Opgraving

Van wie zijn de tientallen geraamten die in Vianen werden ontdekt? ‘Hier moet iets zijn gebeurd’

Archeologen aan het werk bij het massagraf in een gedempte gracht in Vianen, dat op 24 november werd ontdekt. Beeld EPA
Archeologen aan het werk bij het massagraf in een gedempte gracht in Vianen, dat op 24 november werd ontdekt.Beeld EPA

Tijdens bouwwerkzaamheden ontdekten archeologen in Vianen een massagraf van enkele honderden jaren oud. Wie deze mensen waren en waarom ze daar zijn begraven is nog een raadsel.

Op een steenworp afstand van het oude stadscentrum van Vianen in de frisse ochtend zit een groepje archeologen op handen en knieën in de zwarte, natte kleigrond te wroeten. Met kleine troffels scheppen ze laagje voor laagje de aarde weg. Het terrein om hen heen ligt braak. Over enige tijd zullen hier woningen verrijzen.

Omdat de grond wordt afgegraven, kreeg het team van archeoloog Hans Veenstra van archeologisch onderzoeksbureau De Steekproef de opdracht onderzoek te doen naar archeologisch waardevol materiaal. Vooral de gedempte gracht die hier ooit lag, kon nog weleens iets aan het licht brengen. Maar helaas: “Niets van wat we vonden, was van archeologische waarde”, zegt Veenstra.

Onverwachte wending

Het onderzoek kreeg een onverwachte wending toen er een botje werd gevonden. Menselijk bot, dat zag Veenstra meteen. “Een deel van een schedel”, vertelt de archeoloog, terwijl hij rondleidt langs geraamtes die zijn collega’s met engelengeduld en grote zorgvuldigheid blootleggen. “Het bleek zelfs een heel skelet te zijn.”

Inmiddels is er een massagraf begrensd van elf bij drie meter en zijn er vijfentwintig overledenen blootgelegd. “We verwachten er zeker vijftig te vinden, misschien zelfs meer”, schat Veenstra.

Veldslag of epidemie

De archeoloog is maar wat blij met de vondst, maar denkt dat er iets niet klopt. “Het graf is gevonden buiten de oude stadsmuur. Dat is vreemd, want mensen werden altijd begraven bij een kerk, in gewijde grond. Hier moet iets zijn gebeurd.” Veenstra hinkt op twee gedachten. “Het kunnen gesneuvelde soldaten zijn. Maar een epidemie is ook mogelijk.” Beide zijn waarschijnlijk volgens de archeoloog. “In 1480 was hier een grote veldslag, en ook de pest heeft hier rondgewaard.”

Het is nog onduidelijk in welke periode deze mensen leefden. “Alles tussen de dertiende tot en met de achttiende eeuw is mogelijk. Recenter is onwaarschijnlijk. Dan waren de resten nog beter bewaard gebleven, en hadden we misschien zelfs houtresten gevonden.”

Het hout is niet gevonden, maar is er wel geweest. De onderzoekers vonden houtafdrukken en spijkers bij de schedels en voeten, die erop duiden dat de overledenen in kisten zijn begraven. Ze zijn systematisch in het graf gelegd, telkens drie kisten op op elkaar gestapeld, en keurig naast elkaar.

De overledenen een gezicht geven

Fysisch antropoloog April Pijpelink bestudeert ondertussen op haar knieën de beenderen. “Ik kijk hoe ze gepositioneerd zijn en of het mannen, vrouwen of kinderen zijn. Maar het is nog te vroeg om daar iets over te zeggen”, legt Pijpelink uit, terwijl ze met haar troffel een restje aarde verwijdert. De skeletten ogen intact, hoewel enkele schedels zijn gebroken, bezweken onder het gewicht van de kleigrond.

Toch heeft diezelfde klei gezorgd voor een goede bewaring, zegt Pijpelink. “De klei is erg taai, er komt weinig zuurstof bij. In zandgrond waren de botten sneller vergaan.”

De archeologen willen weten wie de overledenen waren. “Wat is hun verhaal?”, vraagt Veenstra zich af. “Dit moeten gewone mensen zijn geweest. Overledenen met aanzien kregen een praalgraf.”

“Deze mensen een naam geven is niet mogelijk, een massagraf is anoniem”, besluit Veenstra. “Maar misschien kunnen we ze een gezicht geven. Als eerbetoon.”

Lees ook:

‘Retourtje verleden’ toont de oudste telescoop van Nederland: ‘een speeltje voor aristocraten’
Wat hebben het oudste skelet en de oudste telescoop van Nederland met elkaar te maken? Een nieuwe expositie in Leiden legt het bloot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden