Asielzoekers

Verkeerde beoordelingen homoseksualiteit door IND zijn moeilijk uit te bannen

Asielzoekers komen aan bij het aanmeldcentrum in Ter Apel in 2016.Beeld ANP

Honderden Oegandese asielzoekers logen bij de IND over hun geaardheid, meldt NRC. Volgens Marcelle Reneman van de Vrije Universiteit is het beoordelingsproces streng genoeg. ‘Geef asielzoekers het voordeel van de twijfel.’

Honderden Oegandese asielzoekers zouden onterecht een verblijfsvergunning hebben gekregen omdat ze zouden hebben gelogen over hun seksuele geaardheid. Dat meldt NRC, op basis van interne documenten van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) die de krant heeft ingezien. Het gaat om tweehonderd aanvragen in de periode 2014-2017, die nu opnieuw zijn onderzocht door de IND. De Oegandezen zouden via cursussen in Amsterdam zijn getraind om zich voor te doen als homoseksueel. De IND wilde zelf niet tegen NRC reageren, omdat het onderzoek nog loopt.

De beoordeling van asielzoekers die zeggen dat ze homoseksueel zijn is al langer onderwerp van discussie. Eind 2017 pleitte een Kamermeerderheid voor een zorgvuldigere beoordeling, omdat lhbti’ers te vaak zouden worden afgewezen. Hoe gaat de IND te werk bij de beoordeling van homoseksualiteit? En hoe kan het beter?

“Het verbaast me niet dat het niet altijd goed gaat”, zegt Marcelle Reneman, universitair docent migratierecht aan de Vrije Universiteit. “De afgelopen jaren is er kritiek geweest dat onjuiste beoordelingen negatief uitpakken voor asielzoekers. Maar het kan natuurlijk ook andersom: een asielzoeker die ten onrechte een positieve beoordeling krijgt.”

Hoe bepaalt de IND of iemand werkelijk homoseksueel is?

“Dat is heel ingewikkeld, het zijn de lastigste zaken die er zijn. In Europese wetgeving is bepaald dat ambtenaren geen vragen mogen stellen die in strijd zijn met het recht op privéleven of met de menselijke waardigheid. Dat betekent bijvoorbeeld dat expliciete foto’s of filmpjes niet als bewijs mogen worden aangenomen. De IND kijkt daarom naar iemands levensverhaal. Asielzoekers moeten vertellen over hun jeugd, wanneer ze erachter kwamen dat ze homoseksueel waren, of ze een relatie hadden in het land van herkomst, enzovoort. Als ze dat verhaal goed kunnen vertellen, en ze komen uit een land waar homoseksuelen worden vervolgd of mishandeld, zoals Oeganda, komen ze direct in aanmerking voor een verblijfsvergunning.”

Universitair docent migratierecht Marcelle Reneman.Beeld Lex Vroemen van Amstel

Volgens de IND leken sommige verhalen van Oegandese asielzoekers verdacht veel op elkaar.

“Dat kan er inderdaad op wijzen dat er wordt gefraudeerd, maar het verbaast me ook weer niet dat er vergelijkbare verhalen bovenkomen. Veel mensen zitten in vergelijkbare situaties en maken dezelfde dingen mee. Een vergelijkbaar verhaal wil bovendien ook niet zeggen dat iemand liegt over zijn of haar geaardheid. Iemand kan daadwerkelijk homoseksueel zijn, en door een andere vluchteling te horen hebben gekregen: ‘Vertel dit verhaal, dan maak je meer kans om te mogen blijven’.

“Ik weet niet op basis van welke informatie de IND grootschalige fraude vermoedt. Kennelijk is die informatie niet zo concreet dat ze in specifieke gevallen kunnen zeggen wie er gefraudeerd heeft. Anders zouden ze verblijfsvergunningen ook weer kunnen intrekken, en dat is bijna niet gebeurd.”

Moet de beoordeling strenger worden?

“Nederland heeft in vergelijking met andere landen een hele robuuste methode, zo is gebleken uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. Ik zou ook niet goed weten hoe het strenger moet, zonder het risico te lopen dat je mensen afwijst die wel bescherming nodig hebben. Dat is de afweging die je moet maken. Als iemand die wel homoseksueel is niet wordt geloofd, kan dat betekenen dat die persoon wordt teruggestuurd naar het land van herkomst en daar wordt vermoord of mishandeld. Aan de andere kant kan iemand die ten onrechte wordt geloofd een verblijfsvergunning krijgen. Mij lijkt het beter om asielzoekers het voordeel van de twijfel te geven. Dat zegt het internationaal recht ook. Er is een absoluut verbod om iemand terug te sturen naar een land waar hij of zij vervolgd wordt.

Ik heb er vertrouwen in dat de IND zijn uiterste best doet om de beoordeling zo zorgvuldig mogelijk te doen. Toch zullen er altijd mensen zijn die niet de waarheid spreken maar er toch tussendoor glippen. Bij de beoordeling van homoseksualiteit is de extra moeilijkheid dat je nooit helemaal zeker weet of het waar is, dat weet alleen de persoon om wie het gaat.”

Lees ook:

Homoseksuele asielzoeker wordt voortaan minder intimiderend ondervraagd

Een vluchteling die wil aantonen dat hij homo of bekeerling is, zal door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) voortaan op een andere manier worden ondervraagd. 

Ze vluchtte om haar geaardheid, maar ook in het azc voelt Viola (34) zich onveilig: ‘Onze positie is zwak’

Acht jaar geleden ontvluchtte de lesbische Viola (34) haar thuisland Oeganda. Maar de bescherming die ze zocht, heeft ze in Nederlandse azc’s nog niet gevonden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden