Asielopvang

Verschraalde opvang moet overlast rond asielzoekerscentra beperken

Asielzoekers op weg naar het opvangcentrum in Ter Apel. Beeld ANP
Asielzoekers op weg naar het opvangcentrum in Ter Apel.Beeld ANP

Door kansarme asielzoekers op te vangen in kale kamers met veel toezicht en zonder zakgeld wil staatssecretaris Eric van der Burg voorkomen dat zij overlast veroorzaken. Vandaag debatteert hij met de Tweede Kamer over de asielopvang.

Johan van Heerde

Het is nog geen opsluiting maar het komt aardig in de buurt. Staatssecretaris Eric van der Burg wil een aparte opvanglocatie openen voor vluchtelingen die heel weinig kans maken op asiel, meldt hij aan de Tweede Kamer. Geen normaal asielzoekerscentrum (azc) maar een ‘procesbeschikbaarheidslocatie’, een duur woord voor een verschraald azc.

In zo’n pbl geldt een sober en streng regime. Men leeft in kale kamers die voldoen aan de minimale eisen en wordt daar dagelijks gecontroleerd. Er geldt een meldplicht en asielzoekers moeten beschikbaar zijn voor hun procedure zodat ze niet de behandeling van hun asielaanvraag kunnen verstoren door bijvoorbeeld op de dag van een gesprek niet te verschijnen. En anders dan in normale azc’s krijgen de vluchtelingen geen zakgeld om boodschappen te doen, maar middelen in natura zoals eten en drinken.

Vooral gericht op veiligelanders

Voornaamste doel van de inrichting van een pbl is om de overlast door asielzoekers met een kansarm asielverzoek te verkleinen, schrijft Van der Burg. Hiermee richt hij zich voornamelijk op zogeheten veiligelanders, vluchtelingen – meestal jonge mannen – uit landen als Marokko, Algerije en Tunesië die hier geen kans maken op een status en misschien wel daardoor veel vaker voorkomen in statistieken over misdrijven, incidenten en overlast. Deze groep heeft namelijk weinig toekomstperspectief en hangt toch rond azc’s. Met deze sobere opvang wil Van der Burg daar een einde aan maken.

Voor notoire overlastgevers ziet Van der Burg nog een mogelijkheid: zij gaan in bewaring. Normaal is vreemdelingenbewaring niet bedoeld als straf en wordt het alleen gebruikt voor vluchtelingen die niet uit zichzelf vertrekken, terwijl uitzetting wel mogelijk is. Van der Burg wil meer inzetten op bewaring, niet alleen voor overlastgevers maar ook voor asielzoekers die zich al eerder in een ander EU-land hebben gemeld en zodoende hier geen asiel meer kunnen claimen.

Recente pilot versoberde opvang

Versoberde opvang is niet nieuw in Nederland. In 2020 en 2021 liep een pilot met deze verschraalde vorm van opvang in azc's bij Budel en Ter Apel. Volgens het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (Coa) heeft die pilot aangetoond dat versoberde opvang werkt. Het versnelt de asielprocedure, overlast wordt beperkt en de komst naar Nederland wordt ontmoedigd.

Toch stopte de pilot omdat geen enkele gemeente er brood in zag om een aparte opvanglocatie voor veiligelanders op grondgebied te huisvesten, omdat die groep wordt geassocieerd met overlast. Staatssecretaris Van der Burg laat nu weten dat hij ‘concreet’ in gesprek is over een potentiële locatie.

Vandaag debatteert hij met de Tweede Kamer over de vastgelopen asielketen. Het zal veel gaan over de problematiek in Ter Apel waar vluchtelingen de afgelopen weken regelmatig op stoelen, in tentjes of op de grond sliepen omdat het aanmeldcentrum van de Immigratie- en Naturalisatiedienst telkens vol liep. Met noodopvanglocaties, momenteel op 44 verschillende plekken, wordt zoveel mogelijk voorkomen dat vluchtelingen geen bed hebben. De Kamer wil dat Van der Burg met een structurele oplossing komt.

Gemeenten hebben er weinig zin in

Een van oorzaken van de beroerde situatie in Ter Apel is het feit dat deze locatie het enige aanmeldcentrum voor asielzoekers is. Zo’n aanmeldcentrum trekt ook veel veiligelanders aan. In Ter Apel zijn ze duidelijk zichtbaar, ze hangen rond het azc en slenteren in en rond het dorp. Het zijn bijna altijd jonge alleenstaande mannen.

Deze ‘kansarme vluchtelingen’ zorgen voor verreweg de meeste incidenten en overlast, blijkt uit onderzoeken van het WODC, het wetenschappelijk instituut van het ministerie van justitie en veiligheid. Daar kampt Ter Apel dus mee, waar ondernemers, bewoners en politici regelmatig hun beklag doen over diefstal, overlast en een gevoel van onveiligheid.

Geen enkele andere gemeente heeft zodoende zin om een tweede ‘Ter Apel’ te worden, synoniem voor een plaats met een aanmeldcentrum. In het vorige kabinet kreeg staatssecretaris Ankie Broekers-Knol al de taak zo’n nieuwe aanmeldlocatie te openen, maar ze slaagde niet. Haar erfenis ligt nu op het bord van Van der Burg, die al zes maanden zoekt naar een locatie voor een aanmeldcentrum. Zonder succes.

Mogelijk maakt de komst van een sobere opvanglocatie de onderhandelingen over een aanmeldcentrum voor hem gemakkelijker.

Lees ook:

Afghaanse asielzoekers mogen weer worden uitgezet

Ondanks de machtsovername van de Taliban wijzigt het asielbeleid voor Afghanen niet. Wel krijgen bepaalde risicogroepen meer kans op asiel.

Burgemeesters beloven extra bedden en woningen voor asielzoekers en vluchtelingen

Om de crisis in de asielopvang te bezweren, zet het kabinet in op meer woningen voor vluchtelingen. Op de korte termijn belooft de staatssecretaris extra ambtenaren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden