Bart Kuit (midden) is activiteitenbegeleider en doet een gooi naar een zetel in de gemeenteraad voor de VVD. Bij Het Huis te Echten in Zuidwest-Drenthe hebben volwassenen met een visuele en verstandelijke beperking werk of dagbesteding.

Gemeenteraadsverkiezingen

Vergrijzing? Ook jongeren gaan voor het dorp, maar er is geen plaats voor hen

Bart Kuit (midden) is activiteitenbegeleider en doet een gooi naar een zetel in de gemeenteraad voor de VVD. Bij Het Huis te Echten in Zuidwest-Drenthe hebben volwassenen met een visuele en verstandelijke beperking werk of dagbesteding.Beeld Werry Crone

Gemeente De Wolden ligt in Nederlands snelst vergrijzende provincie Drenthe. Hoe regel je de zorg voor ouderen als vanuit Den Haag structureel veel te weinig geld komt en hoe houd je dorpen leefbaar terwijl er voor jongeren steeds minder plaats is?

Wilma van Meteren

Wekelijks bezorgt de wethouder zelf de Wolder Courant in zijn buurtschap. Want, vindt hij, ook daar mag het huis-aan-huisblad met gemeentenieuws niet ontbreken. Welkom in De Wolden. Ook gemeentebestuurders zijn naobers in deze Drentse plattelandsgemeente. En Egbert van Dijk (Gemeentebelangen, nummer 2 op de lijst) is er wethouder van ‘zelfredzaamheid’.

In het uitgestrekte De Wolden – 15 dorpen, 227 km², ruim 23.000 inwoners – is die zelfredzaamheid van levensbelang. Wat dat betreft prijst wethouder Van Dijk zich gelukkig te kunnen bouwen op aloude krachten zoals naoberschap. “Die maken dat de saamhorigheid en het onderlinge vertrouwen hier groot zijn.”

Terwijl uit een analyse van Kieskompas blijkt dat Nederlanders in rap tempo het vertrouwen in de overheid, ook de lokale, verliezen, is dat in zuidwest-Drenthe (Hoogeveen, Meppel, Westerveld en De Wolden) juist iets toegenomen. Bij verkiezingen ligt de opkomst in De Wolden ver boven het landelijk gemiddelde, 64,25 procent bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen. Lokale politici, onder wie Van Dijk, verwachten dat dit in maart ook weer lukt. Maar de uitdagingen zijn groot.

Vitale ouderen

Zoals in de zorg. De bevolking in de Drentse gemeente vergrijst snel. In prognoses van de provincie wordt gewaarschuwd dat jongeren ‘schaars’ zullen worden.

Dan komt het dus neer op vitale ouderen. Wijkverpleegkundige Gea Leffers-Heeling uit Ruinen, al 18 jaar politiek actief voor Gemeentebelangen en nu lijstduwer, weet wat dat betekent. Trots geeft ze een korte rondleiding op de begane grond van het zorgcentrum. Er is een splinternieuwe beweegtuin en een restaurant. Daar heeft ook dorpshuis ’t Neie Punt (en daarmee dus verenigingen) onderdak gevonden. “Als dit niet was gelukt, hadden we in Ruinen geen dorpshuis meer gehad. Oud en jong kunnen elkaar nu blijven treffen, dat is veel waard.”

Want als verpleegkundige zet ze kanttekeningen bij het credo ‘ouderen zo lang mogelijk thuis laten wonen’. Ook waar naoberschap hoog in het vaandel staat, ziet ze verwaarlozing en eenzaamheid. “Buren zijn best bereid een pannetje soep te brengen en wekelijks koffie te komen drinken maar ouderen hebben ook echte zorg nodig.”

Ze ziet mensen opknappen als ze in het zorgcentrum wonen. Helaas is er is een wachtlijst. Als het echt niet meer gaat, moeten ze naar elders verhuizen. “Het beste is als ze in hun eigen dorp kunnen blijven.”

Huishoudelijke hulp

Huishoudelijke hulp, die wordt betaald door de gemeente, speelt ook een belangrijke rol, waarschuwt Leffers-Heeling. Daar moet niet zomaar in geschrapt worden, vindt ze. “Die hulp heeft een sociale functie. Zittend op een stoel zijn sommige ouderen een hele Piet, maar als ze zelf bijna niets meer kunnen, is een half uurtje per week minder huishoudelijke hulp heel veel.”

Partijgenoot Pieter Groot (nummer 6 op de kandidatenlijst), die in het Isala-ziekenhuis in Meppel werkt, ziet de verpleging in ziekenhuizen verdwijnen. “Of mensen gaan naar de revalidatie of ze moeten met zorg aan huis opknappen. Maar is die zorg er in dorpen dan ook?” Mensen kunnen heel veel zelf, maar er moet steeds weer veel geld uit de gemeentekas bij om de zorg en jeugdzorg op peil te houden, constateert hij. Dat is een dilemma, want wat blijft er over om bijvoorbeeld dorpsinitiatieven te steunen?

Geen gemeente heeft kunnen ontsnappen – ook De Wolden niet – aan pijnlijke ingrepen nadat ‘Den Haag’ in 2015 taken in het sociaal domein, waaronder de zorg voor ouderen (WMO) en jeugdzorg naar hen had overgeheveld. Dat ging gepaard met forse bezuinigingen. “Het leek alsof er een bulk geld kwam om die taken uit te voeren, maar dat was snel op en ondertussen moest de hulp aan mensen doorgaan”, analyseert Van Dijk, die als wethouder ook financiën onder zijn hoede heeft. Dus moest ‘Dagobert Duck’ aan de bak, wijst hij op het beeldje in zijn werkkamer. “Die staat er niet voor niets, ik ben ook bewaker van de gemeentelijke schatkist.” Het is het ‘zwaarste dossier’ tot nu toe in zijn politieke loopbaan.

In De Wolden wordt het woord bezuinigingen vermeden maar de ‘herijking van het sociaal domein’ komt erop neer dat het mes wordt gezet in gemeentelijke diensten en dat er jaar op jaar 1,2 miljoen euro minder beschikbaar is voor thuiszorg, bijstandsgezinnen, dagbesteding en huiswerkbegeleiding. Na enig aandringen geeft Van Dijk aan waar de ingrepen de meeste pijn doen: “We kennen alle 237 dorpelingen die afhankelijk zijn van een uitkering.” Maar het resultaat van de herijking mag er zijn: De Wolden kreeg onlangs een tien voor zijn gezonde financiële positie.

Zorgcowboys

Wat het lokale GroenLinks betreft had die tien ook een zeven kunnen zijn. De boel mag dan financieel op orde zijn, intussen laat je toch mensen in de kou staan, menen raadslid Imke Berghuis (nummer 7 op de kandidatenlijst) en steunfractielid Henk van IJzerdoorn (nummer 2). “Je kunt beter scherp zijn op zorgcowboys dan dat je voorzieningen voor minima met 250 euro verlaagt”, zegt Van IJzerdoorn. Beide GroenLinksers, zeer actief in het vrijwilligerswerk, weten dat de ellende zich snel kan opstapelen. “Zeker nu energierekeningen en inflatie hard oplopen”, stelt Berghuis.

“Als mensen in de knel komen door schulden ben je ook als gemeente verder van huis.” Met lede ogen zien ze als voorvechters van klimaatbeleid dat de inzet van de energiecoach naar de rijken gaat. “Dat is de verkeerde doelgroep.” Er wordt volgens Van IJzerdoorn veel te lang gewacht met het voorkomen van energiearmoede. “Ga proactief langs, kijk wat je nu kunt doen in plaats van dat je straks moet gaan puinruimen.”

De Wolden werkt met raadsbrede akkoorden, maar de dominantie van Gemeentebelangen (8 van 19 zetels) en daarbinnen de invloed van agrariërs maakt het voor een groene eenvrouwsfractie niet makkelijk. De grootste partij staat bepaald niet te popelen om vaart te zetten achter verduurzaming en klimaatdoelen. Berghuis: “Pas na twee jaar kreeg mijn motie voor meer biodiversiteit in de bermen steun.”

Drentenieren

De Wolden is geen rijke gemeente. Het leeuwendeel van de inwoners heeft een middeninkomen. Maar wie door de gemeente rijdt – bos, hei, statige (woon)boerderijen, fiets- en wandelpaden – kan niet anders oordelen dan dat de dorpen er goed bijstaan. Er wordt veel zorg besteed aan de omgeving en het is goed van eten en drinken. ‘Oerdrenthe’ verwelkomt de toerist en laat zien wat het bundelen van krachten in dorpen vermag: sportvelden, zwembaden, bibliotheken, gered door vele vrijwilligers.

null Beeld Brechtje Rood
Beeld Brechtje Rood

Het zwarte scenario van krimp, leegstand en verval, dat tien jaar geleden werd voorspeld, kan de prullenbak in want het inwonertal blijft groeien. Dat is vooral te danken aan mensen elders uit Nederland, die tegen hun pensioen zochten naar rust en ruimte op 1,5 uur rijden van de Randstad tegen aantrekkelijke huizenprijzen. Van Dijk is blij met deze ‘Drenteniers’. Hij wil hun kennis en kunde graag benutten. “Mits ze niet klagen dat hun buurman koeien heeft, kunnen deze dorpsgenoten een belangrijke bijdrage leveren aan de leefbaarheid. Laat ze meedenken en meedoen.”

Maar de aantrekkingskracht op deze 60-plussers, heeft ook een keerzijde. De bevolking wordt nog grijzer en ze drijven de huizenprijzen op. En zo heeft ook De Wolden zijn eigen wooncrisis: jonge starters hebben het nakijken.

Twintigers eisen ruimte op

Op een groot bord staat een bedankje voor buren, vrienden en familie. Ze hebben veel hulp gehad bij de grote verbouwing. ‘Het Ambacht’, in het hart van Ruinerwold, is net geopend. Twintigers Nick van den Pol en Rosa van Vliet hebben er hun idealen gebundeld: “de boerderij naar het dorp gebracht” waar – geïnspireerd op Brownies en Downies – een winkel/brasserie/bierbrouwerij met lokale producten dagbesteding biedt aan mensen met een verstandelijke beperking en kwetsbare ouderen. Zij maken nu de lunch klaar, snijden brood voor de winkel, een ander serveert.

Van den Pol zegde zijn baan – waarvoor hij veel in het buitenland verbleef – op om terug te keren naar het dorpse leven. “We willen voor meer reuring zorgen.” Hij gelooft er niet in dat iedereen het verderop wil zoeken. “Hier kennen mensen je en letten we op elkaar.” Dat omzien naar elkaar heeft hem op de verkiezingslijst (nummer 6) van het CDA doen belanden. Als je iets wilt veranderen, moet je het zelf doen, want het vergt een lange adem en jij bent jong, had zijn moeder gezegd. Die handschoen heeft hij opgepakt. “Te beginnen met dat jongeren in het dorp kunnen blijven wonen waar ze zijn opgegroeid.” Zoals de dertien in zijn vriendengroep, die maar geen huis kunnen vinden. De agrarische sector moet het over een andere boeg gooien, de samenleving verduurzamen.

Negen kilometer verderop, in Koekange, heeft Van den Pol in Bart Kuit (20) een gedreven, energieke medestander, die via de VVD-lijst (nummer 6) een plek in de raad en de woon-discussie opeist. Hij staat al helemaal in de startblokken: de stapel flyers met de zelf bedachte slogan ‘Volop voor De Wolden’ ligt in de hal, de meterslange banners opgerold in de auto.

Bart Kuit samen met zijn grootouders, met wie hij en zijn ouders een meergeneratiewoning delen.  Beeld Werry Crone
Bart Kuit samen met zijn grootouders, met wie hij en zijn ouders een meergeneratiewoning delen.Beeld Werry Crone

Meergeneratiehuis

Voor opa en oma, met wie hij en zijn ouders het meergeneratiehuis delen, kwam de politieke ambitie als ‘een complete verrassing’. Anderen waren verbaasd dat hij als sociaal mens kiest voor de VVD. Maar zijn omgeving steunt hem. Een vriend laat begin maart zelfs een reclamevliegtuig boven Drenthe cirkelen. En oma geeft haar principe op om altijd op een vrouw te stemmen.

Hij gaat dit jaar bestuurskunde/overheidsmanagement studeren aan hogeschool Saxion. maar staakt zijn politieke ambities niet: straks misschien wethouder, de provincie en dan… Rutte is zijn grote voorbeeld. “Eigenlijk zou elke partij een jongere op de lijst moeten hebben om nieuwe visies in de politiek te brengen”, vindt Kuit.

Al vijf jaar werkzaam in de zorg, op dit moment als persoonlijk zorgbegeleider bij de dagbesteding in Echten, stelt hij voor naar productiviteit en het grotere plaatje te kijken. “Want met de huidige vergrijzing op deze manier doorgaan betekent dat een op de drie van mijn leeftijdsgenoten straks in de zorg werkt.” Maar als zijn eerste opdracht ziet hij ‘vaart zetten’ bij huisvesting van jongeren in hun eigen dorpen. “Dit is een zaak van jongeren, laat het dan ook aan ons over om een oplossing te vinden.” Hij weet dat politiek hard kan zijn. “Ach, ik ben wel wat gewend, de koffiekopjes vlogen me al naar mijn hoofd.” Hij ziet wel iets in de titel ‘snotaap van de politiek’.

Gevaar van grote tekorten

Al vijf jaar werkzaam in de zorg, op dit moment als persoonlijk zorgbegeleider bij de dagbesteding in Echten, stelt hij voor naar productiviteit en het grotere plaatje te kijken. “Want met de huidige vergrijzing op deze manier doorgaan betekent dat een op de drie van mijn leeftijdsgenoten straks in de zorg werkt.” Maar als zijn eerste opdracht ziet hij ‘vaart zetten’ bij huisvesting van jongeren in hun eigen dorpen. “Dit is een zaak van jongeren, laat het dan ook aan ons over om een oplossing te vinden.” Hij weet dat politiek hard kan zijn. “Ach, ik ben wel wat gewend, de koffiekopjes vlogen me al naar mijn hoofd.” Hij ziet wel iets in de titel ‘snotaap van de politiek’.

‘Bouwen, bouwen, bouwen’ staat ook bovenaan zijn lijst, zegt wethouder Van Dijk. “Het is in elk verkiezingsprogramma in het hele land te vinden.” En in De Wolden zijn er al plannen voor zogenoemde Uuthuusies: kleine, verplaatsbare woningen, zodat jongeren in hun dorp kunnen blijven wonen.

Maar de grootste zorg van Van Dijk vormen de enorme tekorten in het sociaal domein. Dat blijft dé uitdaging om goed voor elkaar te kunnen blijven zorgen in de dorpen, zegt hij. Dat speelt in alle gemeenten: in 2020 gaven ze er drie miljard euro meer aan uit dan in 2019. “Er moet structureel geld bij in het gemeentefonds. Anders redden we het niet,” waarschuwt Van Dijk, die wil dat gemeenten één vuist tegen het rijk maken. “Nu springen we af op de Haagse kruimels, terwijl iedereen weet dat een goede maaltijd onontbeerlijk is.”

Dat er een stabiele raad is, is veel waard, ervaart Van Dijk. In het naburige Meppel, waar hij eerder wethouder was, ging dat wel anders. “Het was sterk gepolariseerd, wij tegen zij. Daar zijn burgers niet mee geholpen.” Die polarisatie houden ze in De Wolden graag buiten de deur. Maar landelijke krachten die tegenstellingen aanwakkeren, komen wel erg dichtbij. Voor de komende verkiezingen heeft Hart voor Vrijheid, de partij rond Viruswaarheid-voorman Willem Engel, zich gemeld in Tynaarlo. Forum voor Democratie probeert voet aan de grond te krijgen in Emmen en buurgemeente Hoogeveen, waarmee De Wolden op ambtelijke niveau samenwerkt. Dat baart zorgen.

Met Gemeentebelangen, de vier landelijke coalitiepartijen, PvdA en GroenLinks blijft het in De Wolden bij de komende raadsverkiezingen wat ze in de lokale media noemen ‘overzichtelijk’. “Het gaat hier niet om links of rechts en daardoor kunnen we focussen op wat er echt speelt. En vrij uniek, we werken met een raadsbreed akkoord, we hebben geen oppositie.”

Trouw trekt het land in

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen onderzoekt Trouw wat kiezers verwachten van hun lokale bestuur. Kunnen de gemeenteraden zich onttrekken aan het dalende vertrouwen in de overheid? En op welke terreinen denken kiezers dat de gemeenten het meest voor hen kunnen betekenen? Verspreid door Nederland tekenen we verhalen op over goede en minder goede ervaringen, over dilemma’s en oplossingen, over de vragen die leven en de antwoorden die lokale bestuurders bieden. Vandaag: hoe houd je dorpen leefbaar waar veel ouderen wonen, terwijl jongeren wegtrekken?

Lees ook:

In Krimpenerwaard trekt de onenigheid over natuur en landbouw een zware wissel op de harmonie

De gemeente Krimpenerwaard worstelt met de ontwikkeling van de natuur en het uitkopen van boeren. Het is een belangrijk onderwerp bij de komende gemeenteraadsverkiezingen. ‘Het vertrouwen tussen een deel van de boeren en de overheid kreeg een knauw’, zegt de wethouder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden