AnalyseVerdrinkingsgevaar

Vier manieren om met de gevaren van de meedogenloze zee om te gaan

Hulpdiensten op het strand van Zandvoort op 8 augustus.Beeld ANP

In mei werd opstuwend zeeschuim vijf kitesurfers fataal. Vorige week verdronk een man door een mui, nadat hij drie kinderen in nood had willen helpen. Afgelopen weekend kwamen opnieuw vier mensen aan de Nederlandse kust om het leven. Wat kunnen we doen om gevaren van de meedogenloze zee tegen te gaan? Vier opties.

1. Strandwachten

Beeld Louman & Friso

Het is zeker niet de enige branche in Nederland die structureel gebukt gaat onder een tekort aan personeel. Alleen zijn het bij de reddingsbrigade geen werknemers aan wie behoefte is, maar vrijwilligers, die zeker 95 procent van het personeelsbestand vormen. Geld voor betaalde lifeguards is er nauwelijks, zegt woordvoerder Marc van der Jagt van de reddingsbrigade.

Het lukte maar ternauwernood om de kustwacht deze zomer van voldoende bezetting te voorzien. En toen brak het virus uit, en kwam er een hittegolf achteraan. “Vakantiegangers die thuis blijven zoeken een alternatief aan de kust”, merkt van der Jagt op. “Het wordt steeds drukker, en daarom komen we toch nog strandwachten tekort. We zien veel buitenlanders, vooral Duitsers, en ook meer mensen met een migratieachtergrond. De zwemcultuur is bij hen minder aanwezig, waardoor we nog vaker te hulp moeten schieten.”

Ruim een maand geleden nam de Tweede Kamer een motie aan van Michiel van Nispen (SP) en Rudmer Heerema (VVD) om te onderzoeken welke middelen de reddingsbrigade nu nodig heeft.

2. Handhaving en regelgeving

Beeld Louman & Friso

Ondanks het wapperen van de rode vlag bij sommige kustgebieden, doken de afgelopen dagen toch nog grote mensenmassa’s het zeewater in. De kustwacht redde honderden zwemmers in nood uit de stroming. Als de rode vlag wordt gehesen, is dat niet meer dan een advies van de brigade, die strandgangers samen met politieagenten verzoekt uit het water te blijven. Helpt het als eigenwijze zwemmers beboet mogen worden?

Van der Jagt: “Dat is dan aan de politie, niet aan ons. Het zou in elk geval fijn zijn als ze mogen handhaven. Afgelopen weekend was het soms zo druk op het strand, dat we geen ruimte meer hadden voor onze patrouillewagens, waarmee we over het strand rijden om mensen te waarschuwen niet de zee in te gaan. Het was simpelweg te druk, dan helpt het als de politie mag ingrijpen.” 

De politie ontruimde zaterdagavond wel het veel te volle strand van Bloemendaal, maar dat was dan weer op basis van de coronamaatregelen.

3. Klimaatverandering

Beeld Louman & Friso

Eigenlijk is het een doodnormale zomer, wat de zee betreft dan. Ja, er zijn muien in de Noordzee. En ja, er is sprake van aflandige wind. Maar dat is nu niet meer dan anders. Elke zomer kampt de Nederlandse kust ergens wel met muien, en een ongunstige windrichting. De stromingen zijn niet veel sterker dan gebruikelijk. Kortom: dat er deze zomer bovengemiddeld veel ongevallen zijn, ligt waarschijnlijk niet aan een meedogenlozer wordende zee, stelt onderzoeker Roderik Hoekstra van het Kennisinstituut Deltares in Delft.

“Het is wel zo dat de omstandigheden om te gaan zwemmen uitgerekend nu het extreem druk is, ongunstig zijn”, zegt Hoekstra, die onderzoek doet naar kustprocessen, zoals golven en stromingen. Een muistroming ontstaat meestal tussen ondiep gelegen zandbanken, en krijgt vorm door golven, getij en wind over zee. Rijkswaterstaat spuit eens per jaar zand bij om kustgebieden waar nodig te beschermen tegen de zee: de zogeheten zandsuppleties.

Het is niet zo dat door bijvoorbeeld klimaatverandering de komende jaren extra maatregelen noodzakelijk zijn om gevaren van de zee tegen te gaan, zegt Hoekstra. “Gevaarlijk zijn denk ik vooral de extreem warme zomerdagen, waardoor het alleen maar verleidelijker wordt naar de kust te gaan. Het is belangrijk om te werken aan goede communicatiemethoden, waarmee we mensen nog beter kunnen waarschuwen voor de gevaarlijke stromingen.”

4. Muienradar

Beeld Louman & Friso

Een voorbeeld van die communicatie is de muienradar: een buienradar, maar dan voor muien, waarmee mensen gewaarschuwd kunnen worden. Deltares onderzocht in 2013 de werking ervan als hulpmiddel voor de reddingsbrigade. Het experiment slaagde, de brigade had er groot profijt van, maar het kreeg geen vervolg, mede vanwege een gebrek aan financiering. Een muienradar kost al gauw tienduizenden euro’s per kustgebied, vooral vanwege de prijzige drones en radars die in de zee worden gedropt.

Bovendien is het de vraag wat een muienradar uiteindelijk toevoegt, stelt Hoekstra. “Reddingsbrigades hebben zelf ook veel verstand van de zee en kunnen vaak goed bepalen waar en wanneer een mui ontstaat. Daarom hijsen ze ook de rode vlag als dat nodig is. Een muienradar kan natuurlijk helpen bij onbewaakte kustgebieden en heeft een grootschalig bereik, maar werkt alleen als mensen er verantwoord mee omgaan. Ook nu is het ontzettend druk aan de kust, terwijl duidelijk is dat de zee momenteel erg gevaarlijk is.”

Lees ook:

Zelfs een ondiep geultje kan al een gevaarlijke stroming in zee veroorzaken

Vanaf woensdag wordt het stralend strandweer. Bij de reddingsbrigade in Katwijk weten ze dat ze het dan druk krijgen. ‘Een geultje van niks kan al een dodelijke stroming veroorzaken.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden