Coronamaatregelen

Vier argumenten van ouderenpsychologen om nooit meer een bezoekstop in verpleeghuizen in te voeren

Een bewoner van een verpleeghuis krijgt bezoek van zijn vrouw.Beeld ANP

Het is inmiddels een breed gedeeld sentiment in de verpleeghuiszorg, zeggen twee prominente ouderenpsychologen: nooit meer een bezoekstop. Vier redenen waarom het een volgende keer anders moet.

De afgelopen weken zaten psychologen Marja Vink en Maritza Allewijn úren en úren in calls, om samen met collega’s ervaringen over het bezoekverbod te delen. Beiden werken al meer dan dertig jaar in de verpleeghuiszorg. Vink is daarnaast hoofdopleider van de Profielopleiding Ouderenpsychologie, en Allewijn directeur van de PgD, een samenwerkingsverband van ruim zeshonderd ouderenpsychologen.

1. Gebrek aan nabijheid maakt ouderen ziek

Vink: “Om de gevolgen samen te vatten: verpleeghuisbewoners werden passiever, angstiger, somberder. Vooral bij mensen met niet al te grote cognitieve problemen zagen we een toename van angst en somberheid. Bij mensen met vergevorderde dementie vertaalde dat zich in gedragsproblematiek: onrust, soms agressie”.

Allewijn: “Er is ook meer antipsychotica voorgeschreven, om de onrust bij bewoners tegen te gaan”. Vink: “We zagen wat we uit onderzoek al wisten: sociale isolatie is slecht voor de gezondheid van mensen”. Hoewel voor een kleine groep opging dat ze juist rustiger werden van de vermindering aan prikkels, nuanceert Allewijn.

Ook opvallend: sommige ouderen gingen slechter eten en drinken, zegt Vink. “Dat kan een gevolg zijn van mentale klachten. Omdat ouderen brozer zijn, en een wankel evenwicht hebben, zie je dat mentale en fysieke klachten nauwer met elkaar verweven zijn.”

2. Het lijden van dierbaren moet niet onderschat worden

Vink moet nog vaak denken aan de man die zo’n enorme drempel over moest om toe te geven dat het niet meer ging - het verzorgen van zijn dementerende vrouw thuis. Hij koos een verpleeghuis dichtbij, zodat hij vaak langs kon gaan. Maar toen het moment daar was, liet hij zijn vrouw achter in de hal en kon haar vervolgens maanden niet zien.

De gevolgen van de machteloosheid die de dierbaren gevoeld hebben, moet niet onderschat worden, zeggen beide psychologen. Volgens Allewijn is het niet uit te sluiten dat ook zij psychische klachten hebben ontwikkeld door de bezoekstop. “Je naaste naar het verpleeghuis laten gaan, zorgt vaak al voor schuldgevoel. Dat is een moeilijk proces: je blijft je verantwoordelijk voelen. Als je drie maanden niets kunt met de verantwoordelijkheid en liefde die je voelt voor een dierbare, zorgt dat voor nog meer schuldgevoel en machteloosheid. Dat zijn gronden voor het ontwikkelen van depressieve gevoelens.”

3. Het bezoekverbod is gebaseerd op een schijntegenstelling

Het bezoekverbod was een offer dat naasten moesten brengen om verpleeghuisbewoners te beschermen. In de communicatie hierover, zeggen beide psychologen, kwam steeds een schijntegenstelling terug: je kiest óf voor veiligheid, of voor kwaliteit van leven. “Maar het is niet óf veilig of fijn”, zegt Allewijn. Vink: “Bezoek of niet, verpleeghuizen blijven altijd in open verbinding met de samenleving staan doordat bewoners continue zorg en nabijheid nodig hebben van medewerkers die elkaar afwisselen en buiten het verpleeghuis in contact komen met anderen. Het virus houdt geen rekening met iemands functie. Het is een illusie om te zeggen: we houden één partij buiten, dus is het veilig.”  

4. Het bezoekverbod verhindert maatwerk

Dat brengt de ouderenpsychologen bij hun voornaamste punt: een bezoekstop haalt ‘het handelsmerk van de verpleeghuizen’: maatwerk, onderuit. Want, zeggen ze, in de verpleeghuiszorg worden voortdurend de kwaliteit van leven en gezondheidsrisico’s afgewogen. Maar ineens gold voor iedereen hetzelfde: geen bezoek. 

Dat is volgens Vink kwalijk: “Dierbaren en mantelzorgers werden daardoor geschaard onder de grote groep bezoekers. Klinkt heel vrijblijvend – als ik naar het museum ga ben ik ook een bezoeker - terwijl het hier gaat om mensen die het leven de moeite waard maken voor iemand. Het contact met dierbaren is een basisbehoefte”.

Allewijn: “In België kijken ze naar de sociale bubbel van een oudere: soms is contact met medebewoners het allerbelangrijkst voor het mentale welbevinden van een verpleeghuisbewoner, soms is het contact met familie en naasten, of de verzorging. Als je daar in een volgende golf of pandemie beter naar kijkt en beperkende maatregelen op aanpast, kun je psychisch lijden voorkomen.”

Lees ook:  

Hoe pakt Nederland de volgende pandemie aan?

Een totale verrassing blijft Nederland bespaard, mocht een infectieziekte Nederland in 2021 raken. Er is de afgelopen maanden een belangrijke les geleerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden