Aanpak corona

Verpleeghuizen wilden al vroeg testen maar werden geweigerd

Beeld Photo News

Terwijl verpleeghuizen in maart probeerden een ramp af te wenden, liepen zij vast in onduidelijkheid over richtlijnen en beschikbaarheid van testen. ‘We wilden personeel laten testen, maar we mochten niet.’

Verpleeghuizen hebben vanaf begin maart geprobeerd hun personeel te laten testen op het coronavirus, maar werden geweigerd door laboratoria hoewel die soms voldoende testcapaciteit in huis hadden. Zelfs toen vanaf half maart bezoek aan verpleeghuizen werd verboden en de urgentie opliep, konden zij nog steeds nergens terecht omdat laboratoria vasthielden aan de RIVM-richtlijnen.

Dat blijkt uit onderzoek van platform voor onderzoeksjournalistiek Investico voor Trouw, ‘Argos’ en De Groene Amsterdammer. “De maand maart was cruciaal. We wilden personeel laten testen, maar we mochten niet”, zegt directeur Peter Hoppener van zorgorganisatie Vivent uit Den Bosch. “Terwijl nu blijkt dat personeel ongewild voor een flink deel van de besmettingen heeft gezorgd.”

Zorgorganisatie Vivent werd begin maart de deur gewezen toen het probeerde zijn medewerkers te laten testen. Volgens het RIVM moesten verpleeghuismedewerkers met klachten ongetest thuisblijven. Onmogelijk, zegt Hoppener. “We hebben de mensen hard nodig. Je kan niet tegen een afdeling met twintig mensen met psychogeriatrische problemen zeggen: vandaag even geen personeel.”

Wildgroei aan laboratoria

De weigering was mede het gevolg van het ontbreken van een landelijk overzicht van beschikbare capaciteit. Marktwerking leidde de afgelopen tien jaar tot een wildgroei aan laboratoria. Waar voorheen één of twee labs per regio waren, zijn er nu landelijk ruim honderd. Volgens GGD’ers en arts-microbiologen is het overzicht zoek.

Star-shl, het grootste laboratorium van Nederland, had naar eigen zeggen wel capaciteit, maar weigerde aanvankelijk verpleeghuizen omdat het RIVM dit voorschreef. “Er kwamen verpleeghuizen die wilden testen, maar wij zeiden: ‘We testen alleen huisartsen en verloskundigen. Dat is wat we volgens de richtlijnen mogen doen.’ Pas gaandeweg hebben we verpleeghuizen erbij genomen.”

Niet alleen de laboratoria, maar ook de verpleeghuizen voelden zich gehinderd door de RIVM-richtlijn. “Op 20 maart werd de situatie zo serieus dat we graag wilden testen. Maar we zaten vast aan de richtlijnen van het RIVM”, zegt een woordvoerder van verpleeghuis De Zellingen.

Andere aanpak in het noorden

Het regionaal crisisoverleg in Noord-Nederland besluit juist om vanaf half maart – tegen de RIVM-richtlijnen in – verpleeghuispersoneel te gaan testen. In het noorden was de uitbraak minder ernstig, “maar het snelle testen heeft eraan bijgedragen dat de epidemie relatief beperkt is gebleven”, zegt arts Machiel Vonk van de GGD Groningen.

In de eerste maand van de coronacrisis bestond geen landelijk overzicht van capaciteit of tekorten. In een Kamerbrief van 31 maart noemt minister De Jonge de zogenoemde ‘huisartsenlabs’, die gezamenlijk duizenden tests per dag kunnen doen, niet eens. Wanneer ‘coronagezant’ Feike Sijbesma eind maart wordt aangesteld, moet hij nog beginnen met het maken van een overzicht van de testcapaciteit.

Wanneer begin april de RIVM-richtlijnen worden versoepeld en ook verpleeghuispersoneel mag worden getest, lukt het in Brabant nog steeds niet. “Er was onduidelijkheid, we kregen geen formeel bericht over in welk laboratorium we moesten testen”, zegt Hoppener van Vivent. “In het ziekenhuis konden we niet terecht, dat was allemaal onduidelijk.”

‘De vraag weet het aanbod kennelijk niet goed te vinden’

Bij Star-shl bleek inmiddels wel voldoende capaciteit te zijn. “Ik was verbouwereerd”, aldus Hoppener. “Waarom zitten wij dan te wachten?” “De vraag weet het aanbod kennelijk niet goed te vinden”, zegt Jeroen Bos van Star-shl. “We hebben contact gelegd met huisartsen en overlegorganen in verschillende regio’s, maar het komt toch weinig door.”

Wanneer Hoppener vanaf 15 april de eerste testen laat uitvoeren zijn die aanvankelijk bij de helft van alle personeel met klachten positief. “Nu zitten we op het landelijk gemiddelde van ongeveer dertig procent.” Inmiddels zijn in veertig procent van alle Nederlandse verpleeghuizen coronabesmettingen geconstateerd.

Het RIVM laat weten dat de richtlijn niet dwingend is, maar richtinggevend. “Uiteraard kunnen zorgprofessionals eigen afwegingen maken”, zegt een woordvoerder. Het RIVM ontkent dat er een gebrek aan overzicht was. “Er staat een lijst met laboratoria op onze website”, zegt de woordvoerder. “De capaciteit zal ongetwijfeld ook bekend zijn.”

Het ministerie van volksgezondheid laat in een reactie weten dat reguliere diagnostiek in Nederland decentraal is georganiseerd. Het ministerie heeft eind maart een landelijke coördinatiestructuur opgezet om ‘een vollediger inzicht te verkrijgen in de testcapaciteit.’

Lees ook:

Ouderen legden het af in de strijd om aandacht

In tijden van crisis is het voor mensen die afhankelijk zijn van anderen extra lastig om de juiste zorg te krijgen. Zij staan laag in de pikorde.  

Met de huidige RIVM-richtlijnen breidt de ramp in de verpleeghuizen zich uit naar de reguliere zorg

De RIVM-richtlijnen zijn gebaseerd op een schaarste aan middelen waardoor (huis)artsen en zorgverleners buiten het ziekenhuis in onveilige situaties werken. Psychiater Abdulhaq Compier en huisarts Noor-Us-Seher Mahboob roepen hun beroepsverenigingen daarom op zelf het voortouw te nemen “om uitbreiding van de ramp te voorkomen”.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden