Toezicht

Voel je je veiliger in je wijk als er camera’s hangen? Niet altijd

null Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar
Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar

Beschietingen, steekpartijen en explosies zorgen voor een onveilig gevoel in onrustige wijken. Als reactie zetten gemeenten vaker camera’s in. Heeft dat wel zin?

Stefan Keukenkamp

Een steekpartij in een buurtwinkel in Den Haag, een reeks autobranden in Assen en een golf geweldsincidenten rond een woning in Amsterdam-Zuidoost – in al die gevallen reageerden de betrokken burgemeesters de afgelopen weken door beveiligingscamera’s in de omgeving te plaatsen. Dit ‘flexibel cameratoezicht’ kunnen gemeenten sinds 2016 kortdurend inzetten. Het gaat daarbij niet om permanente camera’s, maar om mobiele systemen die gemakkelijk te verplaatsen zijn. Die worden vaak een aantal weken of maanden ingezet in een wijk, na incidenten zoals steek- en schietpartijen of hevige overlast.

Kortdurend cameratoezicht is voor gemeenten een belangrijk middel geworden in de strijd tegen zware criminaliteit en overlast. Burgemeesters willen er de openbare orde mee handhaven en iets te doen aan het gevoel van onveiligheid in de wijk. Maar de vraag is hoe effectief het middel is. Sommige inwoners voelen zich door camera’s in de straat juist onveiliger.

Toename geweldsincidenten

Ruim een op de drie gemeenten zette de afgelopen jaren flexibele camera’s in, bleek vorig jaar uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van justitie en veiligheid. Tussen de 53 en 61 procent van de gemeenten werkt met vaste of flexibele camera’s in de openbare ruimtes. In 2009 was dat nog ongeveer de helft van de gemeenten. In grote steden hangen tientallen of soms honderden camera’s.

In Amsterdam zijn vorig jaar 23 tijdelijke cameragebieden aangewezen, in 2020 waren dat er nog vijf. De stijging komt volgens de gemeente door een toename van geweldsincidenten bij woningen en panden. “Kortdurend cameratoezicht wordt ingezet om herhaling te voorkomen en ten behoeve van de rust in de buurt”, zegt woordvoerder Margriet Luttikhuizen.

“Camera's zijn onderdeel geworden van het straatmeubilair”, reageert onderzoeker Paul van Egmond van DSP-Groep, een bureau dat voor gemeenten met cameratoezicht evaluaties uitvoert. “Het is een duur middel. Vanwege de kosten en omdat inbreuk wordt gemaakt op de privacy.”

Om die reden is cameratoezicht een instrument dat alleen tijdelijk ingezet kan worden. “Maar in de praktijk blijkt dat de camera’s gewoon blijven hangen”, zegt Van Egmond. “Weghalen is niet zo makkelijk, want dan komt de lokale politiek of de buurt in opstand. Het is soms een politiek middel geworden.”

Inwoners voelen zich niet altijd veiliger

De vraag is of cameratoezicht effectief is. Uit onderzoeken blijkt dat impulsieve daders zich niets aantrekken van camera’s. Daarbij voelt niet iedereen zich in de wijk veiliger met cameratoezicht, terwijl dat in veel gemeenten wel een van de doelen is. Sterker: een deel van de inwoners voelt zich juist onveiliger. Onderzoeker Van Egmond: “Die denken: er hangt hier een camera dus er zal hier wel van alles gebeuren. Gemeenten moeten heel duidelijk communiceren welke successen worden geboekt en hoe vaak de camerabeelden worden uitgekeken. Maar dat doen ze nauwelijks.”

Toch kan tijdelijk cameratoezicht op de korte termijn het gevoel van veiligheid na een heftig incident verbeteren, weet criminoloog Marnix Eysink Smeets, lector publiek vertrouwen in veiligheid aan Hogeschool Inholland in Rotterdam. “In ieder geval bij de mensen die zich door een bepaald incident bedreigd voelen.”

Daar zit wel een 'maar’ aan. “Als de camera’s worden weggehaald, loop je het risico dat er weerstand komt, en gaan inwoners zich juist weer onveiliger voelen omdat er géén camera’s hangen.”

Vaste camera's die ergens voor een langere periode hangen, bijvoorbeeld in een binnenstad, leiden uiteindelijk niet tot meer gevoelens van veiligheid. Dat heeft te maken met meerdere factoren. De afgelopen twintig jaar zijn mensen zich een stuk veiliger gaan voelen, maar de laatste jaren stokt het. Eysink Smeets: “Dat komt door allerlei nieuwe bedreigingen, waar politie en justitie nog geen goed antwoord op hebben. Zoals de georganiseerde misdaad, cybercrime en extremisme.”

Lees ook:

Gemeenten richten camera’s op vuilcontainers om afvaldumpers te betrappen

Met cameratoezicht hopen gemeenten overlast door afvaldump bij ondergrondse containers tegen te gaan. Inbreuk op de privacy van omwonenden dreigt.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden