Sociale advocatuur

Volgens de wet geen recht op hulp uit de sociale advocatuur? Rechters grijpen in en wijzen toch betaalde advocaten toe

null Beeld Idris van Heffen
Beeld Idris van Heffen

Rechters deden twee opvallende uitspraken over rechtsbijstand. Ook als dat wettelijk niet is geregeld moeten burgers een gesubsidieerde advocaat krijgen.

Kristel van Teeffelen

Een minderjarige verdachte moet altijd aanspraak kunnen maken op een door de overheid betaalde advocaat. Nu wordt er onterecht onderscheid gemaakt tussen kinderen die zijn aangehouden en kinderen die niet vastzitten, oordeelde de rechtbank Amsterdam recent. Die laatste groep heeft volgens de overheid geen recht op gefinancierde rechtsbijstand als zij wordt verhoord door de politie.

Nederland moet zich eindelijk aan de Europese richtlijn houden

Volgens de rechtbank handelt Nederland daarmee in strijd met een Europese richtlijn uit 2016, waarin de bescherming van alle minderjarige verdachten is vastgelegd. In de praktijk worden kinderen na een vermeend misdrijf lang niet altijd aangehouden en in de cel gezet.

Advocaat Reinier Feiner, voorzitter van de Vereniging Sociale Advocatuur Nederland, noemt de uitspraak van de rechtbank Amsterdam baanbrekend. “De rechtbank stelt hier vast dat de overheid jarenlang tegen de EU-richtlijn in minderjarigen geen adequate rechtsbijstand gaf.”

Hij benadrukt dat het bij kinderen die niet vastzitten, maar die wel verdachte zijn, ook om ernstige verdenkingen kan gaan. “Ik had een cliënt van dertien die werd verdacht van ontucht met zijn zesjarige overbuurmeisje. Hij was niet aangehouden, de politie kwam hem ophalen voor verhoor. Het gaat hier om zaken die een impact kunnen hebben op de rest van je leven.”

Vaak ouders die geen advocaat kunnen betalen

Advocaat Simon van der Woude, die aanzet gaf tot de rechtszaak rond de rechtsbijstand voor minderjarigen, noemt de uitspraak ‘een schot voor open doel’. Volgens hem was al lang duidelijk dat Nederland in strijd handelde met de Europese richtlijn, maar moest iemand het tot een rechtszaak laten komen.

In de praktijk betekent de uitspraak volgens Van der Woude dat minderjarige verdachten die worden uitgenodigd voor een verhoor bij de politie een brief moeten krijgen waarin staat dat ze, als ze geen advocaat kunnen betalen, een advocaat krijgen. “De realiteit is dat veel minderjarige verdachten of hun ouders het niet kunnen betalen.”

Bezuinigd op de rechtsbijstand

Opvallend is dat ook de rechtbank in Breda deze maand rechtsbijstand aan een burger toewees, terwijl die er volgens de wet geen recht op had. Het gaat om een moeder die uit het ouderlijk gezag gezet dreigt te worden. In het belang van een eerlijk proces heeft de vrouw in een kwetsbare positie recht op een gefinancierde advocaat, aldus de rechter, die verwees naar het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

Hoewel beide uitspraken los van elkaar staan, roept het wel de vraag op of rechters hier een streep trekken. Er klinkt al langer kritiek op de bezuinigingen op de rechtsbijstand van de afgelopen jaren en een gebrek aan rechtsbescherming van burgers tegen een machtige overheid.

Ja en nee, zegt sociaal advocaat Feiner. “In het geval van minderjarige verdachten, spreekt de rechter heel duidelijk uit dat rechtsbijstand een recht is. Bij de moeder ligt dat anders. De rechter zegt daar niet dat het een recht is van ouders in zo’n kwetsbare situatie om een advocaat te krijgen, maar beslist het in dit geval. Ik ken uitspraken uit dezelfde maand waarin de rechter wel gewoon een besluit neemt zonder dat de ouders rechtsbijstand hadden.”

Dat neemt niet weg dat de beslissing van de rechter in de zaak rond de gezagsbeëindiging een mooi signaal is, zegt Feiner. Dat ouders die te maken krijgen met ingrijpende besluiten van jeugdzorg in principe geen recht hebben op een tegemoetkoming voor een advocaat, is hem al veel langer een doorn in het oog. “Het gaat hier vaak om kwetsbare mensen die zichzelf niet goed kunnen verweren.”

Hij staat niet alleen in die kritiek. De rechtspositie van ouders in zaken rond uithuisplaatsingen moet worden verbeterd, constateerde de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming afgelopen zomer nog.

Lees ook

Na jarenlang bezuinigen krijgt de sociale advocatuur nu extra geld – maar of dat genoeg is?

Het kabinet trekt volgend jaar 154 miljoen euro extra uit voor de sociale advocatuur. Dat geld is hard nodig, weet sociaal advocaat Reinier Feiner, maar om het vertrouwen van de kwetsbaarsten in de rechtsstaat te herstellen, is veel meer nodig.

Volgt op het toeslagenschandaal nu de jeugdzorgaffaire? ‘Het systeem rammelt aan alle kanten’

Het nieuws dat 1115 kinderen van toeslagenouders de afgelopen vijf jaar uit huis zijn geplaatst, brengt een felle discussie op gang over die vergaande maatregel. ‘Het systeem rammelt aan alle kanten. Daar verschijnt rapport na rapport over.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden