Opsporingstechnieken

Via Telegram kan de politie rellen voorspellen – maar dat wordt steeds ingewikkelder

Vernielingen aan een bushokje na rellen in het centrum. Groepjes mensen pleegden vernielingen en staken zwaar vuurwerk af na oproepen via sociale media om geweld te plegen en te vechten voor vrijheid.  Beeld ANP
Vernielingen aan een bushokje na rellen in het centrum. Groepjes mensen pleegden vernielingen en staken zwaar vuurwerk af na oproepen via sociale media om geweld te plegen en te vechten voor vrijheid.Beeld ANP

De politie gebruikt chatgroepen op berichtendienst Telegram om coronarellen te voorspellen en te de-escaleren. Maar het digitale kat-en-muisspel tussen handhaving en relschoppers wordt steeds ingewikkelder.

Rufus Kain

Arnout de Vries had een onverwacht druk weekend. Relschoppers uit meerdere Telegram-groepen waren van plan naar zijn thuisstad Groningen te komen. Hij meldde wat hij tegenkwam bij de politie. Dat deed hij als bezorgde burger, maar het is dankzij zijn werk als politie-adviseur bij onderzoeksorganisatie TNO dat hij precies wist waar te zoeken.

Geen enkel onlineplatform speelt volgens hem een grotere rol bij de coronarellen dan Telegram. Deze berichtendienst – opgericht door Russische broers en gevestigd in Dubai – lijkt op WhatsApp, maar is volledig anoniem en biedt ruimte aan onbeperkt grote groepen. “In die groepen komt van alles samen, van hackers en grote drugsdealers, tot jonge gastjes die gewoon wat willen rellen.”

De Rotterdamse rel tegen het 2G-beleid van afgelopen vrijdag, werd donderdagmiddag al aangekondigd in Telegram-chatgroepen met duizenden leden. Zaterdag volgden oproepen om te rellen in uiteenlopende steden. Voor sommige steden werden verschillende locaties genoemd – zoals het Museumplein en het Mercatorplein in Amsterdam – waardoor het op geen van die plekken heel druk werd.

Voorkomen en voorspellen

“Ga er maar vanuit dat een paar van die berichten niet van relschoppers waren”, zegt De Vries. “Politieagenten zitten zelf in die groepen onder aliassen, en zorgen voor ruis.” Als iemand roept ‘kom vanavond naar Amsterdam’, kunnen agenten reageren ‘we gaan toch mórgen?’.

Rellen in Den Haag, afgelopen zaterdagavond. Beeld AFP
Rellen in Den Haag, afgelopen zaterdagavond.Beeld AFP

Agenten gebruiken Telegram ook om te voorspellen waar ze naartoe moeten. “In Rotterdam kwamen afgelopen weekend grotere groepen samen dan verwacht. Maar daarna hadden veel regio’s een grote politieaanwezigheid in de binnenstad. Dat kost capaciteit en belastingcenten, maar werkt wel de-escalerend.

“Op Telegram zag je dat jonge gasten overdag gingen scouten om hun kansen in te schatten. En uiteindelijk wil niemand gepakt worden. Natuurlijk wachten ze nu op een moment waarop ze de politie wél weer kunnen verrassen. Het blijft een kat-en-muisspel.”

Steeds ingewikkelder

Dat spel wordt steeds ingewikkelder. “Rellen voorspellen met sociale media was veel makkelijker in de tijd van Project X Haren in 2012. Toen zaten mensen in kleine groepen met bijnamen die ze op zowel Twitter als Facebook gebruikten. Tegenwoordig weten zij dat de politie op het internet kijkt.”

Sommige Telegram-groepen steken als een ijsschots boven het water uit – die noemen zichzelf bijvoorbeeld ‘Rellen Rotterdam’. Maar hoeveel daaronder zit, weet je niet. “Er wordt veel codetaal gebruikt. Zo was ‘koffiedrinken’ begin dit jaar code voor avondklokrellen. In één geval de-escaleerde de politie zo’n rel door te verschijnen met koffiekannen.”

Tegelijk vervagen de scheidslijnen tussen gevaarlijke groepen. “De politie wil weten hoeveel mensen er komen, wat ze van plan zijn, maar ook wie het zijn. Vroeger wist je: dit zijn voetbalhooligans, dat zijn motorbendes. Maar op Telegram loopt alles door elkaar. Als je niet weet wie er bij protesten zijn, is het heel moeilijk risico’s te duiden.”

Thuisblijvende opstoker ook gestraft

Wel is er duidelijk een pikorde. Veel relschoppers zijn jongeren die zich willen bewijzen met filmpjes waarop ze bijvoorbeeld iets naar de politie gooien. “Niks is populairder dan foto’s van je blauwe plekken delen na afloop. Maar de groepen erachter zijn geavanceerder. Die stoken de relschoppers op maar komen niet zelf.”

De politie probeert te analyseren wie het vuur hebben aangewakkerd. “Vroeger werden de mensen die alleen berichtjes plaatsten nooit gepakt. Maar de avondklokrellen waren een omslagpunt. Een aantal thuisblijvers kregen flinke straffen. Je gaat niet meer vrijuit door te zeggen dat het een grap was.”

Tenminste, als je wordt gepakt. “Opsporen is moeilijk omdat Telegram niet meewerkt. Ze hebben beterschap beloofd – het is niet goed voor hun imago als ze uitsluitend bekendstaan als broedplaats voor criminelen, terroristen en hackers. Maar tot nu toe zijn het ook een beetje beloftes voor de bühne.”

Lees ook:

De Rotterdamse relschoppers vonden elkaar via Telegram

De coronarellen in Rotterdam werden van tevoren aangekondigd op Telegram. Video’s van Dockers United, een van de actiegroepen die waarschijnlijk aanwezig was, gingen op die berichtendienst al een week rond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden