Noodhulp

Voedselbanken krijgen onnodige miljoenen

Medewerkers aan het werk in de voedselbank in Tilburg.  Beeld ANP
Medewerkers aan het werk in de voedselbank in Tilburg.Beeld ANP

Het kabinet maakte sinds het begin van de coronacrisis miljoenen euro’s vrij voor voedselbanken. Tot nu toe is er geen gebruikgemaakt van dat geld. Toch blijven de subsidies komen.

Van de miljoenen euro’s subsidie die de overheid sinds het uitbreken van de coronacrisis aan de voedselbanken toekende, is nog geen cent uitgegeven. De eerste vier miljoen die dit voorjaar beschikbaar is gesteld, was bedoeld als noodsteun tijdens corona: voedselbanken verwachtten tekorten, terwijl de vraag naar voedselhulp tijdens de pandemie toenam. Ook zouden sommige locaties misschien moeten sluiten. Maar Voedselbanken Nederland, een vereniging van ruim 170 voedselbanken en wekelijks 100.000 klanten, bleek het uiteindelijk ook tijdens corona zonder rijkssubsidie prima te kunnen rooien.

Vier miljoen euro die het Rijk dit voorjaar beschikbaar stelde als vangnet, staat daarom al maanden onaangeroerd bij Voedselbanken Nederland op de bank. Desondanks kwam er vorige maand opnieuw geld vrij. In een persbericht liet het kabinet weten circa acht miljoen euro extra toe te zeggen aan de voedselbanken. Dat bedrag komt de komende jaren beschikbaar uit het Europees Sociaal Fonds. Het komt bovenop de tot nu toe ongebruikte vier miljoen euro die breder mag worden ingezet.

Dat terwijl voedselbanken dit najaar niet om een concreet bedrag hadden gevraagd. De verwachte tekorten zijn ook niet gebaseerd op een berekening. “Wij hebben de overheid gevraagd: wat kunnen jullie doen als wij fors gaan groeien?”, legt Pien de Ruig, communicatiebestuurslid van Voedselbanken Nederland uit. “Toen stelden ze dit bedrag ter beschikking. Het bedrag is niet gebaseerd op een concrete budgetvraag van ons. Maar we waren er al lang blij mee.”

Miljoen blikken erwtensoep

Voedselbanken Nederland zegt het bedrag te zien als vangnet, dus alleen te gebruiken als het nodig is. De Ruig: “Het is een noodoplossing in een extreme situatie zoals deze pandemie.” Vaak lijken tekorten bij voedselbanken zichzelf op te lossen. Deze week beklaagde de Friese tak zich bijvoorbeeld over te weinig voedsel. Enkele dagen later was dat probleem van de baan door nieuwe donaties.

Als het aan de voedselbanken ligt, wordt het bedrag als het nodig is uitgekeerd in de vorm van voedsel. “Ons ideale scenario is: wij hebben volgende week een miljoen blikken erwtensoep nodig en dat die dan geleverd worden”, zegt De Ruig. Als de overheid voedsel gaat inkopen, hoe valt dat dan te rijmen met de missie van voedselbanken om voedselverspilling tegen te gaan? De Ruig: “Als we een tekort krijgen, omdat we het niet uit de markt kunnen halen, is dit een oplossing.” Wanneer dat het geval is, welke voorwaarden eraan verbonden zijn, weet Voedselbanken Nederland nog niet. “Daar worden nog gesprekken over gevoerd, maar we gaan natuurlijk niet achterover leunen met dit geld achter de hand. Het geld is bedoeld als noodoplossing.”

Het ministerie laat weten nog in gesprek te zijn met de voedselbanken over hoe het geld precies wordt besteed. De miljoenen worden mits nodig ingezet om te voorkomen dat onvoldoende voedsel beschikbaar is. Bijvoorbeeld door het verwerken van vers voedsel tot lang houdbaar voedsel voor voedselbanken.

Binnen bijstand

Voedselbanken kregen niet eerder subsidie van deze omvang. Hoogleraar sociale zekerheid Gijsbert Vonk fronst zijn wenkbrauwen bij het idee dat de overheid de komende jaren geld vrij zou maken in de vorm van voedselhulp. “Dit lijkt op een structurele manier van steun aan voedselbanken, dat moet je niet willen als overheid”, vindt hij. “Je kunt het wel ondersteunen als dienst voor mensen die het nodig hebben. Als het maar niet gaat lijken op een alternatieve vorm van overheidsbeleid.” Daar ligt volgens Vonk een gevoelige grens, die je over gaat als een overheid voedsel gaat inkopen. “Regel het liever via een systeem binnen de bijstand.”

Het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid zegt dat het ‘tijdelijke noodgeld’ wordt besteed wanneer er sprake is van voedselschaarste bij de voedselbanken. “Belangrijk daarbij is dat het geld zoveel mogelijk ten goede komt aan het voorkomen van voedselverspilling”, aldus een woordvoerder. Begin volgend jaar moet er duidelijkheid zijn.

Ministerie: niet gek dat voedselbankmiljoenen nog op plank liggen

Het is niet zo gek dat de miljoenen voor de voedselbanken nog niet zijn besteed, zegt het ministerie van sociale zaken. De eerste zak geld, van 4 miljoen, was in eerste instantie alleen bedoeld voor in geval van nood. Een beroep op die miljoenen bleek “gelukkig” niet nodig. Half november is pas geregeld dat dit geld breder mag worden gebruikt, en is er 8 miljoen extra voor de komende jaren toegezegd.

Het ‘calamiteitenfonds’ wordt pas gebruikt als voedselbanken echt het hoofd niet boven water kunnen houden. En pas als het fonds is uitgeput mochten voedselbanken bij de 4 miljoen van het kabinet. “Dat is gelukkig niet gebeurd in de afgelopen periode”, zegt een woordvoerder van Sociale Zaken.

Het geld dat er later bij is gekomen, kwam na een noodkreet van Voedselbanken Nederland over de verwachte toename in het aantal klanten door de coronacrisis. Ook zijn er zorgen over de toevoer van eten naar de voedselbanken. Supermarkten worden immers steeds beter in het verkopen van voedsel dat bijna over de houdbaarheidsdatum is, bijvoorbeeld tegen een lagere prijs.

Ook dat Voedselbank Nederland geen specifieke bedragen heeft gevraagd, is volgens het ministerie niet meer dan logisch. Niemand weet precies hoe erg de coronacrisis de armste mensen zal raken, maar dat de crisis voor een toename van armoede zorgt, wordt wel “breed erkend”. (ANP)

Lees ook

Voedselbanken hebben miljoenen nodig door coronacrisis

Dit voorjaar lieten voedselbanken weten te verkeren in een crisis door de corona-uitbraak, terwijl het aantal aanmeldingen stijgt. Ze zouden tien miljoen euro nodig hebben om hun 90.000 klanten per week eten te kunnen blijven geven, en zijn een inzamelingsactie gestart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden