Onderhoud kades

Van uitstel naar afbrokkelen: waar ging het mis met de Amsterdamse kades?

Mensen bekijken de meest recente ingestorte kademuur in Amsterdam, langs de Grimburgwal. Tientallen kilometers kademuur in het centrum verkeren in slechte staat door jarenlange verwaarlozing.  Beeld ANP
Mensen bekijken de meest recente ingestorte kademuur in Amsterdam, langs de Grimburgwal. Tientallen kilometers kademuur in het centrum verkeren in slechte staat door jarenlange verwaarlozing.Beeld ANP

Nederland kijkt toe hoe historische kades en bruggen in de hoofdstad verkruimelen. Toch is dit geen uniek Amsterdams probleem.

En weer verdwenen dinsdag vele meters kade spoorloos in het grachtenwater. Hoe kan dat? Enerzijds komen gemeentes altijd geld tekort. Anderzijds staat de niet zo sexy post onderhoud bovenaan de lijst van wat bestuurders kunnen schrappen in de begroting. Daarom ligt verwaarlozing op de loer. Maarten Allers, hoogleraar economie van de decentrale overheden aan de Rijksuniversiteit Groningen, legt de pijnpunten uit.

Amsterdam heeft 200 kilometer verharde kades en 1800 bruggen. Wie is verantwoordelijk voor het onderhoud?

“De gemeente Amsterdam. Maar elke gemeente is aan handen en voeten gebonden. Gemiddeld halen ze maar 10 procent van de inkomsten uit eigen belastingen. Het Rijk is er verantwoordelijk voor dat een gemeente genoeg geld heeft. Bij een bestuurlijk probleem in Nederland is moeilijk te bepalen wie wanneer verantwoordelijk draagt. Dat maakt het proces traag, en partijen kunnen zich achter elkaar verschuilen.”

Stelt het Rijk genoeg geld beschikbaar?

“Voor zaken als onderhoud krijgen gemeenten een algemene uitkering uit het gemeentefonds. Daarin zit jaarlijks zestien miljard euro voor alle 355 gemeentes. Minister Plasterk heeft daar in 2015 één miljard afgehaald, in de veronderstelling dat gemeentes dat konden besparen omdat ze veel groter zouden worden. Maar groter is helemaal niet goedkoper, en die opschaling is er nooit gekomen. Toch is de korting wel uitgevoerd. Dat is natuurlijk bizar. Eén miljard is veel op het totaal. Als ik het kabinet was, zou ik dat terugdraaien. Het is heel lastig voor gemeentes om robuust meerjarig beleid te maken als elk moment geld onder je kan worden weggetrokken.”

Na decennia van verwaarlozing, bleek in 2015 dat er nog steeds geen centraal overzicht was van de staat van onderhoud van bruggen en kades. Pas toen kademuren gingen instorten, kwam het in 2018 op de agenda. Was dat dom van Amsterdam?

“Het is buitengewoon kwalijk als een gemeente geen beeld heeft van wat er te doen staat. Toch zie je dat vaker in heel Nederland. Kijk naar het onderhoud van wegen, dat is ook makkelijk in de koelkast te plaatsen. Maar uiteindelijk is ongepland gaten in het wegdek repareren duurder dan op tijd een slijtlaag vervangen. Het Rijk doet hetzelfde. In 2016 moest ineens de Merwedebrug bij Gorinchem dicht voor vrachtverkeer, een ramp. Dat was puur achterstallig onderhoud.”

Heeft u een boodschap voor verantwoordelijk wethouder Sharon Dijksma?

“Houd de poot zo stijf mogelijk. Er staat niemand te juichen als een brug wordt verbeterd. Je maakt er geen vrienden mee. En het kan meezitten, een kade hoeft niet in te storten als je onderhoud opschort. Uitstel lijkt gratis geld, dus dat blijft een verleidelijke optie. Maar uiteindelijk is bezuinigen een slecht idee. Want het probleem komt terug en wordt alleen maar duurder.”

De kosten voor Amsterdam worden geschat op een bedrag tussen de 400 miljoen of zelfs 1,5 miljard euro. Is dat ergens vandaan te halen?

“Er is niet één oplossing. Je moet het in kleine stapjes bijeen sprokkelen in een meerjarenplan. Het is een structureel probleem dat permanent aandacht verdient. Nederland is heel dicht bekabeld, dat maakt het ook duur.”

Is er kans dat die extra anderhalf miljard euro kosten Amsterdam de das om doen, en dat het een artikel 12 gemeente wordt?

“Onder curatele komen van het Rijk wil je echt niet. Dan moet je als gemeente elke rekening eerst voorleggen. Amsterdam staat er in principe goed voor. Als een van de weinige steden heeft het erfpacht, wat veel inkomsten oplevert. Anderhalf miljard euro is een bedrag waar ik niet van schrik. Als er nu al jaarlijks 300 miljoen voor gereserveerd is, heb je die anderhalf miljard in vijf jaar bij elkaar gespaard.”

Lees ook:

Hoe klinken de Amsterdamse bruggen en wat voor muziek past er het best bij?

De stad herbergt tal van locaties die zich lenen voor meer dan alleen hun primaire functie. Harpiste en theatermaker Iris van der Ende gaat schatgraven onder de Amsterdamse bruggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden