Armoede

Verkleint een zorgverzekering de kloof tussen arm en rijk? ‘Het is niet het gouden ei’

Een rij wachtenden bij de mobiele testlocatie van de GGD in Delfshaven, Rotterdam-West. Beeld Arie Kievit
Een rij wachtenden bij de mobiele testlocatie van de GGD in Delfshaven, Rotterdam-West.Beeld Arie Kievit

De coronacrisis legt in Rotterdam de gezondheidskloof pijnlijk bloot. Kan een gemeentepolis uitkomst bieden?

Hoeveel van zijn patiënten precies aan corona zijn overleden, weet huisarts Shakib Sana niet. Dat het aantal doden onder zijn armere patiënten hoger ligt, dat is zeker. “Ze hebben bijvoorbeeld een baan als schoonmaker en kunnen gewoonweg niet thuiswerken”, vertelt hij. “En als je geen geld hebt voor een auto, dan moet je wel met de trein, tram of bus, waardoor je eerder kans hebt om besmet te worden.”

Sana werkt in Gezondheidscentrum Mathenesserlaan in Delfshaven, een stadsdeel in Rotterdam-West, waar 24 procent van de inwoners een laag inkomen heeft; voor een alleenstaande is dat zo’n 1200 euro per maand. Ze wonen klein, waardoor besmetting op de loer ligt. “Ik zie vaak families die met veel mensen in één huis wonen”, zegt Sana, “waarbij een jonger iemand uit het huishouden een ouder iemand besmet, of andersom”. Zijn patiënten hebben een goed netwerk van familieleden. “Maar ze zijn financieel kwetsbaar. Welgestelde patiënten hebben vaak betere mogelijkheden voor zorg op afstand.”

Sana’s observaties staan niet op zichzelf. Afgelopen week maakte het CBS bekend dat arme Nederlanders twee keer zoveel kans hebben te overlijden aan corona als rijke Nederlanders. Het instituut concludeerde dat de crisis de gezondheidskloof tussen arm en rijk vergroot.

Dat is ook in Rotterdam zichtbaar. “In Rotterdam wonen veel mensen met een kleine portemonnee”, erkent gezondheidswethouder Sven de Langen. “Ze zijn kwetsbaarder in de coronacrisis, vanwege hun kleinere woningen. En ze zijn vaak werkzaam in contactberoepen.” In armere wijken, zoals Delfshaven en Rotterdam-Zuid, zijn de besmettingscijfers niet significant hoger dan in de rest van de stad. “Dat komt ook doordat de testbereidheid lager is in deze buurten”, zegt een woordvoerder van GGD-Rijnmond.

Speciale verzekering

Om de gezondheidskloof te dichten, begon de gemeente in 2013 de Rotterdampolis, speciaal voor armere inwoners in de stad. De premie is hoger, maar dekt onverwachte kosten, zoals tandarts of fysiotherapeut. De polis vergoedt preventiecursussen en heeft een laag eigen risico, van slechts 50 euro. Zorgrekeningen worden automatisch betaald voor mensen met een uitkering, om betalingsachterstanden te voorkomen. Ruim 60.000 Rotterdammers hebben zo’n polis.

Via de polis deed de Rotterdamse Praanwatie (53), die niet met haar achternaam in de krant wil, dit jaar mee met een preventiecursus van de stichting InMovement. Die richtte zich op gezond eten, bewegen en omgaan met stress. Een goede zet in de coronaperiode, zo bleek. “Aan het begin van de coronacrisis ging ik één keer per week naar buiten, omdat ik bang was voor corona, verder bleef ik binnen”, vertelt Praanwatie. “Door de cursus leerde ik dat het goed is om iedere dag te wandelen, dat je daar lekkerder van slaapt. Daar ben ik blij mee.” Het gaf haar zelfvertrouwen in de coronacrisis en ze voelt zich gezonder.

Minder zorgmijding

Praanwatie is niet de enige. Bijna alle gemeenten (95 procent) bieden collectieve polissen aan en bijna overal leidt het tot een betere gezondheid en minder zorgmijding, zegt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Ook hebben deelnemers tot 40 procent minder betalingsachterstanden.

Heeft de Rotterdampolis er ook toe geleid dat minder coronapatiënten in het ziekenhuis belanden? Lastig te zeggen, volgens wethouder De Langen. “Door preventiecursussen leven Rotterdammers gezonder, mensen mijden de zorg ook minder”, vertelt hij. “Een causaal verband tussen de polis en het aantal ziekenhuisopnames is echter lastig meetbaar. De Rotterdampolis is bovendien niet het gouden ei. Het blijft lastig strijden tegen reclames en goedkoop ongezond voedsel.”

Ook Patricia Heijdenrijk, directeur van expertisecentrum Pharos, ziet een gemeentepolis, zoals die in Rotterdam, als “deel van een langetermijnoplossing”. “Wat Rotterdam goed doet, is gezondheid koppelen aan de leefstijl van inwoners. De polis bundelt allerlei potjes om kwetsbare burgers te beschermen. Zo kun je mensen beter op maat helpen.”

Onder vuur

Toch liggen gemeenteverzekeringen onder druk. Vanwege de kosten stopte zorgverzekeraar Menzis in 2019 in 30 steden met een gemeentepolis. In 2019 halveerde het kabinet de collectiviteitskorting, waardoor de premie in Rotterdam met zeven euro steeg. In 2023 komt daar nog eens zeven euro bij.

Het baart wethouder De Langen zorgen. “Wanneer is de Rotterdampolis niet meer gunstig? Uiteindelijk kost het juist geld als mensen zorg mijden of schulden opbouwen. Dat zou meer ellende opleveren.”

Praanwatie, uit Rotterdam-Zuid, is blij met de cursus die ze via de polis heeft gedaan. “Ik voel me fitter geworden”, zegt ze. Ze heeft de verzekering aangeraden aan haar familie. Volgens huisarts Sana mag er wel meer aandacht komen voor de Rotterdampolis. “Volgens mij en mijn collega’s wordt er nog te weinig ruchtbaarheid aan gegeven”, denkt hij. “Vandaag weigerde een patiënt noodzakelijke psychische hulp, omdat dit zijn eigen risico van 385 euro zou kosten. Zonde als je weet dat een Rotterdampolis mogelijk een lager eigen risico heeft.”

Huisarts Sana stelt dat het probleem van arm en rijk complexer is dan alleen een kwestie van geld. “Het gaat om de mogelijkheden die je hebt, bijvoorbeeld huisvesting, opleiding, keuzes wegens gezondheidsverschillen”, vindt hij. “De samenleving moet meer aandacht geven aan de problematiek in de achterstandswijken, zodat ze bij een volgende pandemie niet weer aan het kortste eind trekken.”

Om privacyredenen is alleen de voornaam van Praanwatie vermeld. Haar achternaam is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:
Hoe verklein je de gezondheidskloof tussen arm en rijk? ‘Wees niet bang voor ongelijke behandeling’

De coronacrisis vergroot de gezondheidskloof tussen arm en rijk. Hoe verklein je die kloof? Volgens Patricia Heijdenrijk, directeur van expertisecentrum Pharos, zien we gezondheid te vaak los van schulden of stress. ‘Het heeft allemaal met elkaar te maken.’

Voor iedere rijke sterven er twee arme Nederlanders aan Covid-19

De kloof tussen arm en rijk wordt extra zichtbaar door corona: de kans om te overlijden aan een besmetting is in Nederland bij armen dubbel zo hoog als onder rijken, blijkt uit analyse van de sterfgevallen in de eerste golf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden