Bijwerkingen

Vaccins combineren kan leiden tot meer bijwerkingen, blijkt uit Brits onderzoek

GGD-vaccinatielocatie in voormalig Zalencentrum Balk in het Groningse Zuidhorn. Beeld Kees van de Veen
GGD-vaccinatielocatie in voormalig Zalencentrum Balk in het Groningse Zuidhorn.Beeld Kees van de Veen

Uit Brits onderzoek blijkt dat het combineren van de vaccins van Pfizer en AstraZeneca ervoor kan zorgen dat mensen vaker bijwerkingen ervaren. Of dat betekent dat het niet verstandig is vaccins van verschillende fabrikanten door elkaar te gebruiken is volgens experts nog niet te zeggen.

Wanneer de coronavaccins van Pfizer en AstraZeneca met elkaar worden gecombineerd, treden bijwerkingen als hoofdpijn, koorts of misselijkheid iets vaker op. Dat blijkt uit de voorlopige resultaten van een Brits onderzoek met 461 deelnemers, gepubliceerd in het medische tijdschrift The Lancet.

Om te zien of vaccins van verschillende fabrikanten kunnen worden gecombineerd, kreeg een deel van de proefpersonen eerst een prik van Pfizer en na vier weken een prik van AstraZeneca, of andersom. Andere deelnemers kregen twee vaccins van dezelfde fabrikant. Aan alle proefpersonen werd gevraagd of zij last hadden van veel voorkomende bijwerkingen als koorts of spierpijn. Na de tweede prik meldden proefpersonen die twee verschillende vaccins hadden gekregen vaker dan anderen dat dit inderdaad het geval was. Geen van de deelnemers had zoveel last van bijwerkingen dat behandeling in het ziekenhuis nodig was.

Hoe het komt dat de bijwerkingen vaker op lijken te treden is nog lastig te zeggen, vertelt hoogleraar vaccinologie Anke Huckriede van de Rijksunversiteit Groningen. “Ik vind het wel opvallend. Maar we wisten het ook gewoon nog niet, want een combinatie van deze twee vaccins was nog nooit getest in de mens.”

Sterke immuunreactie

Dat wordt onderzocht of vaccins door elkaar heen gebruikt kunnen worden, heeft verschillende redenen. In de eerste plaats zou het de logistiek van de vaccinatieprogramma’s wereldwijd vergemakkelijken. Als de vaccins ook goed werken wanneer zij worden gecombineerd, kunnen geplande leveringen die onverhoopt niet doorgaan immers gemakkelijk worden vervangen door leveringen van een andere fabrikant.

Bovendien bleek uit dierproeven dat twee verschillende vaccins gezamenlijk een sterkere immuunreactie zouden kunnen opwekken, vertelt Huckriede. Als dit ook geldt voor mensen, zou het kunnen betekenen dat de proefpersonen die twee verschillende prikken kregen meer antilichamen aanmaken, en daardoor bijvoorbeeld beter beschermd blijken tegen virusvarianten.

Of dat ook echt zo is, is alleen nog niet te zeggen op basis van dit onderzoek. Huckriede: “Op dit moment hebben we alleen nog informatie over de bijwerkingen. Vervolgens gaan de onderzoekers kijken naar de imuunresponsen. Maar de studie is hoe dan ook te klein om ook echt iets te zeggen over de bescherming tegen het virus. Voor een beschermingsproef heb je al snel ongeveer 20.000 tot 30.000 mensen nodig.”

AstraZenica voor zestigminners

Als het combineren van vaccins veilig blijkt, kleeft daar nog een derde voordeel aan. Het zou betekenen dat mensen onder de zestig die werden geprikt met AstraZeneca, voordat het gebruik van dat vaccin voor die leeftijdscategorie wegens zeer zeldzame bijwerkingen werd stopgezet, een tweede prik kunnen krijgen van een ander merk. In Duitsland en Frankrijk wordt dat al gedaan. Daar krijgen jongere mensen die een eerste prik van AstraZeneca ontvingen, een tweede prik van Pfizer aangeboden. In Nederland krijgen deze zestigminners gewoon nog een prik van AstraZeneca.

Begin maart vroeg het kabinet de Gezondheidsraad mede vanwege de AstraZenica-bijwerkingen te kijken naar de mogelijkheden voor het combineren van vaccins. Het advies hierover wordt eind mei verwacht, schreef demissionair minister Hugo de Jonge woensdag in een brief aan de Tweede Kamer.

Hoogleraar Huckriede zou het te vroeg vinden om op basis van deze eerste onderzoeksresultaten te concluderen dat vaccins veilig gecombineerd kunnen worden. “Ik zou nu eerst even afwachten”, zegt ze. “Maar ik denk dat de Gezondheidsraad ook heel uitvoerig naar deze studie zal kijken.”

Lees ook:

60-minners krijgen al een vaccin, terwijl sommige 60-plussers nog wachten. Hoe kan dat?

Tienduizenden 60-plussers wachten nog steeds op hun eerste AstraZeneca-prik. Naar verwachting krijgen ze als een van de laatste groepen hun tweede dosis.

De chirurg achter het prullenbakvaccin.nl: ‘Wij ondermijnen helemaal niets’

Om overgebleven vaccins niet weg te hoeven gooien is er een nieuwe website gelanceerd. Iedereen boven de achttien kan kijken of er ergens een overschietend vaccin beschikbaar is. Het ministerie is niet te spreken over het initiatief.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden