Ongedocumenteerden

Voer ouderenpardon in voor senioren zonder papieren, pleiten onderzoekers

Demonstranten betogen in Amsterdam steun aan de papierloze vluchtelingen van We Are Here.  Beeld Joris Van Gennip
Demonstranten betogen in Amsterdam steun aan de papierloze vluchtelingen van We Are Here.Beeld Joris Van Gennip

Onderzoekers pleiten voor een nieuwe pardonregeling: een ouderenpardon voor ongedocumenteerden. De leefsituatie van sommige van hen is schrijnend.

Hannah van der Wurff

Kunstenaar Karim (62) leeft al 31 jaar zonder papieren in Nederland. De vreemdelingenpolitie probeerde hem al vijf keer uit te zetten naar Algerije, dat hij ontvluchtte tijdens de burgeroorlog die daar eind 1991 uitbrak. Maar het land erkent hem niet. Hij sliep jaren op straat in Rotterdam of bij kennissen. Zijn bestaan als ongedocumenteerde is ‘een nachtmerrie’, zegt Karim vandaag in Trouw.

Daarin staat hij niet alleen. Onderzoekers van de Erasmus Universiteit, de Universiteit van Amsterdam en de Universiteit Utrecht onderzochten hoe deze groep leeft, nadat hulporganisaties een toename van het aantal oudere ongedocumenteerden hadden gesignaleerd. De resultaten van het onderzoek zijn dinsdag gepresenteerd.

Hulporganisatie De Regenboog Groep, die het initiatief nam voor het onderzoek, pleit samen met de onderzoekers voor een verblijfsvergunning voor ongedocumenteerde ouderen die langer dan vijftien jaar in Nederland verblijven. “We moeten denken aan een ouderenpardon”, zegt Nienke Boesveldt van de Universiteit van Amsterdam. “Deze groep mensen en hun situatie, hun vele fysieke en psychische klachten en hun onzekere positie in de maatschappij zijn het resultaat van een steeds stringenter vreemdelingenbeleid. Hoewel een steeds strenger vreemdelingenbeleid mensen heeft afgeschrikt en doet vertrekken, bleven er ook mensen achter.”

In gesprek met zestig ongedocumenteerden ouder dan vijftig jaar

Boesveldt en haar collega’s onderzochten die groep. Uit het onderzoek blijkt dat hoe ouder de ongedocumenteerde is, hoe kwetsbaarder hij wordt. Hoe groot de groep in werkelijkheid is, is moeilijk te achterhalen. De onderzoekers gingen in gesprek met bijna zestig ongedocumenteerden die ouder zijn dan vijftig jaar. Niet eerder werd er onderzoek gedaan naar deze groep.

Veel van de migranten die in de jaren tachtig en negentig naar Nederland kwamen vanwege werk, hun veiligheid of de liefde hebben nooit een legale verblijfsstatus kunnen krijgen. Toch hebben zij tijdens hun langdurig verblijf, soms wel veertig jaar lang, gewerkt en een bestaan en soms een gezin opgebouwd, zien de onderzoekers. Zij hebben in een aantal gevallen alleen maar een Nederlands netwerk en geen banden meer met hun land van herkomst.

Tussen oudere ongedocumenteerden bestaan ook duidelijke verschillen, blijkt uit het onderzoek. Sommige van hen werken illegaal, bijvoorbeeld in de schoonmaak, en sturen geld naar familie in het buitenland. Zij vragen geen asiel aan en zijn van plan ooit terug te reizen naar het land van herkomst, zoals Brazilië, Turkije of de Filipijnen. Ook een groep migranten die voor de liefde komt vraagt geen asiel aan, of doet dat (te) laat. Zij komen veelal uit Noord-Afrika, Suriname, Ghana en Nigeria.

Anderen, veelal uit niet-westerse asiellanden zoals Syrië en Afghanistan, vechten herhaaldelijk hun afgewezen asielstatus aan. Zij teren jarenlang op een informeel netwerk, met mensen die net zoals zij steeds ouder worden. Zij lopen daarom ook het risico dat hun zorgnetwerk afneemt met de jaren, juist wanneer zij dat vanwege hun eigen leeftijd steeds meer nodig hebben.

Op straat gezet en dakloos gemaakt

Wanneer ongedocumenteerden in contact komen met de autoriteiten, kunnen die een procedure starten om hen uit te zetten. Boesveldt: “Het probleem is dat het land van herkomst deze persoon niet altijd terug wil nemen en dat de Nederlandse overheid vervolgens niet de hand in eigen boezem steekt om de situatie op te lossen. Deze mensen worden op straat gezet en dakloos gemaakt.”

Steeds meer regels maken het leven moeilijk voor ongedocumenteerden als Karim. Dat moet stoppen, zegt Boesveldt. De kans dat zij hun leven op de rails krijgen wordt steeds kleiner. “De overheid slaagt er niet in deze mensen uit te zetten, maar wil hun verblijf ook niet legaliseren. Nu laat de overheid deze problemen bewust en onnodig voortduren.”

Lees ook:

‘Ik kan toch niet naar een ander land om helemaal opnieuw te beginnen?’

Karim (62) hoopt dat hij voor zijn dood papieren zal krijgen. Dat brengt ongedocumenteerde Algerijn rust, en biedt de mogelijkheid om zijn kunst op een legale manier te verkopen. ‘Ik wil iets positiefs achterlaten.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden