Eis: 27 jaar cel

Vluchteling Ahmed al K. bouwde hier een leven op, en wordt nu berecht voor een executie in Syrië

null Beeld Suzan Hijink
Beeld Suzan Hijink

In 2012 werd aan de Eufraat een Syrische militair geëxecuteerd. Ahmed el K. wordt hiervoor nu in Nederland berecht, vrijdag kreeg hij zijn strafeis. Het verhaal van een unieke rechtszaak.

Een man loopt met gebogen hoofd in de richting van een rivier. Zijn armen zijn achter zijn rug gebonden, er zijn rode striemen op te zien. “Met Gods hulp voltrok zich de gevangenneming van luitenant-kolonel Qussai Mahmoud Al Ali van de zeventiende Divisie”, zegt een stem. “Hij was burgers aan het bombarderen.”

Even later zien we de man in het water van de Eufraat staan. Hij heeft aangeboden te betalen voor zijn vrijlating, 15 miljoen Syrische pond. Maar een tweede stem zegt: “Vijftien miljoen is mij geen cent waard, geen druppel van het bloed van de kinderen die gedood zijn in Deir ez Zor, of in Homs, of in al-Hula, of in welke plaats dan ook.”

“Ik heb niemand vermoord”, zegt de militair twee keer. En dan begint het schieten. Na zeven kogels ligt zijn lichaam levenloos in het water, zijn hoofd in de modder. Er wordt doorgeschoten, de kogels ketsen in het water. Dan komt de loop van een kalasjnikov in beeld, die kogels afvuurt op het hoofd van de militair. De modder spat omhoog en het bloed kleurt de rivier rood.

Oorlogsmisdrijf

De schokkende beelden worden vertoond in de beveiligde rechtszaal in Rotterdam. Daar staat de 49-jarige Syriër Ahmed al K. terecht op verdenking van deelname aan de executie op 12 juli 2012, een oorlogsmisdrijf. De tweede stem in de video die zojuist is getoond, is zijn stem.

OM eist 27 jaar cel voor executie Syrische militair

Het Openbaar Ministerie heeft vrijdag 27 jaar cel geëist tegen de Ahmed Al K. voor zijn leidende rol bij de executie van een gevangengenomen Syrische militair in juli 2012. Ook is volgens het OM bewezen dat hij een terroristische organisatie heeft geleid. De executie van de militair kwalificeert het OM als een oorlogsmisdrijf.

Doorslaggevend bewijsstuk voor Al K.’s leidende rol bij de executie is een gruwelijke video, die door het Duitse OM is gevonden. “Hij moest zijn dood tegemoet lopen”, aldus de officier van justitie. Wraak op een militair uit het leger van de Syrische president Bashar al-Assad is volgens het OM het motief geweest.

Al K. wordt ook beschuldigd van deelname aan een terroristische organisatie. Hij zou gestreden hebben voor Jabhat al-Nusra, de Syrische tak van al-Qaida. Onder het principe van universele jurisdictie (zie kader) kunnen oorlogsmisdadigers worden vervolgd voor daden die zij elders hebben begaan. De zaak tegen Al K. is uniek, voor het eerst wordt een buitenlander in Nederland vervolgd voor het persoonlijk uitvoeren van een executie.

De Syriër kwam in 2014 naar Nederland. Een jaar later werd hij herenigd met zijn familie. Met zijn vrouw en zeven kinderen bouwde hij een leven op in het Zeeuwse dorp Kapelle. Daar deed hij vrijwilligerswerk, onder andere als buschauffeur, en hij voetbalde bij de lokale voetbalclub, FC Kapelle.

Hij was ingeburgerd en stond op het punt zijn rijbewijs als vrachtwagenchauffeur te halen toen hij in het voorjaar van 2019 werd opgepakt. Inmiddels zit hij al bijna twee jaar vast op de zwaarbewaakte Terroristenafdeling in Vught.

Dossier van 8.000 pagina's

Twee dagen lang staat hij de rechtbank te woord over de omvangrijke zaak die tegen hem is opgebouwd, een dossier van 8.000 pagina’s. Het is het resultaat van een grootscheeps onderzoek. De zaak kwam aan het rollen nadat de Duitse politie de broer van Al K. had gearresteerd en de collega’s in Nederland tipte.

De politie zette onder andere telefoontaps en een informant in. Ook werden tientallen getuigen gehoord in onder meer Turkije, Duitsland en Zwitserland. En voor het eerst heeft het OM een getuige in Syrië zelf gehoord, via WhatsApp. Alles om erachter te komen wat de rol van Ahmed al K. was op die bewuste dag in 2012, toen de gewonde luitenant-kolonel van het Syrische leger werd doodgeschoten aan de oever van de Eufraat.

Door middel van stemherkenning op basis van de telefoontaps is inmiddels duidelijk geworden dat Al K. de man is die zegt dat het geld dat de luitenant-kolonel bood niets waard was. Maar nam hij ook deel aan de executie? Er worden kaarten getoond van het gebied rond de kronkelende Eufraat in Oost-Syrië, vlak bij de grens met Irak, waar de executie plaatsvond. Maar Al K. vertelt steeds een ander verhaal over de gebeurtenissen op 12 juli 2012.

Tegen een politie-informant heeft hij toegegeven dat hij bij de executie aanwezig was, maar hij zou zelf niet hebben geschoten op de luitenant-kolonel. “Ik heb een schoon geweten”, aldus zijn verklaring.

Beruchte gevangenis

Voor de rechtbank vertelt Al K. dat hij de luitenant-kolonel had willen ruilen voor zijn twee broers, die beiden vastzaten in de beruchte Sadnaya-gevangenis. Volgens zijn advocaat wist Al K. dat ze daar gemarteld zouden worden. Daarom had hij geprobeerd een andere commandant over te halen de luitenant-kolonel te ruilen. Maar die weigerde.

Om te voorkomen dat zijn loyaliteit in twijfel zou worden getrokken, deed Al K. vervolgens toch wel zelf mee met de executie, verklaart hij. “Ik wilde zijn achterdocht over mij wegnemen, dat is het enige.” Al K. zegt slechts drie kogels te hebben afgevuurd, en expres mis te hebben geschoten.

Op de tweede video, die de rechtbank ook laat afspelen, zien we dezelfde executie, maar nu stappen we eerder in het verhaal. De luitenant-kolonel wordt close-up gefilmd in een auto. Zijn oog zit dicht, zijn gezicht zit onder het bloed. Er zitten zeven andere mannen in de auto, die hem uitschelden. Hij stapt uit en loopt naar de rivier, terwijl meerdere jongens hem filmen met hun mobiel. Het duurt tergend lang, omdat je al weet hoe het gaat eindigen, met dat levenloze lichaam in de rivier.

Al K. komt in beeld. Hij draagt een smetteloos wit gewaad en ziet er ontspannen uit. Zijn linkerarm zit in een blauwe mitella, in zijn rechterhand heeft hij een revolver. Daarmee gebaart hij waar de luitenant-kolonel moet gaan staan. Al K. leidt de ondervraging en hij lost het eerste schot. Hij maakt niet de indruk bang te zijn, eerder leidinggevend, zegt ook de politie.

Zesentwintig kogels

De claim van Al K. dat hij expres naast de luitenant schoot, is onderzocht door het Nederlands Forensisch Instituut: in totaal zijn 26 kogels afgevuurd, uit twee kalasjnikovs en een revolver. Niet drie, maar zes kogels komen uit de revolver, en hoewel de eerste kogels inderdaad missen, raakt de vijfde het lichaam wel degelijk, ook al is de militair op dat moment misschien al dood.

Ahmed al K. kijkt naar zijn papieren, in plaats van naar de schermen waarop de beelden te zien zijn. Van zijn statige postuur is weinig over. Zijn baardje is verdwenen, zijn kortgenipte haar is grijzer geworden. Hij draagt een witte polo en een blauwe trainingsbroek met een witte streep.

De tweede video laat niet alleen Al K.’s rol zien, de beelden halen ook de verklaring onderuit van zijn belangrijkste getuige, die daadwerkelijk bij de executie was. Deze getuige bevestigde in een verklaring het verhaal van Al K. over zijn pogingen de luitenant te ruilen voor zijn broer. Maar de getuige zei ook dat Al K. niet geschoten heeft en enkel een walkie talkie had.

De verklaring werd afgelegd voordat de tweede video boven water is gekomen, waarop duidelijk te zien is dat Al K. wel degelijk een revolver afvuurt. Ook blijkt dat Al K. zelf een rol heeft gespeeld in het verkrijgen van de ontlastende getuigenverklaring. Justitie tapte zijn telefoongesprekken vanuit de gevangenis af en hoorde hoe hij zijn vrouw vroeg via de kinderen de getuige in te lichten en om een advocaat te zoeken. “Hij moet verklaren of ik ermee te maken had of niet. Hij moet verklaren wat er is gebeurd. Hij moet verklaren of ik heb deelgenomen, of ik bevel heb gegeven en of ik gewapend was. Hij weet dat allemaal”, aldus de afgetapte gesprekken.

Allemaal leugenaars

De officier van justitie beschuldigt Al K. van het onder druk zetten van getuigen: enkelen hebben zich willen terugtrekken. Een van de getuigen verklaart alleen anoniem. Al K. zelf zet iedereen die over hem heeft verklaard weg als leugenaar. Die automonteur ken ik niet. Die kapper die zegt dat hij me geknipt heeft; onmogelijk, er kwam altijd een kapper aan huis.

Maar het beeld dat naar voren komt uit het dossier is dat van een invloedrijke commandant van de Ghuraba’a Muhasan, een militie die hij opzette na meer dan twintig jaar dienst in het leger van Bashar al-Assad.

In 2012 deserteerde hij, als een van de eersten in de provincie. De aanleiding daarvoor was het gedrag van de soldaten die zijn dorp Muhasan binnenvielen. “Bloed, vrouwen en meisjes verkrachten, geld afpakken, alles mocht. Ze gingen naar binnen, de mannen moesten op de grond gaan liggen, ze namen alle bezittingen van waarde op klaarlichte dag mee en staken de inboedel in brand… het was een bloedbad in Deir Ez-Zor,” zo verklaart hij nu zijn beslissing om in augustus 2011 niet terug te keren van verlof en onder te duiken.

Universele jurisdictie

Sinds 2003 is het mogelijk misdaden tegen de mensheid die in het buitenland begaan zijn te vervolgen onder het principe van ‘universele rechtsmacht’. Onder dat beginsel kunnen mensen die verdacht worden van internationale misdrijven zoals genocide en oorlogsmisdaden in Nederland worden berecht indien de verdachte zich hier bevindt. Eerder stonden op deze manier oorlogsmisdadigers terecht uit 11 landen, waaronder Ethiopië, Rwanda en Afghanistan.

Ahmed al K. is ook niet de eerste Syriër die onder dit principe wordt berecht, inmiddels is een handvol andere zaken afgerond. Zo kreeg een Syriër eerder dit jaar zes jaar cel voor een oorlogsmisdrijf en deelname aan een terroristische organisatie. Een IS-aanhanger ging 7 jaar de cel in voor deelname aan een terroristische organisatie en poseren met een gekruisigd lijk. Wel is het voor het eerst dat een Syriër voor een executie wordt vervolgd.

Wat hij in de maanden daarna deed, voordat hij in oktober 2013 vertrok naar Turkije en uiteindelijk Nederland, is wat de rechtbank probeert uit te zoeken. Wat was de rol van de Ghuraba’a Muhasan, de groep waar Al K. bij hoort?

Het beeld stijgt op van een soort politie-eenheid, die gelieerd was aan het Vrije Syrische Leger en waarvan later in elk geval een deel zich aansloot bij Jabhat al-Nusra. In een promotiefilmpje van het bataljon uit oktober 2013 staan beelden van de verdachte, zijn broer, zwaar militair geschut en ook de zwart met witte vlaggen van Jabhat al-Nusra.

Was de strijdgroep vernoemd naar een een jihadistisch gedicht over Osama bin Ladens periode in de Afghaanse bergen, zoals opgetekend door een journalist van The Guardian, tegen wie de verdachte onder zijn strijdersnaam, Abu Khader, pochte over zijn alliantie met de jihadisten? In dat artikel, uit 2012, vertelt Al K. dat hij is overgelopen vanwege het gebrek aan organisatie bij het Vrije Syrische Leger. Na een bomaanslag op de lokale tapijtfabriek, die dienst deed als legerbasis, waren de regeringssoldaten vertrokken. Al K. vertelt de journalist dat hij na die aanslag zijn baard heeft laten groeien en loyaliteit heeft gezworen aan Jabhat al-Nusra. Hij spreekt lovend over het militaire succes van de tactieken van Al Qaida.

Nu, in de rechtbank, neemt Al K. afstand van het artikel. Hij zegt dat de journalist het verhaal heeft aangedikt. “Ik had nooit gedacht dat het op die manier zou escaleren en dat ik in een rechtbank in Nederland zou eindigen”, zegt hij.

Camouflagejasje

In die rechtbank zijn er veel vragen over wat zijn rol precies was. Was Al K., zoals veel getuigen verklaren, een leidinggevende? Of was hij, zoals hij zelf zegt, simpelweg de eerste die deserteerde en hadden de mannen om hem heen na hun desertie schoon genoeg van autoriteit? Nadat een Mig-vliegtuig is neergehaald in Muhasan, in november 2012, wordt een video gemaakt. Drie mannen staan prominent in beeld, een daarvan is Ahmed al K. in een groen camouflagejasje. Hij houdt een kalasjnikov in de lucht. “Bent u de leider van Ghuraba’a Muhasan? U staat daar toch omdat u leider bent, niet een willekeurige pannenkoek?” vraagt de voorzitter van de rechtbank. “Ik ben naar voren geschoven omdat ik een camouflagejasje aan had,” zegt de verdachte.

Een deel van het bewijsmateriaal werd geleverd door socialemedia-accounts van zijn inmiddels 21-jarige zoon Khader. Hij was degene die de promotievideo van het bataljon online zette, en op Twitter meerdere malen refereerde aan zijn vader als ‘commandant.’ Ook deelde hij het artikel uit The Guardian. Als de officier van justitie dit aankaart, port boven in de galerij de vrouw van Al K. de desbetreffende zoon, die naast haar zit. Hij tuurt naar zijn handen.

Gedurende de twee zittingsdagen is Al K. zeer spraakzaam, hoewel hij sommige cruciale details zegt te zijn vergeten. Als de officier van justitie hem naar de uitlatingen van zijn zoon vraagt, is hij voor het eerst terughoudend met antwoorden.

Vrijdag hoorde Al K. de strafeis. Als hij veroordeeld wordt, zal ook zijn verblijfsvergunning worden ingetrokken. Hij lijkt geen spijt te hebben. “Het was te verwachten als je optreedt tegen een dictatoriaal regime; dat je wordt gedood, of gevangen genomen. Het was te verwachten dat dit het lot is.”

NB: In een eerdere versie van dit artikel stond vermeld dat ‘er niet eerder een buitenlander in Nederland is vervolgd voor executie’. Dit is niet helemaal correct; in 2017 verscheen in Nederland een Ethiopiër voor de rechter vanwege de opdracht tot executie. Dit is aangevuld in het artikel.

Lees ook:

VS bombarderen pro-Iraanse milities in Irak en Syrië

Het Amerikaanse leger heeft zondag luchtaanvallen uitgevoerd op pro-Iraanse milities in Irak en Syrië. Daarbij zijn zeker vijf doden gevallen, aldus het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden