ontbonden, maar vijftig tot honderd individuen komen op de snijtafel van IJsseldijk.

Op een gegeven moment loopt de emmer over

Dat het dier zo vaak aanspoelt, komt doordat het in groten getale voorkomt. Er zijn wel 350.000 bruinvissen in de Noordzee en sinds deze eeuw leven steeds meer van die bruinvissen in het zuidelijke gedeelte, voor de Nederlandse kust. “Waarschijnlijk zijn ze het voedsel achterna gegaan. Bruinvissen eten dagelijks tot wel tien procent van hun lichaamsgewicht aan vette vis en willen weinig energie verspillen om deze vis te vangen. Een rustige omgeving met veel vette vis is daarom essentieel voor dit toproofdier.”

Qua aantallen gaat het goed met de bruinvis, al hebben ze veel last van de drukte op de Noordzee. Denk aan legeroefeningen, constructies van windmolenparken en scheepvaart. Ook komen er veel gifstoffen in het lichaam van een bruinvis terecht. Al deze factoren beïnvloeden de gezondheid van de vis en kunnen opgestapeld fataal zijn: “Zie het als een emmer die langzaam vol druppelt,” zegt IJsseldijk. “Met elke verstoring komt er weer een druppeltje bij, maar op een gegeven moment loopt de emmer over.”

De visserij blijft de grootste doodsoorzaak

Naast alle opstapeleffecten waar de bruinvissen aan bloot worden gesteld, blijft de visserij de grootste directe menselijke doodsoorzaak. Bruinvissen raken verstrikt in de netten van vissers en verdrinken. Minder visserij is, opmerkelijk genoeg, niet meteen beter voor de bruinvis. IJsseldijk: “Veel vissen die wij consumeren zijn voor de bruinvis te groot om te eten, maar die jagen wel op dezelfde kleine visjes als de bruinvis. Minder visserij betekent dus meer voedselconcurrentie.”

Het team van IJsseldijk is nog onderzoek aan het doen naar de oorzaak van de ruim honderd dode bruinvissen die afgelopen zomer op de Wadden zijn aangespoeld. “Het dier leeft in zo’n complex systeem, dat het lastig is grote lijnen te ontdekken. Wat we wel weten is dat de bruinvis veel eten nodig heeft en te maken krijgt met veel bedreigingen. Het dier leeft constant op het scherp van de snede.”

Lees ook:

De bruinvis weet de Nederlandse Noordzee weer te vinden

Jarenlang was de bruinvis in de Nederlandse Noordzee een bedreigd zeezoogdier. Maar het gaat de goede kant op met deze walvisachtige, tonen nieuwe cijfers.

Massastranding bruinvissen op Wadden is ‘overweldigend’

Het aantal dode bruinvissen dat de laatste dagen aanspoelt op de Waddeneilanden is “overweldigend.” In Nederland is nooit eerder zo’n grote hoeveelheid volwassen dieren in één gebied gestrand.

Bruinvissen spoelen in Nederland het vaakst aan

De meeste gestrande bruinvissen aan Noordzeekusten in Europa worden aangetroffen in Nederland, concludeert de Universiteit Utrecht in een internationaal onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden