Onderzoek

Vertrouwen in de lokale overheid het sterkst gedaald aan de randen van Nederland

Gereformeerde kerk in Marsum, bij Delfzijl. In de regio Delfzijl is het vertrouwen in de lokale overheid de afgelopen jaren het meest gedaald.  Beeld Hollandse Hoogte / Reyer Boxem
Gereformeerde kerk in Marsum, bij Delfzijl. In de regio Delfzijl is het vertrouwen in de lokale overheid de afgelopen jaren het meest gedaald.Beeld Hollandse Hoogte / Reyer Boxem

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen is het vertrouwen van burgers in hun lokale overheid laag. De regionale verschillen zijn echter groot, blijkt uit een analyse van Kieskompas.

Judith Harmsen

Burgers verliezen in rap tempo het vertrouwen in hun lokale overheid. Bijna 40 procent van de Nederlanders zegt weinig tot zeer weinig vertrouwen te hebben in hun gemeente. Het vertrouwen is de afgelopen jaren het snelst gedaald in plattelandsgebieden.

Dat blijkt uit een analyse van Kieskompas in opdracht van Trouw. Dat het algehele vertrouwen in de overheid gedurende de coronapandemie is afgenomen was al langer bekend. Met de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart voor de deur blijkt ook het vertrouwen in de lokale overheid de afgelopen twee jaar flink te zijn gedaald. Al geldt over het algemeen wel dat mensen méér vertrouwen hebben in het gemeentebestuur, dan in de landelijke overheid.

Toch zei in juni 2020 al een kleine dertig procent weinig tot zeer weinig vertrouwen te hebben in de lokale overheid. In het najaar van 2021 was die groep met nog eens ongeveer tien procentpunt gegroeid.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Zeeuws-Vlaanderen

Het contrast tussen Zeeuws-Vlaanderen en de rest van Zeeland springt op deze kaart direct in het oog. In Zeeuws-Vlaanderen lijken mensen meer vertrouwen te hebben in de lokale overheid dan in de rest van de provincie. Kieskompas merkt hierbij echter op dat de onderzoeksgroep in Zeeuws-Vlaanderen klein is. Mogelijk vertekent dat het beeld.

Regionale verschillen

In sommige regio’s ging de daling in vertrouwen nog veel sneller. Zo nam het percentage mensen met weinig of heel weinig vertrouwen in de lokale overheid in Delfzijl en omgeving de afgelopen twee jaar met 40 procentpunt toe, tot bijna 70 procent. Het ligt voor de hand dat daarbij de aardbevingsproblematiek een rol speelt. Ook in onder meer Oost-Groningen en de Achterhoek verloren bovengemiddeld veel mensen gedurende de pandemie hun vertrouwen in de gemeente.

In stedelijke gebieden hebben mensen over het algemeen iets meer vertrouwen in de lokale overheid dan in plattelandsgebieden, blijkt uit de analyse. Opvallend, vindt politicoloog André Krouwel, oprichter van Kieskompas: vaak wordt verondersteld dat in kleinere gemeenschappen méér vertrouwen is, omdat de afstand tot vertegenwoordigers en bestuurders kleiner is.

Klik op de afbeelding om in te zoomen. Beeld Bart Friso
Klik op de afbeelding om in te zoomen.Beeld Bart Friso

Maar juist vanwege die kleine afstand zijn mensen in kleine gemeenschappen misschien minder geneigd om te vertrouwen op formele instituties, verklaart Krouwel de bevinding. “In kleine gemeenschappen vertrouwt men meer op elkaar, op informele kanalen. Als ze iets nodig hebben dan vragen de mensen het aan Karel, niet aan het CDA. Of aan Jacqueline, en niet aan de wethouder.” In stedelijke gebieden zijn mensen meer gewend om te vertrouwen op anonieme, formele instituties.

Daarbij zijn de regionale verschillen voor een groot deel te verklaren door te kijken naar opleidingsniveau, zegt Krouwel. “In stedelijke gebieden wonen over het algemeen meer mensen met een hoge opleiding. En hoger opgeleiden hebben gemiddeld genomen meer vertrouwen in instituties. Automatisch is het vertrouwen in de lokale overheid in de stedelijke gebieden daardoor iets hoger.”

Uitzonderingen op de regel

Er zijn regio’s die zich onttrekken aan de algemene trends. Zo nam in plattelandsgebied zuidwest-Drenthe het vertrouwen in de lokale overheid de afgelopen jaren juist iets toe. Ook in Friesland hebben nog relatief veel mensen vertrouwen in het gemeentebestuur.

De Zaanstreek is juist een uitzondering de andere kant op. Hoewel het vertrouwen over het algemeen in de Randstad minder snel is gedaald dan in de periferie van het land, nam de groep met weinig tot heel weinig vertrouwen in de lokale overheid daar juist met bijna twintig procentpunt toe.

Waarom juist deze plaatsen een uitzondering vormen op de regel, is op basis van deze gegevens alleen niet te zeggen. Duidelijk is in elk geval dat de landelijke trend in vertrouwen voor een groot deel bepaalt hoe inwoners hun lokale bestuur zien. Zoals Krouwel het zegt: “Als het vertrouwen in de landelijke instituties ondermijnd wordt, dan zijn de gemeenten daarvan het slachtoffer. Ongeacht hoe goed ze bestuurd worden. Er zal ongetwijfeld een enorme variatie zijn in de kwaliteit van de bestuurders en wat er de afgelopen jaren allemaal tot stand is gebracht. Maar toch zie je over de hele linie dat het vertrouwen daalt.”

Over het onderzoek

In opdracht van Trouw analyseerde Kieskompas hoe het vertrouwen in de lokale overheid zich gedurende de coronapandemie ontwikkelde. Kieskompas ondervroeg gedurende de coronapandemie een representatieve groep Nederlanders over hun vertrouwen in instituties. Hoewel het vertrouwen in het lokaal bestuur, net als het vertrouwen in de landelijke overheid, aan het begin van de coronacrisis in korte tijd flink steeg, begon het vertrouwen van burgers in beide overheidslagen vanaf de zomer van 2020 terug te lopen.

Waarom mensen ook het vertrouwen in het gemeentebestuur kwijtraakte is op basis van deze gegevens alleen niet te zeggen. Daarom onderzoekt Trouw in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen welke lokale thema’s de kiezers bezighouden. Wat verwachten zij van de lokale politiek?

Lees ook:

Hoe krijgt de gemeente het vertrouwen van de kiezer terug?

Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen is het vertrouwen in de lokale politiek laag. Kunnen gemeenteraadsleden, wethouders en burgemeesters iets doen om dat te verbeteren?

Die ‘Spieker-iek’ moet de helende kracht tussen politiek en burger worden

Eeuwen geleden werden in Drenthe helende bomen al ingezet tegen lokale kwalen.Nu kunnen inwoners van Aa en Hunze hun wensen voor de lokale politiek spijkeren aan een Spieker-iek, een speciaal geprepareerde eik.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden