AnalyseExplosie besmettingen

Vaccinatietempo legt het af tegen deltavariant die de ruimte kreeg

Vrijdagavond konden jongeren voorlopig voor het laatst massaal stappen.  Beeld ANP
Vrijdagavond konden jongeren voorlopig voor het laatst massaal stappen.Beeld ANP

Na een explosie van nieuwe coronameldingen dit weekend is het de vraag of de doorgevoerde beperkingen voldoende zijn om deze golf te keren.

Als een dijk doorbreekt, is het lastig daar iets tegen te beginnen. Het kwaad is dan namelijk al geschied. Het beste wat je in zo'n noodsituatie kunt doen is met zandzakken proberen de schade te beperken, terwijl met man en macht wordt gewerkt aan het repareren van de dijk.

De golf van nieuwe besmettingen in Nederland lijkt wel een beetje op een dijkdoorbraak. Bijna 20.000 nieuwe corona-infecties meldde het RIVM het afgelopen weekend. Ruim 10.000 op zaterdag, ietsjes minder op zondag. Vergeleken met een weekend eerder komt de groei uit op 883 procent.

Vrijdag probeerde het kabinet de golf al te keren door de horeca weer beperkingen op te leggen en feesten zonder beperkingen met een toegangstest tot 14 augustus in de ijskast te zetten. Zo moet de verspreiding van de deltavariant van het coronavirus, die volgens het RIVM 88 procent besmettelijker is dan de variant van vorig jaar, worden gestopt.

De poorten wijd open voor de deltavariant

Ondertussen doemde dit weekend meteen de vraag op waarom het kabinet überhaupt niet kon voorkomen dat de dijken braken. Toen de alfavariant in januari op de deur klopte, ook al vanuit het Verenigd Koninkrijk, ging Nederland juist verder op slot. Het kabinet nam zelfs het zwaarste stuk gereedschap uit zijn kist: de avondklok.

Daarmee vergeleken zette het kabinet op 26 juni de poorten wijd open voor de deltavariant van het virus. Laat maar eens zien wat je kunt, leek wel de boodschap, aangezien vrijwel alles weer mocht, zelfs zwetend tegen elkaar aanschurken op de dansvloer. Coronaminister Hugo de Jonge zette het vaccin van Janssen in de markt als het toegangsticket van een discotheek.

Dat lieten (vooral) jongeren zich geen twee keer vertellen. In elke stad stonden kroegen weer vol en festivals werden massaal bezocht. Maar het toegangssysteem van testen en vaccineren bleek totaal niet waterdicht. De uitgaansavonden leidden overal in het land tot uitbraken van het virus.

Geen rekening gehouden met inhaalgedrag

Dat het zo hard mis kon gaan overrompelde bijna iedereen. Ook in de modellen van het RIVM zat geen dergelijke uitschieter. Hoe dat kan? Op zijn minst opvallend is dat bij het RIVM aanwezige informatie niet is gebruikt. Hoofdmodelleur Jacco Wallinga van het RIVM moest tegenover de NOS bekennen dat hij uitgaat van een gemiddeld beeld van de bezigheden en contacten van jongeren. “Misschien speelt inhaalgedrag mee, dat jongeren meer naar kroegen en feesten gaan dan normaal. Daarmee hebben we geen rekening gehouden.”

Sociaal psycholoog Reint Jan Renes verbaasde zich over die naïviteit. Hij was vorig jaar lid van de Corona Gedragsunit van het RIVM. Renes schreef op Twitter: “Het lijkt alsof er niks wordt gedaan met alle kennis die het afgelopen jaar is opgedaan over collectief gedrag van mensen tijdens een pandemie. Zodra je de regulering stopt gaan mensen (logisch) massaal los. Wees dan achteraf niet verbaasd dat het mis gaat.”

De toename van het aantal besmettingen gaat zo hard dat de komende week moet uitwijzen of de beperkingen die het kabinet afgelopen vrijdag doorvoerde, voldoende zijn. De belangrijkste vraag: hoe houdt onze tweede dijk zich, de niet onaardige vaccinatiegraad van inmiddels 50 procent van de volwassenen?

Toename in álle leeftijdsgroepen

Onvermijdelijk is dat bij deze aantallen infecties ook mensen in oudere generaties besmet raken. Die zorg sprak premier Mark Rutte vrijdag al uit. Dit weekend werden de eerste contouren zichtbaar van de transmissie van het virus tussen generaties. In álle leeftijdsgroepen is nu sprake van een significante toename van het aantal besmettingen. De afgelopen twee dagen meldde het RIVM 1036 nieuwe infecties bij mensen boven de 50 jaar.

In alle leeftijdsgroepen zitten mensen die zich (nog) niet hebben laten inenten tegen het coronavirus of nog niet volledig zijn gevaccineerd. In die zin legde ons vaccinatietempo het deze week af tegen de besmettelijke deltavariant.

Hierdoor ligt een toename van opnames in de ziekenhuizen op de loer. Intensive care-voorman Diederik Gommers verwoordde het zondag simpel in een bericht op zijn Instagram-pagina. “Je hebt maar duizend ernstig zieke patiënten nodig om de ic’s weer te laten overlopen.”

Maar het kan ook dat de beperkingen nét toereikend zijn. Dat veel besmette jongeren onder oudere generaties alleen maar mensen tegenkomen die al wel immuun zijn door een vaccinatie of oude infectie. Dat onze groepsimmuniteit het langzaam wint.

Lees ook:

Is het Testen voor Toegang voor niets geweest?

Het kabinet zette 500 tot 750 miljoen euro opzij voor toegangstesten. Nu gaat een groot deel van dat plan in de ijskast.

Het raadsel van de verdwenen vaccinaties: dit ging er mis

Nog altijd zijn honderdduizenden coronavaccinaties niet terug te vinden in de database van het RIVM. Hoe kan dat? Dit is het verhaal van de onzichtbare achterkant van de vaccinatiecampagne. Helaas nog zonder happy end.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden