AnalyseCoronamaatregelen

Van Dissel vindt de avondklok ‘noodzakelijk’, maar dat is meer overtuiging dan wetenschappelijk feit

De politie controleert dinsdagavond tijdens de avondklok op het Museumplein in Amsterdam. De avondklok blijft voorlopig van kracht.  Beeld ANP
De politie controleert dinsdagavond tijdens de avondklok op het Museumplein in Amsterdam. De avondklok blijft voorlopig van kracht.Beeld ANP

De avondklok is onvermijdelijk, zei de landsadvocaat dinsdag tegen de rechter. RIVM-kopstuk Jaap van Dissel onderbouwde als getuige deze stelling. Van Dissels betoog, dat de avondklok noodzakelijk is om het virus eronder te houden, is meer een overtuiging dan een wetenschappelijk feit.

’s Middags al had premier Mark Rutte tijdens de persconferentie diverse malen gezegd dat de avondklok voor ongeveer 10 procent minder besmettingen zou zorgen. Van Dissel herhaalde dat voor de rechter. Die 10 procent – 8 tot 13 procent om precies te zijn – speelt een sleutelrol in de uitspraak van de rechter. Want mocht de avondklok inderdaad 10 procent minder besmettingen opleveren, dan is hij zeker van groot belang voor het coronabeleid.

Wereldnieuws

Tegelijkertijd zou het wereldnieuws zijn als een avondklok die om 21.00 uur ingaat inderdaad zo’n grote impact heeft op het virus. In geen enkel wetenschappelijk onderzoek is dit percentage genoemd. De 8 tot 13 procent waar Van Dissel en Rutte over spreken komt uit een Franse studie, maar dat onderzoek bekijkt een pakket aan maatregelen, niet de avondklok alleen.

Van Dissel noemde voor de rechter de avondklok in combinatie met het advies dat slechts één bezoeker per dag is toegestaan, al deed hij dat niet consequent. Dat komt dichter bij de conclusie van het Franse onderzoek, maar ook hiervoor geldt dat niet met zekerheid is te zeggen dat beide beperkingen tot een aanzienlijke verlaging van de virusdruk leidt. Sowieso zijn effecten in het ene land, Frankrijk in dit geval, niet een-op-een te vertalen naar Nederland. Al is het maar omdat sociale banden en de mate waarin de bevolking zich aan de regels houdt verschillen.

Van Dissel zei dat hij in de rechtszaal verscheen ‘om de urgentie duidelijk te maken’. “We hebben modellen die voorspellen dat het afschaffen van de avondklok grote gevolgen kan hebben.” Die modellen kijken terug. Dan ziet het RIVM sinds de invoering van de avondklok en bezoekbeperking een daling van het aantal besmettingen. De conclusie is dan: de avondklok werkt. Dinsdag verschenen ook cijfers over het reproductiegetal in de week na invoering van de avondklok. Dat getal steeg, zij het miniem.

Niet te meten

Bij de invoering van de avondklok zei Van Dissel nog dat het effect niet met modellen is te voorspellen. Dan bedoelt hij modellen die vooruitkijken. Dat soort modellen zijn gevoelig voor het gedrag van mensen. Zoeken Nederlanders elkaar voor 21.00 uur op, blijven ze bij elkaar overnachten, trotseren zij de avondklok? Het gaat erom het aantal contacten terug te dringen, maar in hoeverre de avondklok dat doet, is niet te meten.

Daarbij weet zowel kabinet als RIVM dat de maatregel vooral een symbolische functie heeft. De avondklok moet mensen ervan doordringen dat de situatie ernstig is, dat zij zich aan de andere maatregelen moeten houden. Maatregelen als thuiswerken bijvoorbeeld. Dat was ook een van de redenen om de basisscholen te sluiten. Ouders zouden daardoor gedwongen zijn thuis te blijven.

Gereedschapskist niet leeg

De rechter wil van het kabinet weten of er geen alternatieven zijn voor een ingrijpende, vrijheidsbeperkende maatregel als de avondklok. Is een advies om na 21.00 uur thuis te blijven niet voldoende? Premier Rutte opperde dat zelf, voordat het hoger beroep diende. Is afdwingen van thuiswerken geen betere optie? Of meer testen, beter gebruik maken van data uit de bron- en contactonderzoeken, inzetten op betere naleving van quarantaineregels en/of actiever illegale feestjes beëindigen? In tegenstelling tot wat het kabinet beweert, is de gereedschapskist nog niet leeg.

Terug naar Van Dissel. Klopte het wat hij tegen de rechter zei, dat de avondklok, plus bezoekregeling, noodzakelijk zijn om het virus te bestrijden? Dat de situatie nog altijd precair is, zoals hij betoogde, is zeker waar. Het aantal positieve testen daalt niet meer, ondanks alle maatregelen. In de week na invoering van de avondklok steeg het reproductiegetal zelfs licht. Hoe dat kan, is niet bekend. Zo is er nog altijd heel veel niet bekend. Het zijn de modellen, aannames en overtuigingen die dat gat opvullen.

Lees ook:

Avondklok blijft van kracht na dag vol juridisch getouwtrek

Pas om half negen kwam dinsdagavond een einde aan de strijd om de avondklok. Na een dag van juridisch getouwtrek besloot het gerechtshof dat we na negenen thuis moeten blijven. Voorlopig dan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden