Daklozenopvang

Utrecht blijft arbeidsmigranten nachtopvang bieden: ‘Het wordt tijd hen weer als mensen te zien’

Luchtopname van het Arbeidsmigranten dorp aan de Visvijverweg tussen Swifterband en Lelystad.
 Beeld anp
Luchtopname van het Arbeidsmigranten dorp aan de Visvijverweg tussen Swifterband en Lelystad.Beeld anp

De gemeente Utrecht heeft het Leger des Heils verzocht nog zeker tot september nachtopvang voor arbeidsmigranten te verzorgen. Eerder besloot het Rijk de opvang voor deze groep af te bouwen. ‘Ze mogen er niet zijn, maar het probleem bestaat wel.’

Gelukkig was hij, met zijn werk in Oudewater. De 45-jarige Pool – zijn naam mag niet in de krant, bang als hij is om zijn situatie te verergeren – draait deemoedig een krul in zijn touwachtige baardje. Door de coronacrisis verloor hij in één klap zijn baan als constructiemedewerker en de bijbehorende woning. “We sliepen met vier man op een kamer, je had geen privacy, maar het was oké”, zegt hij. “Nu lig ik met mijn slaapzak in een park.”

Voor dakloze arbeidsmigranten was vóór de pandemie weinig aandacht, zeggen betrokkenen. Het was bekend dat ze naar Nederland kwamen voor werk, vaak in de groente- en fruitteelt, in distributiecentra of in de transportsector. En dat wie de baan kwijtraakte, ook vaak de woning verloor. Maar de omvang van de groep was onduidelijk, zegt Reinier Dijkstra, regiomanager van het Leger des Heils in Utrecht. “We hadden een heel beperkt aanbod voor deze mensen in de daklozenopvang, daardoor was de groep minder goed in beeld. Arbeidsmigranten zijn officieel ‘niet-rechthebbend’ als het om noodopvang gaat.”

Sommigen deden aan ‘grijs wonen’

De coronacrisis heeft de groep plotseling zichtbaar gemaakt. Aan het begin van de coronacrisis riep demissionair staatssecretaris Paul Blokhuis (volksgezondheid) gemeenten op alle daklozen van de straat te halen, óók zij die normaliter geen recht hadden op opvang. Zo kwamen arbeidsmigranten in Utrecht maanden in de opvang terecht, waardoor organisaties ze beter leerden kennen. “Het ging om zo’n zeventig mensen, een relatief klein aantal vergeleken met andere grote steden”, zegt Dijkstra. “Veertig van hen zaten in onze opvang. Anderen vertrokken naar andere steden of deden aan ‘grijs wonen’: die sliepen bijvoorbeeld bij iemand op de bank.”

De overheid besloot dat gemeenten per 19 mei de noodopvang van arbeidsmigranten weer moesten afbouwen. Daardoor belandden landelijk honderden mensen op straat, meldde branchevereniging voor opvang Valente. In Utrecht verschenen op verschillende plekken kleine tentenkampjes in de stad: in Transwijk, en tussen het groen langs de A27. “Mensen worden continu weggestuurd en opgejaagd”, zegt Dijkstra. “Ze mogen nergens zijn, maar ze zíjn er nu eenmaal. In onze ogen is het voor een deel van de groep nodig om vanuit een rustige situatie – ergens waar je mag blijven – te bouwen aan herstel. Dit moet wel onder voorwaarden gebeuren: ze moeten zich begeleidbaar opstellen en dagbesteding hebben.”

Opvang tot augustus

De gemeente Utrecht heeft het Leger des Heils inmiddels verzocht om arbeidsmigranten toch nachtopvang te bieden – in elk geval tot begin september. Daarna besluit de gemeenteraad over het vervolg, zegt ChristenUnie-wethouder Maarten van Ooijen. “Er gaan stemmen op voor permanente opvang, maar daarmee kun je mensen ook ‘gevangenhouden’. We willen perspectief bieden en helpen bij een terugkeer naar de samenleving of naar het land van herkomst. Dan kan een bepaalde termijn beter werken, maar ook wij zijn zoekende naar een oplossing. Het is een lastig probleem, waarvoor we onze ogen niet willen sluiten.”

Verder, zegt Van Ooijen, kan het permanent openen van een Utrechtse nachtopvang zorgen voor een aanzuigende werking van arbeidsmigranten uit andere steden, waar de nachtopvang is opgeheven. Zo slaapt een groep migranten in Rotterdam nu onder grote dekzeilen in het Zuiderpark, zo schreef het Algemeen Dagblad. “Wij kunnen als stad niet alles alleen opvangen”, zegt ook Dijkstra. “Als mensen weten dat ze hier toch wel nachtopvang krijgen, durven ze vanuit Polen wellicht makkelijker de stap te maken om hiernaartoe te komen. Dat is een reëel scenario, zeker als je ziet hoe goed we het hier hebben vergeleken met de situatie in sommige Oost-Europese landen.”

In Utrecht dienden GroenLinks, de ChristenUnie, de PvdA, de SP en D66 onlangs een motie in om zorg en opvang van niet-rechthebbenden vorm te geven in samenspraak met andere steden en het Rijk. “Er moet iets veranderen”, zegt GroenLinks-raadslid Marcel Vonk, die pleit voor een structurele aanpak. “Het zou fijn zijn als andere grote steden ook opdracht geven voor continuering van noodopvang. Dit moet landelijk worden aangepakt.”

Als arbeidsmigranten niet perfect blijken te functioneren kun je ze als maatschappij niet zomaar wegdoen, benadrukt hij. “Het wordt tijd om deze mensen weer als mensen te gaan zien.”

De identiteit van de Poolse arbeidsmigrant is bekend bij de redactie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden