ReportageBurgerparticipatie

Vakantiehuis als hoofdprijs van dorpsloterij: hoe zelfvoorzienend dorp Oosterwolde het anders doet

 Bewoners van het dorp Oosterwolde onderhouden zelf het voetbalveld.  Beeld Herman Engbers
Bewoners van het dorp Oosterwolde onderhouden zelf het voetbalveld.Beeld Herman Engbers

De inwoners van het Gelderse dorpje Oosterwolde doen bijna alles zelf. Nu staan ze voor een grote uitdaging: geld vinden voor een multifunctioneel centrum. Oplossing? Een loterij met 33.000 loten en een vakantiehuis als hoofdprijs.

Nanne Schoonhoven (65) balt zijn vuisten in de lucht. “De loterij moet slagen, linksom of rechtsom.” Hij zet zijn ronde, zwarte bril rechtop op zijn neus en kijkt strijdbaar uit zijn blauwe ogen. Voor de zoveelste keer deze ochtend begint Schoonhoven over wat er allemaal te winnen valt. “Een zee aan prijzen. Schrijf je dat wel op? Zet er ook maar bij dat je bij ons meer kans hebt dan bij de Staatsloterij. Dat is echt zo, hoor. Ik overdrijf niet.”

We staan aan het begin van een onverhard weggetje op vakantiepark ‘De Wyckel’, op een steenworp afstand van Oosterwolde, een klein dorpje in de nok van Gelderland met 2180 inwoners. Schoonhoven, met in zijn linkeroor een gouden oorbel, wijst. Alsof hij een konijn uit de hoge hoed tovert, doemt aan het einde van het park aan de rand van de Veluwe een luxe vakantiehuisje op. Volledig gemeubileerd op een idyllisch gelegen kavel. “Tada! Onze eerste prijs”, glundert hij trots. De waarde? 150.000 euro. “Geweldig hè.” Het is ‘slechts’ een van de 33 prijzen, wil Schoonhoven nog even kwijt. “Een volledig elektrische auto, sloep, scooter, e-bikes, een keuken. Je kunt het allemaal winnen. En geen enkele prijs is gesponsord, we betalen het allemaal zelf.”

Dorpsloterij

Schoonhoven is door dorpelingen al jaren geleden gebombardeerd tot ‘burgemeester’ vanwege zijn onvermoeibare inzet voor Oosterwolde. Hij is een van de grondleggers van een project van ongekende omvang: een dorpsloterij met 33.000 loten om een deel van het nieuw te bouwen multifunctionele centrum te financieren, waarin onder meer een sportzaal en dorpshuis komen. De gemeente Oldebroek, waartoe het dorp behoort, eist dat zo’n 200.000 euro uit het dorp zelf komt.

Elk lot kost 33 euro en de trekking is al op 30 december. Inmiddels zijn duizenden loten verkocht. Lotenkopers komen uit het hele land en ver daarbuiten; van Amerika tot het Verenigd Koninkrijk. Maar desondanks dringt de tijd: 30 tot 40 procent van de loten is nog altijd niet aan de man gebracht. 

Nanne Schoonhoven laat de hoofdprijs, een vakantiewoning in Oldebroek zien. Beeld Herman Engbers
Nanne Schoonhoven laat de hoofdprijs, een vakantiewoning in Oldebroek zien.Beeld Herman Engbers

Het loterijgeld dat overblijft gaat naar een apart spaarpotje, waarmee het dorp projecten wil financieren om nog onafhankelijker te kunnen zijn van de gemeente. Ja, nóg afhankelijker. Want het dorp van marathonschaatser ‘Dolle Dries’ van Wijhe, ex- PvdA-minister Marcel van Dam en omstreden predikant Louis Henri Bähler, is al grotendeels zelfvoorzienend. Geld nodig voor een initiatief? Dan organiseren ze een loterij. Het gemeentelijk groen onderhoudt het dorp zelf en wie op zoek is naar een mantelzorger, hoeft alleen maar even de plaatselijke kerk te bellen.

Kinderen verantwoordelijkheid meegeven

Dorpen zoals Oosterwolde zijn er niet veel. Waar vergrijzing het platteland teistert, geldt dat hier niet. Bewoners in het dorp hebben gemiddeld genomen een van de laagst gemiddelde leeftijden in Nederland en de komende jaren komen er 150 woningen bij. Ter vergelijking: het zes keer grotere Wezep, iets verderop, krijgt er 50. De lokale voetbalclub speelt op een sportpark dat de proporties heeft van een topklasser en de muziekvereniging, die ook een plek in het nieuwe centrum moet krijgen, komt uit in de amateurtop van Nederland. 

En er is meer. Oosterwolde is een schoolvoorbeeld van hoe burgerparticipatie werkt. Gemeenten uit het hele land kwamen de afgelopen jaren naar het dorp om het kunstje af te kijken. “Dat zelf doen zit in onze genen”, denkt ‘burgemeester’ Schoonhoven. 

Ambachtelijk slager Henk van de Weg kijkt liever naar boven. De bloedspetters van het slachten zijn net goed en wel opgedroogd op zijn witte schort. “Ja, dat doen wij hier nog op traditionele wijze.” De 67-jarige slager is ook koster en kerkmeester van de plaatselijke hersteld hervormde gemeente. De kerk die vijftien jaar geleden intrek nam in een omgebouwde discotheek, waar de kansel is gemaakt van hout van de bar. “Het is een heel bijzonder dorp”, gaat hij verder. “Het heeft met opvoeding te maken, het meegeven van verantwoordelijkheid aan onze kinderen. Maar ik geloof ook dat het trouw is van de Heere.” Het dorp Oosterwolde ligt namelijk in de bijbelgordel. “80 tot 90 procent van ons gaat regelmatig naar de kerk”, weet Van de Weg. 

Dan komt ‘burgemeester’ Nanne, die op een afstandje meeluistert, er ineens tussen. “Henk, wie bint gemiddeld gezien het dorp in Nederland met de jongste leeftijd. Wissie dat weh?” Van de Weg schudt zijn hoofd. “Wat mooi, dat biedt dan perspectief”, klinkt het nuchter.

‘We zetten graag een tandje bij’

Een eindje verderop zet hovenier Adriaan van Gelder (36) even zijn schep aan de kant. “Iedere werknemer van mij krijgt een lot in het kerstpakket in het belang van het dorp”, zegt hij. “Mocht die loterij onverhoopt mislukken, dan hoef ik mijn geld trouwens niet terug. Ik doe het voor het dorp.” Zelf draagt Van Gelder ook een steentje bij als het gaat om de publieke groenvoorziening in Oosterwolde. Daar komt tegenwoordig geen gemeentewerker meer aan te pas. De gemeenschap huurt zelf de twee lokale hoveniers in die met hulp van dorpelingen het groen bijhouden.

Van Gelder: “Van het onderhoudsbudget blijft zelfs geld over voor bijvoorbeeld een speeltoestel of bankje”. Waar de gemeente het groen bijhield volgens het principe ‘alleen het noodzakelijke onderhoud’, houden de lokale hoveniers het juist heel strak. En dat voor minder geld. “We willen het graag netjes doen. Omdat het ons eigen dorp is, zetten we nog graag nog een tandje bij.”

Participatiesamenleving pur sang 

Dat het dorp nu zelf geld bij elkaar harkt om het multifunctionele centrum te financieren is niet uniek. Maar voorbeelden waarbij burgerparticipatie zo ver gaat, dat het volledige openbaar groen zelf wordt onderhouden en mantelzorg is geregeld met één telefoontje? Daar zijn er niet veel van, weet hoogleraar innovatie en regionaal bestuur Marcel Boogers van de Universiteit Twente. “Dit soort burgerparticipatie-initiatieven blijft uniek. Het is eigenlijk de participatiesamenleving pur sang zoals we het ooit graag hadden gewild.” Waarom komt het in dorpen als Oosterwolde wel van de grond? “Er zijn twee belangrijke pijlers nodig. Mensen moeten zich verantwoordelijk voelen en elkaar kennen en vertrouwen. In veel wijken in steden bijvoorbeeld, is dat er nou eenmaal niet. Je moet beseffen dat het niet altijd kan lukken.” 

Het geheim van het dorp volgens hovenier Van Gelder? “We zijn dan misschien een klein, kerkelijk dorpje, maar onze hechte gemeenschap neemt iedereen op.” Dat beaamt Wilbert van de Weg (42, geen familie van de slager). Hij is al vijftien jaar voorzitter van de plaatselijke christelijke muziekvereniging. Volgens hem zit de kracht vooral in de kleinschaligheid. 

“Er is bijvoorbeeld maar één basisschool. Daar loop ik zo even binnen voor de vereniging. Flyeren voor meer leden is helemaal niet nodig.” De honderd leden tellende muziekvereniging is springlevend en opereert in de amateurtop van de muziek in Nederland. Vorige week deed Van de Weg maar weer eens een e-mail uit naar de leden. ‘Koop een lot’; hij kan het ze niet vaak genoeg zeggen. Van de Weg geeft wel toe: het is vrij ambitieus. “Maar dat is ook Oosterwolde, we doen het gewoon. Dat multifunctionele centrum is heel belangrijk voor ons.”

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Is het dan alleen maar hosanna in Oosterwolde? “Eerlijk, ik was erop tegen”, geeft Beert Visch (71) toe. Hij houdt een zilvergrijze bladhark vast. Op het professionele sportcomplex van de plaatselijke voetbalclub VSCO’61 voert de vrijwilliger wat onderhoud uit. “Die loterij is hartstikke leuk, maar ik vond de plannen van dat nieuwe multifunctionele centrum hier helemaal niets”, vertelt Visch. “Ons tweede veld moest daarvoor wijken, maar de meerderheid heeft gesproken. Dan leg ik mij daarbij neer.”

Het prestigeproject onder leiding van Schoonhoven moet in ieder geval slagen. En de druk is hoog, er is namelijk een grote investering gedaan. “Professionele campagnevideo’s, een website met alles erop en eraan. Met 10.000 euro kom je er niet.” Als het benodigde aantal loten voor de 30ste niet is verkocht, wordt de trekking drie maanden uitgesteld. Om het nog een beetje aan te zwengelen, heeft Schoonhoven via zijn kinderen ook drie loten gekocht. “Ik mag immers als organisator zelf geen loten kopen.” Dan glimlachend: “Maar als ik win, dan verdeel ik de hoofdprijs onder hen”.

Lees meer:

Dan kopen we dat natuurgebied toch gewoon, dachten de bewoners van Kostvlies

Bewoners van het Drentse buurtschap Kostvlies dreigden hun geliefde Zandgat kwijt te raken. Om de toekomst van het natuur- en recreatiegebied te kunnen waarborgen, kochten ze het samen met het Drentse Landschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden